آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٠ - معرفيهاى گزارشى

معرفيهاى گزارشى


كليات
ـ احكام نجوم
ترجمه المدخل الى علم احكام النجوم
مترجم ناشناخته, تصحيح جليل اخوان زنجانى. (چاپ اول: تهران, دفتر نشر ميراث مكتوب, شركت انتشارات علمى و فرهنگى, ١٣٧٥). ٢٨٢ص, وزيرى.
علم نجوم به عنوان قديمترين دانش بشر شناخته مى شود, اين علم تقسيم مى شود به (علم هيأت يا رياضيات نجوم) و علم (احكام نجوم). و در هر دو موضوع كتابهاى مختلفى نوشته شده و كتاب حاضر جمع بين هر دو بحث نموده است.
حسن بن على قمى از دانشمندان قرن چهارم كتاب (المدخل الى احكام النجوم) را نوشت و مترجمى ـ ناشناخته ـ آن را ترجمه كرده است. اين كتاب داراى ٥مقاله درباره: افلاك, كواكب, تقويم, مناظرات كواكب, ممازجات و احكام نجوم است. جدولها و شكلهاى متنوع بر فايده هاى كتاب افزوده است. مصحح محترم نيز مقدمه اى سودمند در ١٢٠ صفحه درباره اين علم و مؤلف و مترجم و نسخه هاى خطى كتاب نوشته است. مطالعه اين كتاب براى اطلاع از مباحث نجومى بسيار مفيد است. قرآن و حديث
ـ معيارهاى اقتصادى در تعاليم رضوى
محمد حكيمى. (چاپ دوم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦). ٤٤٧ص, وزيرى.
در اين كتاب در ضمن بخشهاى دوازده گانه به بحثهايى چون اصل مالكيت, حدود و شرايط مالكيت, پديده فقر, علل و عوامل فقر و… پرداخته شده است, از اين كتاب بهنگام نشر چاپ اوّل آن سخن گفته ايم (شماره٧١/٩).

ـ التصحيف
اُسطيرى جمال. (چاپ اوّل: رياض, ١٤١٧). ٥٥٠ص, وزيرى.
اين كتاب كوششى در شناخت (تصحيف) و اقسام آن و تلاشى كه فقيهان و محدثان در روياروييها با آن انجام داده اند. در باب اوّل با عنوان احكام تصحيف از تعريف و اقسام تصحيف سخن رفته است, و در باب دوّم از تصحيف و اثر آن در حديث, باب سوّم ويژه تصحيف است و اثر آن در فقه, و در باب چهارم تلاش محدثان در رويارويى با تصحيف و حلّ مشكل تصحيف در روايات گزارش شده است.

ـ واژه هاى اخلاقى از اصول كافى
ابراهيم پيشوايى ملايرى. (چاپ پنجم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦). ١٨٤ص, رقعى.
مؤلف برخى از موضوعات اخلاقى را برگزيده و براساس حروف تنظيم كرده و رواياتى از اصول كافى را ذيل آن عناوين گزارش كرده است. آداب مجلس, احترام به مؤمن, خودبينى و عجب, زهد, دوستى دنيا و حرص بر آن و… ترجمه روايات در متن و متن عربى آنها در ذيل صفحات آمده است.

ـ يك مناظره علمى
محمد صادق نجمى. (چاپ دوم: قم, بنياد معارف اسلامى, ١٣٧٥). ٢٠٧ص, رقعى.
براساس سنّتى حسنه و شيوه اى پسنديده كه هماره در ميان عالمان و پژوهشگران جارى بوده است, علامه قاضى خضرى, از عالمان بزرگ كردستان از دانشمند ارجمند حضرت آقاى نجمى امام جمعه خوى درباره حديث و مسائل مرتبط با آن سؤالهايى طرح كرده اند, كه پاسخ آن سؤالها پس از ارسال به آن بزرگوار به صورت اين كتاب درآمده است.
چگونگى احاديث مسند احمد بن حنبل, چرا نقل نشدن روايت از اهل بيت(ع) در صحيفه, صحابه از ديدگاه شيعه و… از جمله مطالبى است كه در اين كتاب آمده است.

ـ آيين بندگى و نيايش
احمد بن فهد حلّى ـ ترجمه غفّارى ساروى. (چاپ اوّل: قم, بنياد معارف اسلامى, ١٣٧٥). ٦٤٠ص, وزيرى.
ترجمه اى است از كتاب بسيار ارجمند (عدة الداعى) جمال سالكان, اسوه فقيهان, احمد بن فهد حلّى.
مؤلف بزرگوار كتاب را در يك مقدمه شش باب و يك خاتمه سامان داده است, مقدمه در تعريف دعا است و ابواب درباره تشويق به دعا, اسباب اجابت, اوصاف دعاكننده, چگونگى دعا, ذكر, تلاوت قرآن, اهميت تقوا و ترك گناه در اجابت دعا و خاتمه درباره اسماء حسناى الهى.
تمام مطالب براساس روايات معصومان(ع) گزارش شده است و مترجم محترم كوشيده است روايات را ضمن حفظ اصالت متن با نثرى روان و خوانا به پارسى بازگرداند. متن روايات نيز همراه ترجمه آمده است.

ـ پيام امام
ناصر مكارم شيرازى. (چاپ اوّل: تهران, دارالكتب الإسلاميه, ١٣٧٦). ٦٦٣ص, وزيرى.
شرحى است جامع, گويا بر كتاب عظيم و ارجمند (نهج البلاغه) بر اين كتاب شرحهاى فراوان به زبانهاى مختلف نگاشته شده است و اين شرح با اطلاع و آگاهى از شرحهاى مهم پيشين مى كوشد با بيانى روشن آموزه هاى والاى علوى را برنمايد و در شناخت نهج البلاغه فروغى بيشتر و پيشتر افكند, در اين مجلد بيست خطبه شرح شده است.
در شرح خطبه به مناسبتهاى تاريخى آنها توجه مى شود, و در تبيين و شرح آن واژه ها براى دستيابى به معانى استوار آنها بازشناسى مى گردد, خطبه اوّل كه سرشار است از حقايق والاى توحيدى بخش عظيمى از اين مجلد را برگرفته است. اين شرح همانند دو تفسير ارجمند (نمونه) و (پيام قرآن) با نظارت و هدايت مستمر حضرت آيت الله مكارم و همكارى گروهى از فاضلان سامان مى يابد.

ـ نزهة الزاهد
بكوشش: رسول جعفريان. (چاپ اوّل: تهران, اهل قلم, دفتر نشر ميراث مكتوب, ١٣٧٦). ٣٦٥ص, وزيرى.
كتابى است ارجمند كه دعاهاى منقول و مأثور از امامان(ع) را در مناسبتهاى سال و ماه و روزها و نيز تعقيبات نماز گزارش كرده است. مؤلف ـ كه متأسفانه ناشناخته است ـ افزون بر آوردن دعاها توضيحاتى درباره دعاها نيز آورده است. اين توضيحات كه غالباً ترجمه آموزه هاى ارجمند معصومان(ع) است, با نثرى پيراسته و شيرين گزارش شده است.
كتاب از جمله آثار برجاى مانده از قرن شش و يا هفت و از كهنترين متون دعايى شيعه است و….

ـ اهل البيت فى الكتاب والسنه
محمد محمّدى رى شهرى. (چاپ اوّل: قم, دارالحديث, ١٣٧٥). ٦٤٤ص, وزيرى.
اين كتاب در چهارده بخش گزارش آيات و روايات است در شخصيت و سيره امامان(ع), معناى اهل بيت, شناخت اهل بيت, ويژگيهاى اهل بيت, دانش اهل بيت, اخلاق اهل بيت, وصايا و سفارش اهل بيت, حقوق اهل بيت, حب و بغض اهل بيت, غلوّ در حق اهل بيت, دولت اهل بيت از جمله عناوينى است كه درباره آنها روايات براساس منابع و مصادر حديثى و مستند به منابع فريقين گزارش شده است.

ـ غريب القرآن
زيد بن على, محمد جواد حسينى. (چاپ دوم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦). ٧٣٦ص, وزيرى.
غريب القرآن زيد بن على از كهنترين كتابهايى است در باب تفسير واژگان قرآن نگاشته شده است محقق محترم اين كتاب را با دو اثر تفسيرى ديگر آن شهيد بزرگ آل على(ع) تصحيح و تحقيق كرده است. بهنگام نشر چاپ اوّل درباره اين تفسير و اهميت آن سخن گفته ايم و در كاستى كه داشته است ياد كرده ايم كه در اين چاپ آن كاستى زدوده شده است. (شماره٩٢/٢٥).

ـ مناهج المفسّرين (القسم الأول)
مصطفى مسلم. (چاپ اول: رياض, دارالمسلم, ١٤١٧). ١٨٩ص, وزيرى.
مؤلف در اين كتاب از تفسير صحابه سخن گفته است, و از ميان مفسّران صحابه, عبدالله بن عباس, عبدالله بن مسعود و ابى بن كعب را براى بحث انتخاب كرده است. وى در بحث از مفسّران ياد شده, به شرح حال, شخصيت و شيوه تفسيرى آنها بتفصيل پرداخته است.

ـ العَسَس فى تفسير سورة عَبَس
سيد مصطفى شريعت موسوى اصفهانى. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دارالتفسير, ١٤١٧). ٤٥٨ص, وزيرى.
تفسيرى است مفصل از آيات سوره عبس, مى دانيم كه در شأن نزول سوره و فاعل واژه عَبَس ميان مفسّران اختلاف است, بسيار از مفسّران عامه بلكه تمام آنها (رو ترش كننده و روى گرداننده) را پيامبر دانسته اند; و قريب به اتفاق مفسّران شيعه غير پيامبر. مؤلف به تفصيل آراء را آورده و به نقد ديدگاه مفسّران عامه پرداخته است و به مناسبت بحثى درازدامن پى افكنده است. درباره عصمت انبياء(ع) و نيز بحثى مفصل درباره عظمت, عصمت و شخصيت و فضايل زهرا سلام الله عليها و….

ـ قبس من تفسير القرآن
السيد محمد تقى الخويى. (چاپ اوّل: قم, التوحيد للنشر, ١٤١٧). ٢٨٦ص, وزيرى.
تفسيرى است كوتاه از آغاز قرآن تا آيه ٨٧ سوره بقره. مؤلف شهيد ـ كه رضوان الهى بر او باد ـ ابتدا واژه آيات را شرح مى كند و آنگاه اعراب آنها را تبيين مى كند, و سپس به تفسير آيات مى پردازد. نثر كتاب روان و تكيه مؤلف بر آيات قرآن در تفسير آيات و تدبّر در فضاى آيات براى تبين معانى آيات ستودنى است.

ـ پرسش و پاسخهايى در شناخت تاريخ و علوم قرآن
مجيد معارف. (چاپ اوّل: تهران, انتشارات كوير, ١٣٧٦). ٢٩٣ص, وزيرى.
اين كتاب در دو بخش تدوين شده است, در مقدمات با عنوان (جايگاه قرآن در روايات اسلامى) رواياتى ارائه شده است, آنگاه بخش اوّل است با عنوان كلياتى درباره قرآن و تاريخ آن) با عناوين (نامها و عناوين قرآن), (وحى و نزول قرآن), (جمع و تدوين قرآن) و…. در اين بحثها طرح سئوال است و پاسخ سئوالها. بخش دوم ويژه علوم قرآنى است, مانند قرائت, تجويد, اسباب نزول, محكم و متشابه, معجزه و اعجاز قرآن است.

ـ بخشى از تفسيرى كهن به پارسى
تحقيق آيت الله زاده شيرازى. (چاپ اوّل: تهران, مركز فرهنگى قبله/ دفتر نشر ميراث مكتوب, ١٣٧٥). ٣٣٤ص, وزيرى.
تفسيرى است كهن و ارجمند, با صبغه ادبى. اين تفسير را مى توان از منابع ارزشمند زبان فارسى به شمار آورد. آغاز و انجام نسخه افتاده است, از اين روى نه تاريخ نگارش آن معلوم است و نه مؤلف آن, امّا با توجه به شيوه كلّى نگارش و همسانى آن با آثار منثور سده هاى آغازين بويژه گونه هاى زبانى منطقه خراسان مى توان حدس زد كه تفسير در حوزه هرات نگاشته شده و تاريخ تأليف آن حدود قرن چهارم است, و اين نكته اى است كه محقق مصحح فاضل بر آن تأكيد كرده است.
او در برگرداندن آيات قرآنى و انتقال مضامين والاى آن در قالب واژه هاى فارسى بسيار كوشيده و در اين جهت از آثار ادبى و اشعار عرب استفاده كرده است, در كنار اين همه به احاديث و اقوال بزرگان نيز استشهاد كرده است. محقق در ضمن مقدمه سودمندى درباره كتاب و ويژگيهاى آن بحث كرده است, و در پايان با دو فهرست كارآمد (نمونه از واژه ها و برابرهاى فارسى قرآنى و تفسيرى) و (نمونه اى از واژه ها و برابرهاى قرآنى و تفسيرى فارسى) با توجّه به ويژگيهاى ياد شده, بهره دهى آن را افزون ساخته است.

ـ كتابنامه بزرگ قرآن كريم
محمد حسن بكايى. (چاپ اوّل: تهران, مركز فرهنگى قبله, ١٣٧٦). ٥٣٧ص, وزيرى.
پنجمين مجلد از مجموعه عظيمى است كه پيشتر از چگونگى آن سخن گفته ايم (شماره٦٠/٣٧) اين شماره با تفا آغاز مى شود و در تفسير سوره هاى قرآنى تا كتابهايى كه عناوين آنها با (ف) آغاز مى شود ادامه مى يابد, آخرين كتاب معرفى شده در اين جلد كتابى است با عنوان (تفسير سوره فيل).
ـ التفسير المعين
محمد هويدى. (چاپ اوّل: قم, انتشارات ذوالقربى, ١٣٧٦). ٦٥٧ص, وزيرى.
تفسيرى است ارجمند, سودمند, مختصر همراه با فهارس موضوعى. متن قرآن در بالاى صفحات چاپ شده و در حواشى توضيحات مختصرى آمده است و در پانوشتها از آيات موضوعاتى برگزيده شده و در توضيح تفسير آن روايات كوتاه و گويايى گزارش شده است, بدين سان افزون بر هفت هزار موضوع قرآنى با روايات توضيح داده شده است.
و حدود ٥٠٠٠ حديث كوتاه نقل شده است, و در پايان فهرست موضوعات تفسير و نيز فهرست موضوعات استخراج شده از آيات گزارش شده است.
ـ تفسير المحيط الأعظم ج٢
السيد حيدر الآملى, محسن الموسوى. (چاپ اوّل: تهران).
مجلد دوّم از تفسير عرفان و تأويلى عارف بلندپايه تشيع سيد حيدر عاملى است. وى مقدماتى را براساس مبانى عرفانى تنقيح كرده است تا بر آن مقدمات به تفسير آيات قرآن به پردازد. در اين مجلد در ادامه بحثهاى پيشين, ادامه باب ششم است و ابواب ٧ـ١١. در شناخت آيات علوى, كيفيت خلق آدم(ع) بعثت رسولان تحقيق در آيات آفاقى و…. فقه
ـ المرئه والحقوق السياسيه فى الإسلام
مجيد محمود أبوحجير. (چاپ اوّل: رياض, مكتب الرشد, ١٤١٧). ٥٨٢ص, وزيرى.
مؤلف در دو بخش كلى كتاب را سامان داده است, در بخش اوّل در ضمن فصلهايى از حقوق سياسى زن در قوانين امتهاى مختلف بحث كرده است و در بخش دوم از حقوق سياسى زن در نظام فكرى اسلامى. در اين بخش ابتدا مؤلف از حكومت و ولايت از تفكر اسلامى بحث كرده و آنگاه بحثهايى چون زن و رهبرى, زن و وزارت, زن و داورى, زن و انتخاب, زن و كارگزارى در بخشهاى مختلف را به بحث نهاده است.
مؤلف بر اين باور است كه زن نمى تواند رئيس حكومت باشد و وزارت و قضاوت و نمايندگى مجلس را نيز بر زن روا نمى داند اما كارگزارى در حكومت را مى پذيرد.
ـ صلاة الجمعه تاريخيّه وفقهيّه
كاظم الجابرى. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى). ١٤٤ص, رقعى.
پژوهشى است سودمند درباره نماز جمعه بلحاظ تاريخى و فقهى; مؤلف كتاب را در دو فصل نگاشته است. در فصل اوّل از سير تاريخى نماز جمعه سخن گفته است و در فصل دوم مباحث فقهى مرتبط با آن, مانند اينكه آيا برگزارى نمازجمعه مشروط به زمان حضور امام معصوم است يا نه؟ فقيه مى تواند نمازجمعه اقامه كند يا نه؟….
ـ احكام ما و كودكان
تهيه و تنظيم از: خانه كودك. (چاپ اول: قم, دفتر نشر الهادى, ١٣٧٦). ٣٥٨ص, وزيرى.
در اين كتاب, احكام و فتاوى مرتبط با كودك; مطالعه و بررسى رساله هاى عمليه مراجع عظام شيعه(ره) استخراج, تنظيم و عرضه شده است.
گردآورندگان به مسائل مستحدثه نيز توجه داشته اند از اين روى فتواى فقها را در مسائلى مانند, رشد جمعيت مسلمانان, كنترل نسل و مسائل تازه به وجود آمده تفحص كرده, يافته و گزارش كرده اند. بهرحال كتاب مجموعه اى است سودمند. فلسفه و كلام
ـ عقل و عشق يا مناظرات خمس
صائن الدين على بن محمّد تركه اصفهانى, تصحيح: اكرم جودى نعمتى. (چاپ اوّل: تهران, اهل قلم, دفتر نشر ميراث مكتوب). ٢١٨ص, وزيرى.
اين رساله بحثى است ارجمند در باب عقل و عشق, به روش عارفان در قالب داستانى دلنشين و متأثر از داستانهاى رمزى فيلسوفان و عارفانى چون ابن سينا و سهروردى.
نثر صائن الدين, نثرى آهنگين و موزون است, بدين سان وى اين رساله را همراه با انواع صور خيال از تشبيه, استعاره, كنايه و… سامان داده است. مناظره (اصحاب شيخ عقل) و (اعوان سلطان عشق) در آمد و شد و پيامهايى كه مبادله مى شود و ابتدا از سوى عشق آغاز مى شود. در باب عقل و عشق اين كتاب خواندنى است.
ـ فرشتگان
عليرضا رجايى تهرانى. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦). ٢٣٢ص, وزيرى.
اين كتاب پژوهى قرآنى, روايى و عقلى درباره فرشتگان است; در فصل اوّل حقيقت فرشتگان به بحث نهاده شده است; و در فصل دوم از اوصاف فرشتگان سخن رفته است. اصناف و مراتب فرشتگان در فصل سوم آمده است. وظايف فرشتگان در فصل چهارم بحث شده است.
ـ الوجيز فى الإمامة والولايه
احمد حسين يعقوب. (چاپ اوّل: بيروت, الغدير, ١٤١٧). ٣٢٠ص, وزيرى.
مؤلف در چهار باب كتاب را سامان داده است. در باب اوّل از مفهوم امامت و ولايت در شريعت اسلامى و تاريخ سخن گفته است, و در باب دوم از چگونگى گزينش امام, و حاكميت وى. در باب سوم از امامت و ولايت پس از رسول الله(ص) سخن گفته و آنگاه در باب چهارم مواضع جريانهاى مختلف را در برابر حق خلافت و خلافت حق نمايانده است. نگاه آقاى احمد حسين يعقوب نگاهى است نو و هوشمندانه به جريانهاى شكل گرفته در آستانه رحلت رسول الله(ص) بويژه در باب اوّل.
ـ الحقيقه الضائعه
الشيخ معتصم سيد احمد. (چاپ اوّل: قم, بنياد معارف اسلامى, ١٣٧٦). ٤٤٠ص, وزيرى.
مؤلف از نويسندگان و عالمان سودان است, كه پس از تأمل و دقت در منابع و معارف اسلامى مذهب اهل بيت(ع) را پذيرفته است و در عنوان فرعى كتابش نوشته است (رحلتى نحو مذهب آل البيت) و اين كتاب گزارش اين چگونگى است. فصل اوّل زندگانى خودنوشت اوست, و در فصل دوم نقد احاديثى آمده است كه در فضيلت خلفاء رقم زده است. در فصل سوم (ثقلين) را بررسى كرده و به نقد شبهات مخالفان پرداخته است. ولايت على(ع) در قرآن و شورا و چگونگى آن از ديگر بحثهاى كتاب است, بحث مؤلف از افشاى وارونه سازيهاى مورخان و محدثان خواندنى و جالب است در فصل هفتم. سپس چگونگى شكل گيرى مذاهب اربعه است و در نهايت نقد وهابيت. كتاب بر روى هم اثرى است خواندنى.

ـ رسائل فارسى
حسن بن عبدالرزاق لاهيجى. (چاپ اوّل: تهران, مركز فرهنگى قبله/دفتر نشر ميراث مكتوب, ١٣٧٥). ٣٤٠ص, وزيرى.
مجموعه اى است از شش رساله در مسائل كلامى, فلسفى اخلاقى و فقهى, رساله اوّل با عنوان آئينه حكمت داورى است بين فيلسوفان و متكلمان; رساله دوم بحثى است مختصر درباره اصول پنجگانه دين; رساله سوم ترجمه اى است آزاد از كتاب ارجمند كشف الريبه فى احكام الغيبه, رساله چهارم و با عنوان درّ مكنون نوشته كوتاهى است درباره چرايى قيام امام حسين(ع). رساله پنجم در اثبات رجعت است و رساله ششم بيانگر آداب سفر. مصحح محترم در ضمن مقدمه از شرح حال و آثار مؤلف بحث كرده است.

ـ النظاميه فى مذهب الإماميه
محمد بن احمد خواجگى شيرازى. (چاپ اوّل: تهران, مركز فرهنگى قبله/دفتر نشر ميراث مكتوب, ١٣٧٥). ٢٤٠ص, وزيرى.
اين كتاب مشتمل است بر يك دوره كامل مباحث كلامى با اشاره به آراء عارفان و حكيمان, كتاب در پنج باب سامان يافته است. باب اوّل در توحيد; باب دوّم در عدل و ابواب ديگر در نبوت, امامت و معاد. محقق محترم در مقدمه اى درازدامن از عصر مؤلف علت مهاجرت او به هند, انگيزه تأليف كتاب موضوع و مباحث كتاب, شيوه نگارش مؤلف اهميت اين اثر در ميان آثار كلامى, زندگانى و آثار مؤلف و شيوه تحقيق به تفصيل سخن گفته است و از جمله نشان داده است كه مصنف به شدت تحت تأثير آراء و انديشه هاى كلامى علاّمه حلّى است, محقق افزون بر تحقيق و تصحيح متن و ضبط اختلاف نسخه ها منابع احاديث و اقوال را نيز نشان داده است.
ـ لماذا اخترت مذهب الشيعه
محمد مرعى الامين الانطاكى. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٥). ٥٢٠ص, وزيرى.
مؤلف ـ كه رضوان الهى جايگاهش باد ـ از عالمان بزرگ انطاكيه بود. او پس از تأملها و درنگريستنهاى بسيار (حق) را بازشناخت و به تشيع گرويد. گرايش او به تشيع در آن ديار و حلب تحوّل بزرگى ايجاد كرد. وى در اين كتاب به تفصيل از زندگانى و چگونگى تحوّل فكرى و گرويدنش به تشيع سخن گفته است. و در فصلهايى از كتاب درباره پيوند تشيع با قرآن و سنت و عظمت و اعلميت على(ع) و شايستگى امامت امامان(ع) به گستردگى بحث كرده است. آقاى عبدالكريم عقيلى احاديث و اقوال منقول در متن را منبع يابى كرده و افزون بر ارائه منابع و مصادر توضيحاتى درباره مطالب متن افزوده است.
ـ التشيع ـ مراحله ـ مقوماته
عبدالله الغريفى. (چاپ اوّل: قم, سيد على نورى, ١٣٧٦). ٨٣٩ص, وزيرى.
اين كتاب پژوهشى است درباره تشيع چگونگى شكل گيرى و رشد آن و نيز مبانى فكرى و بنيادهاى اعتقادى آن. كتاب در سه بخش سامان يافته است, كه هر بخش داراى فصلهايى است در فصل اوّل از آغاز تشيع و مراحل آن سخن رفته است, و در ضمن آن ديدگاههاى مختلف در چگونگى شكل گيرى تشيع طرح و نقد شده است. فصل سوم اين بخش ويژه بحث از امامت است و در ادامه آن چگونگى مواضع متكلمان و مورخان در برابر نصوص امامت تحليل و نقد شده است.
نقش امامان(ع) در حراست از اصالت مكتب و مبانى تشيع در بخش دوم آمده است, و در بخش سوم از باورها و عقايد و انديشه هاى اجتماعى, سياسى, اخلاقى و فقهى تشيع بحث شده است. كتاب نظمى دقيق و بيانى روان دارد با نگاهى هوشمندانه به چگونگى شكل گيرى جريانها و مواضع نحله مختلف. اخلاق و عرفان
ـ دوچهرگان
سيد محمد حسينى. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦). ١٦٨ص, وزيرى.
پژوهشى است درباره نفاق و منافقان مؤلف كتاب را نه فصل سامان داده اند. معناى نفاق و خطر آن, نفاق از ديدگاه قرآن كريم. نفاق و منافقان از ديدگاه روايات اهل بيت(ع), عوامل نفاق, نفاق و سياست, نفاق اجتماعى, نفاق در خانواده, مجازات شرعى نفاق, درمان نفاق, عناوين فصلهاى كتاب است.
ـ كيمياى سعادت
ميرزا ابوطالب زنجانى/تصحيح ابوالقاسم امامى. (چاپ اوّل: تهران, نشر نقطه/دفتر نشر ميراث مكتوب, ١٣٧٥). ٢٩٠ص, وزيرى.
اين كتاب ترجمه اى است از (طهارة الأعراق) فيلسوف بزرگ اسلامى ابوعلى مسكويه رازى, با نثرى شيرين و روان. مى دانيم كه مسكويه رازى اخلاق را در اين كتاب براساس مشرب فيلسوفان نگاشته است, كه فضايل چهارگانه را پايه و اساس نيكى مى نگرند, عناوين برخى از بخشهاى آن كه عنوان (گفتار) دارد چنين است: مبادى علم اخلاق, خوى آدمى و پيراستنش, خير و سعادت, عدالت و نمودهاى آن, محبت و صداقت, بهداشت روان, بازگردانيدن سلامت به روان و….
محقق محترم كتاب را براساس نسخه ها چاپ شده به سال ١٣١٥ و سنجش آن با متن طهارة الأعراق, تصحيح كرده است و تفاوتهاى مهم ميان متن و ترجمه را در حواشى آورده است.
ـ سيماى فرزانگان
رضا مختارى.چاپ يازدهم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦, ٥٣٢ص, وزيرى.
از چاپ اول تا دهم از اين اثر چهل هزار نسخه منتشر شده است.
ـ همه بايد بدانند
ابراهيم امينى. (چاپ سيزدهم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦). ٢٠٨ص, رقعى.
در اين كتاب تمام مباحث اصول و فروع دين با بيانى ساده و نثرى روان و خواندنى عرضه شده است. مؤلف كوشيده است مطالب را در عين سادگى متقن و استوار بنگارد. و در عرضه مطالب از اصطلاحات فنّى بهره نگيرد و مطالب سست و مخدوش و شبهه انگيز را بر ساحت كتاب راه ندهد. مطالب كتاب در سه بخش كلى عقايد, اخلاق و فروع دين عرضه شده است. اينگونه تلاشها براى عمومى ساختن فرهنگ دينى بس سودمند است. تاريخ و شرح حال
ـ ميرزا مسيح مجتهد و فتواى شرف
غلامرضا گلى زواره. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦). ١٨٣ص, رقعى.
اين كتاب نگاهى است به زندگانى, آثار, شخصيت و تلاشهاى اجتماعى و سياسى فقيه بزرگ ميرزا مسيح مجتهد. در فصل اوّل از زادگاه دوران كودكى, تحصيل, استادان و شاگردان وى سخن رفته است, و در فصل دوّم از مرجعيّت آن بزرگوار بحث شده است, و در بخش سوم از اوضاع اجتماعى و سياسى آن روزگار و مواضع وى در قبال مسائل ياد شده. مؤلف براى روشن موضع آن بزرگوار, به مسائل تاريخى اجتماعى و سياسى آن روزگار پرداخته و چگونگى حضور بيگانگان در كشور و برخورد حكومتها با آنها را نيز روشن ساخته است.
ـ آقابزرگ تهرانى, اقيانوس پژوهش
محمد صحتى سردرودى. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦). تصوير«١٣٤ص, رقعى.
اين كتاب نگاهى است به زندگانى, آثار, شخصيت و تلاشهاى والاى كتابشناس بزرگ شيعه علامه شيخ آقابزرگ تهرانى در حراست از ميراث والاى شيعه, در فصل اوّل از خردسالى و تحصيلات آغازين آن بزرگوار سخن رفته است. و در فصل دوم از تحصيل, استادان وى و در فصول بعدى اجازه روايتهاى آن بزرگوار از عالمان شيعه و سنى و آثار ارجمند وى گزارش شده است, و آنگاه گزارشى است از تلاشهاى اجتماعى پژوهشى و فرهنگى آن بزرگوار و بالاخره شخصيت والاى وى در نگاه همراهان وى و شخصيت هاى بزرگ اسلامى.
ـ سرگذشت فلسطين
اكرم زعيتر/اكبر هاشمى رفسنجانى. (چاپ چهارم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦). ٤٧٠ص, رقعى.
بهترين كتابى است كه قصه پرغصّه چگونگى غصب سرزمين پيامبران را زير چكمه هاى جلاّدان صهيونيست گزارش كرده است. متن قراردادها, اعلاميه ها, بيانيه ها, نامه ها, قطعنامه ها, مذاكرات, جلسات, اظهارنظرهاى بازرسان و… با نگاهى تحليلى در اين كتاب آمده است.
ـ دانشوران روشندل
ناصر باقرى بيدهندى. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦). ١٨٣ص, وزيرى.
مؤلف در اين كتاب شرح حال و آثار كسانى را گزارش كرده است, كه با محروميت از نعمت بينايى با تلاش و كوششى به جايگاه والايى از دانش و موقعيتهاى اجتماعى و فرهنگى رسيده اند.
ـ الإمام محسن الحكيم
عدنان ابراهيم السّراج. (چاپ اوّل: بيروت, دارالزهراء). ٣٤٨ص, وزيرى.
اين كتاب نگاهى است به زندگانى, آثار و شخصيت فقيه بلندپايه تشيع و مرجع عظيم الشأن روزگار اخير آيت الله العظمى سيد محسن حكيم. مؤلف در سه باب بحث را سامان داده است. در باب اوّل از شرح حال, تحصيل و زندگانى شخصى وى سخن گفته است, و در باب دوم از حركتهاى مهم اجتماعى, فرهنگى و اصلاحى آن مرجع عاليقدر در حوزه نجف.
باب سوم ويژه تبيين مواضع سياسى وى است, كه مواضع آن بزرگوار را در مقابل حاكمان عراق, جريانهاى سياسى كشورهاى اسلامى, مسأله فلسطين و… گزارش كرده است. كتاب اثرى است خواندنى.
ـ طبقات المفسرين
احمد بن محمد الأوندوى. (چاپ اوّل: مدينه, مكتبة العلوم والحكم, ١٤١٧). ٥٩٥ص, وزيرى.
اين كتاب كه گزارشى از زندگانى و آثار مفسّران در قرن يازدهم هجرى به قلم آمده است, در سنجش با طبقات المفسّرين داودى, گو اينكه بلحاظ افراد, كسان بيشترى را ياد كرده است, امّا, گزارشها از آن محدودتر است. محقق كتاب آقاى سليمان بن صالح خزى كتاب را براساس تنها نسخه موجود آن كه از اصل خط مؤلف استنساخ شده است تصحيح و تحقيق كرده است, او در پانوشتها توضيحاتى درباره مطالب متن آورده و منابع شرح حال رجال را نشان داده است.
ـ حضرت معصومه و شهر قم
محمد حكيمى. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى). ١٣٥ص, پالتويى.
اين كتاب در سه بخش به قلم آمده است. در بخش اوّل از حضور اسلام در ايران و زمينه هاى اسلام گرايى ايرانيان سخن رفته است; و در بخش دوم از هجرت حضرت معصرمه(ع) به ايران و زمينه ها و آثار آن. بخش سوم ويژه شهر قم است, و سيماى مادى و معنوى آن و ارائه پيشنهادى براى دگرگونى نظام ظاهرى و باطنى شهر و معيارهاى اين دگرگونى.
ـ شمشير و سياست
صالح الوردانى. (چاپ اوّل: قم, بنياد معارف اسلامى, ١٣٧٥). ٣٤٣ص, رقعى.
مؤلف از محققان و نويسندگان هوشمند مصرى است, او ابتدا به (صفين) مى انديشد و چگونگى رويارويى معاويه با على. و آهنگ آن مى كند كه چگونگى رويارويى آن, دو جريان چونان (دو صف) و نه سرزمين به نام (صفين) بررسى كند. در اين بررسى به ريشه ها توجه مى كند و آغاز كژى را در آستانه رحلت رسول الله(ص) مى يابد و بر اين باور مى رود كه از همانجا قبيله گرايى و ارزش گريزى در چهره اسلام دوبار نموده مى شود. پس اين دو خط را ادامه مى دهد اسلام محمّدى و جلوه آن در على و اهل بيت و اسلام قبيله گر در مكتب خلفا. او نمودها و نمادهاى اين جريان را در سقيفه چگونگى نصب عمر بن خطاب به خلافت شورى, روزگار حكومت على(ع) و حضور بنى اميه در صحنه سياست و نقش آن در اسلام پى گيرى مى كند.
ـ جغرافياى حافظ ابرو
حافظ ابرو, تصحيح محمد صادق سجّادى. (چاپ اوّل: تهران, انتشارات بنيان/دفتر نشر ميراث مكتوب, ١٣٧٥). ٣٩٣ص, وزيرى.
حافظ ابرو, عبدالله بن لطف بن عبدالرشيد, مورخ, جغرافيدان مشهور عصر تيمورى است. كتاب جغرافياى وى افزون بر آگاهيهاى شهرشناسى آكنده است از اطلاعات تاريخى بويژه در پيوند با ايران و ماوراءالنهر. بسيارى از آنچه درباره سرزمينهاى اسلامى در اين كتاب آمده است به تصريح وى از مشاهدات مستقيم اوست. آقاى سجادى كتاب را براساس پنج نسخه مقابله و تصحيح كرده است, و در ضمن مقدمه سودمند از ارزش كتاب و چگونگى محتواى آن سخن رفته است. و در پانوشتها افزون بر ضبط اختلاف نسخه ها گاه توضيحاتى در چرايى گزينش متن آورده است.
ـ نامه ها و ملاقاتهاى امام حسين(ع)
ابوالقاسم عالمى دامغانى. (چاپ اوّل: قم, بنياد معارف اسلامى, ١٣٧٦). ٤٠٦ص, وزيرى.
اين كتاب گزارش تفصيلى نامه ها و ملاقاتهاى حضرت امام حسين(ع) است, كه براساس تاريخ تنظيم شده است. نامه هاى امام(ع) در حيات امام حسن(ع), نامه هاى قبل از حادثه كربلا و نامه هايى كه در جريان حادثه كربلا نگاشته شده است. ملاقاتها نيز بلحاظ زمانى از پس مرگ معاويه است, تا روز دهم محرم ٦١هجرى. افزون بر متن نامه ها چگونگى نگاشته شدن آنها و زمينه هاى تاريخى آنها بحث شده است. محتوى كتاب را آقاى نظرى منفرد در خطابه هاى خود القا كرده است و آقاى عالمى به تحرير آنها پرداخته و بحث ها را مستند كرده است.
ـ شيخ الجامع الإعظم محمد الطاهر ابن عاشور حياته وآثار
بلقاسم الغالى. (چاپ اوّل: بيروت, دار ابن حزم, ١٤١٧). ٢٥٤ص, وزيرى.
شيخ محمد طاهر بن عاشور يكى از مصلحان, فقيهان و مفسّران بزرگ تونس است. تفسر او با عنوان (التحرير و التنوير) تفسيرى است بزرگ و بسيار پرمحتوى. اين كتاب در چهار باب نگاهى است به زندگانى, آثار حركتهاى علمى اجتماعى و اصلاحى بن عاشور و نيز شيوه فقاهت و اجتهاد و روش تفسيرى او. ادبيات
ـ يك صدف از هزار
مرتضى دانشمند. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦). ٨٧ص, رقعى.
مجموعه اى است از پانزده داستان كوتاه درباره زندگانى على(ع). مؤلف داستانها را پرداخته است اما كوشيده است در اين پردازش از متن تاريخ فراتر نرود. داستانها تاريخى اجتماعى و اخلاقى است و خواندنى و سودمند.

ـ المعجم المفصل فى شواهد اللّغه العربيّه
اميل بديع يعقوب. (چاپ اوّل: لينان, دارالكتب العلميه, ١٤١٧). ١٤ج, وزيرى.
مجموعه اى است عظيم و منبعى است, فخيم براى دستيابى به اشعارى كه در متون مهم لغت بدانها استشهاد شده است. اميل يعقوب از اديبان و معجم نگاران سختكوش لبنانى پنج سال تمام متون لغت را كاويده و اشعار را استخراج كرده و پس از آن در ديوانهاى شاعران به جستجو پرداخته و قريب به اتفاق اين اشعار را در ديوانها رديابى كرده و بدين سان آنها را مستند ساخته است. او اشعار را براساس قافيه سامان داده است, و در ذيل اشعار منابع آن را از دواوين و متون لغت ياد كرده و گوينده شعر را مشخص كرده است. و گاه به ضبطهاى نادرست و گاه به نسبتهاى نادرست نيز تنبه داده است.
ـ انوار البلاغه
محمد هادى بن محمد صالح مازندرانى. (چاپ اوّل: تهران, مركز فرهنگى قبله/دفتر نشر ميراث مكتوب, ١٣٧٦). ٤٢٠ص, وزيرى.
انوار البلاغه كتابى است در فن بلاغت: معانى و بيان و بديع در ديباچه كتاب از فصاحت و بلاغت سخن رفته و بدقت اين دو واژه تعريف شده است. آنگاه در سه فن به بحث از علم معانى, بيان و بديع پرداخته شده است. محقق محترم كتاب را براساس سه نسخه مقابله و تصحيح كرده; اختلاف نسخه ها را در پانوشتها ضبط كرده است پايان بخش كتاب فهرستهاى فنى آن است. فهرست آيات, روايات, اعلام, كتب و…. مجموعه ها
ـ به همين سادگى و زيبايى
جمشيد عليزاده. (چاپ اوّل: تهران, نشر مركز, ١٣٧٦). ٧١٧ص, وزيرى.
مجموعه اى است از مقاله ها, پژوهشها, اشعار و نامه ها درباره شخصيت و شعر شهريار بزرگ سخن. برخى از مقالات به شرح حال آن بزرگ پرداخته اند و برخى ديگر به چند و چونى شعر وى و بعضى در انتقاد از شعر او عناوين برخى از نگاشته ها چنين است:
سالشمار زندگى شهريار, شرح يكى از غزلهاى شهريار, شبى شورانگيز با شهريار, يادى از حيدرباباى شهريار, شهريار غزلسراى شهير معاصر, انتقادهاى اخوان ثالث از منظومه شهريار, شهريار شعر, به ياد شهريار و….
ـ الجماهر فى الجواهر
ابوريحان بيرونى/تحقيق يوسف هادى. (چاپ اوّل: تهران, دفتر نشر ميراث مكتوب/شركت انتشارات علمى و فرهنگى, ١٣٧٤). ٥٦٢ص, وزيرى.
گوهرشناسى دانشى است كه به بحث از چگونگى و اوصاف گوهرها مثل الماس, ياقوت, فيروزه, عقيق مى پردازد و منافع سنگهاى قيمتى را بيان كرده و شناخت فلزها را نيز مورد بحث قرار مى دهد. بهترين كتاب در اين موضوع به زبان فارسى (تنسوخ نامه ايلخانى) از خواجه نصيرالدين طوسى و به زبان عربى كتاب (الجماهر فى الجواهر) ابوريحان است.
اين كتاب داراى سه مقاله است: مقاله اول درباره: ياقوت, لعل بدخشى, الماس, لؤلؤ, زمرد, فيروزه, عقيق, آهن ربا و… و خواص و علامتهاى هر كدام است. مقاله دوم درباره فلزاتى از قبيل: جيوه, طلا, نقره, مس, آهن, سرب و… مى باشد. و مقاله سوم ـ كه بسيار مختصر است ـ درباره: برنج, سفيد روى (روى), طاليقون (كه مركب از همه فلزات است) مى باشد.
كتاب داراى مقدمه اى سودمند در شرح حال ابوريحان و در پايان آن نسخه بدلها و فهرستهاى متنوع آورده شده است.
l