آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٢ - كتابشناسى قم - باقرى بيدهندى ناصر

كتابشناسى قم
باقرى بيدهندى ناصر


كتابشناسى قم مشتمل بر معرّفى پاره اى از كتابهايى است كه درباره شهر قم نوشته شده است. اين كتابشناسى مفصّلتر از آن بود كه اينك چاپ مى شود. نظر به صفحات محدود مجله آينه پژوهش, فقط گزيده اى از اين كتابشناسى در اينجا مجال نشر يافته است. اميد است صورت كامل اين كتابشناسى, كه شامل معرّفى صدها جلد كتاب در باره تاريخ و فرهنگ و رجال قم و از پى تحقيق و تتبّع فراوان انجام گرفته, به صورت مستقل منتشر شود و فايده آن عام گردد. (آينه پژوهش).
١. ابنيه تاريخى قم
ابوالقاسم بدر, ١٣٤٨, ١٢١ص.
ر.ك: فهرست پايان نامه هاى فارغ التحصيلان دانشكده الهيات و معارف اسلامى دكترى و فوق ليسانس ١٣٢٤ـ ١٣٦٥.
٢. الاربعين فى فضائل قم والقميين
شيخ حسين بن ملا محمد حسن بن محمدرضا بن مولى تقى قمى, متخلص به مفلس و معروف به (اردشيره). عربى و ده برگ است.
ر.ك: الذريعه, ج١١/٥١.
٣. الاربعينيات
احمد مولائى مشهور به مولوى همدانى, ناشر: هاجر مولائى, قم: مطبعه نهضت, تاريخ نشر ١٣٦٩.
ص١٤١ فى مقاتلة الحسنى صاحب طبرستان مع اهل قم.
٤. اخبار قم
على بن حسين بن محمد بن عامر, تاريخ تأليف ٣٢٨هـ.
ر.ك: تاريخ قم, ص١٢.
٥. از فيضيه تا جمهورى اسلامى
مهدى شريعت زاده, تهران, انتشارات علمى.
٦. از فيضيه ١٣٤٢ تا فيضيه سال ١٣٥٧
احمد صابرى همدانى.
نك: كتاب السبعين فى فضائل اميرالمؤمنين(ع) با ترجمه و تحقيق همين نويسنده, ص٩٩.
٧. از قم تا دريا
على اكبر مشير سليمى, چاپ نشده است.
ر.ك: روشندلان جاويد ٤٩٦ (اثر ديگر اين نويسنده)
٨. باب الجنة
در احاديث فضيلت قم و زيارت حضرت معصومه(س) و در آخر آن قصيده (شرفنامه) كه در مدح قم است ذكر شده, فارسى, ١٦ صفحه, در سال ١٣٤٨ چاپ شده است.
ر.ك: الذريعه, ج٢٦/٨.
٩. برگى در تاريخ قم
سيد اشرف الدين كيائى, خطى در نزد نويسنده.
١٠. بشارات غيبى
مهدى حائرى تهرانى, قم, بنياد فرهنگى امام مهدى(عج), چاپ اول, ١٣٧٢.
١١. بشارة المؤمنين فى تاريخ قم و القميين
حاج شيخ قوام اسلامى جاسبى, فرزند حسين.
اين كتاب داراى سه بخش است: ١ـ چهل روايت از خاندان عصمت و طهارت پيرامون زمين و اهالى محترم قم (صانها اللّه عن التهادم), ٢ـ پانزده كرامت از كرامات حضرت فاطمه معصومه(س), ٣ـ ذكر اسامى و احوالات ششصد نفر از رجال و محدثان و دانشمندان گذشته قم.
تاريخ اتمام كتاب: ١٨ ذيحجه ١٣٩٤, مطابق با ١١ دى ماه ١٣٥٣.
١٢. البوارق فى فضيلة قم
محمد مهدى حسينى قمى بن على نقى, نسخه اى از آن كه توسط آقاى على اكبر فيض در سال ١٢٨٩ نوشته شده, در كتابخانه مسجد سپهسالار موجود مى باشد.
ر.ك: فهرست كتابخانه مدرسه عالى سپهسالار, ج١/٢٢٠ـ٢٢١ و بخش سوم ٢٥٩, الذريعه ج٣/١٥٣, فهرست كتابخانه مجلس شوراى ملى ج١٤/١٥٣ ايضاح الطريقه ٣١٩ به نقل از الذريعه و قم در قرن نهم, مقدمه.
١٣. تاريخ دارالايمان قم
محمد تقى بيك ارباب, قم, ١٣٥٣.
اين كتاب به درخواست ميرزا سيد مهد مؤتمن السلطان, حكمران قم, براى (مرآت البلدان فى احوال بلاد ايران) تأليف شده است. نسخه عكسى آن در كتابخانه آيت الله مرعشى نجفى (قدس سره) وجود دارد (فهرست نسخه هاى عكسى, ج١/٤٠٣ـ٤٠٤).
و نيز بنگريد: فرهنگ كتابهاى فارسى از قرن چهارم تا ١٣٠٠هـ.ش, ج٢/٥٢٣.
١٤. تاريخ و جغرافياى قم
غلامحسين, فرزند مهدى خان بن على خان زند, ملقب به افضل الملك اديب كرمانى, شرح مسافرت و گردش و پژوهشهاى تاريخى و جغرافيايى اين نويسنده سياست پيشه دوره قاجاريه است.
١٥. تاريخ قم
ميرزا على اكبر فيض. اين كتاب كه در عصر قاجاريه نوشته شده (سنه ١٣٠٣), پانزده باب دارد و از مهمترين آثار نويسنده ياد شده است. نسخه اى از آن به شماره ١٤٥ در كتابخانه آيت الله مرعشى نجفى نگاهدارى مى شود.
الذريعه ج٢٦/١٣٧, راهنماى جغرافياى تاريخى قم, ١٢.
١٦. تاريخ قم
حسن بن محمد قمى, ترجمه حسن بن على بن حسن بن عبدالملك قمى. تهران, ١٣١٣ش, ٣٥١ص, وزيرى, به اهتمام جلال الدين طهرانى.
اين ترجمه در سال ٨٠٥ و ٨٠٦ انجام پذيرفته است. مؤلف دانشمند, كتاب خويش را در سال ٣٧٨ق به تشويق صاحب بن عباد در روزگار فخرالدوله ديلمى به زبان تازى نوشته و در آغاز شامل بيست باب بوده, ليكن بيشتر از پنج باب آن بجاى نمانده است. نسخه عكسى اين كتاب در كتابخانه آيت الله العظمى مرعشى نجفى وجود دارد
(نك: فهرست عكسى, ج١/٤٠٠ـ٤٠٢ جلد اول در دو قسمت: ١٠٠«١٢٠ برگ).
و نيز ر.ك: مفاخر اسلام, ج٣/٢٥٢, رجال قم, ترجمه رياض العلماء ج١/٣٥٩, سيماى بزرگان ٩٣, گنجينه دانشوران ٥٩.
١٧. تاريخ قم
محمد حسين ناصر الشريعه, (م ١٢٣٩هـ), قم, دارالعلم, ١٣٤٥, ١١٢ص.
اين كتاب را مؤلف در سال ١٣٢٤ش منتشر كرده و بعدها بنا به درخواست مؤلف فقيد, نويسنده شهير و كثير التأليف آقاى على دوانى آن را حك و اصلاح و با مقدمه مفصل و پاورقيها و اضافات تجديد چاپ كرده و تاكنون بارها چاپ شده است.
١٨. تاريخچه قم و زندگينامه حضرت معصومه(عليها السلام)
محمد محمّدى اشتهاردى, مركز انتشارات دارالنشر قم, ٩٦ص, جيبى.
١٩. تاريخ قم
على بن حسين بن محمد بن عامر اشعرى قمى. در ذكر اشعريان مقيم قم. صاحب تاريخ قم از آن ياد كرده و گفته: در سنه ٣٢٨هـ نسخه مؤلف در زير آوار تلف شد.
الذريعه ٣/٢٧٩, ترجمه تاريخ قم, ١٢.
٢٠. تاريخى مذهبى قم
على اصغر فقيهى, قم, انتشارات اسماعيليان, ١٣٥٠, ٣٩٦ص, مصوّر, وزيرى.
٢١. تاريخ مشاهد و قبور واقعه در بلده قم
افضل الملك (م١٣٤٨هـ), چاپ تهران, ٧٢ص.
٢٢. تحفة الفاطميين فى احوال قم و القميين
شيخ محمد حسين مفلس قمى, فرزند ملا محمد حسن (معروف به (اردشيره)). تاريخ تأليف: ١٣٥٢, ٢ج. در اوّل كتاب (انجم فروزان) آمده كه اين اثر مأخوذ است از تاريخ قم ميرزا على اكبر فيض كه در سال ١٣٠٣ نوشته شده است.
مرحوم ملا على واعظ خيابانى در كتاب (علماء معاصرين) ص١٣٠ از اين كتاب نقل كرده اند.
ر.ك: الذريعه, ج٢٦/١٧١ و ٤ و ج٣/٢٧٨ و ٤٦٠ـ٤٦١ و مؤلفين كتب چاپى ج٢/٧٢٥.
٢٣. تحفة الفاطمية الموسوية فى ذكر اخبار بلدة قم
شيخ محمد على بن حسين ارجستانى كچوئى, اين اثر از مآخذ (وسيلة المعصومية) مى باشد. ايشان اثر ديگرى درباره قم به نام (انوار المشعشعين فى اخبار قم و القميين) در سه مجلد نگاشته است. نسخه اصل آن در ٤١٥ برگ رحلى از آن دانشمند محترم دكتر سيد محمود مرعشى است.
٢٤. تفصيل وقايع قحطى سال ١٢٨٨ قم
على اكبر فيض, تاريخ تأليف ١٢٨٩ در ٣٥ برگ نسخه منحصر به فرد آن در اختيار دكتر سيد محمود مرعشى نجفى در قم مى باشد.
و نيز ر.ك: راهنماى جغرافياى تاريخى قم ١٦١.
٢٥. تفصيل و حالات املاك و مستغلات و قنوات و بلوكات دارالايمان قم.
ر.ك: فرهنگ ايران زمين, مجلد٦, و راهنماى جغرافياى تاريخى قم/١٦.
٢٦. جغرافياى شهرستان قم. با نقشه شهر قم و نقشه شهرستان قم.
دكتر حسين كريمان, فرزند اسماعيل (متولد ١٢٩٢هـ.ش)
نقشه قم در خرداد ماه ١٣٢٨ براى اوّلين بار توسط نويسنده دانشمند آن تهيه شده است. گرچه اين نقشه مربوط به ٣٥ سال پيش است و الآن تغييرات زيادى كرده است, ولى تهيه كننده آن با زحمت فراوان كوچه ها را با متر و با قدم اندازه گرفته و زوايا را محاسبه نموده و به نقشه منتقل ساخته است.
ر.ك: كيهان فرهنگى, سال دوم, ٨آبانماه ٦٤.
٢٧. جنگل مولى
سيد احمد زنجانى, سفرنامه قم است كه در ١٣٣٥هـ.ق در عهد سلطنت احمدشاه قاجار نوشته شده است.
ر.ك: آشنايى با چند نسخه خطى, ١٦٧ـ ١٦٨, راهنماى جغرافياى قم/١٤.
٢٨. حضرت معصومه و شهر قم
محمد حكيمى, معاونت فرهنگى آستان قدس, ١٣٥ص, شهريور ١٣٦٥.
٢٩. حضرت معصومه(ع) و شهر قم
محمد اصغرى نژاد. حدود ١١٠ص, رقعى.
بخش آغازين اين اثر صفحات قابل توجهى است درباره احاديثى كه در فضيلت شهر قم و مردم آن از لسان گهربار اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام وارد شده است. به دليل ابهاماتى كه از اين دست روايات و يا فرازهايى از آنها در زمينه مورد نظر مؤلف به ذهن مى رسيده, نويسنده تلاش نموده هرگونه شبهه اى را از آنها بزدايد. بخش دوم و اعظم كتاب درباره حضرت معصومه سلام الله عليها و تاريخ زندگانى ايشان است. نكته قابل توجهى كه در اين بخش وجود دارد, در زمينه نحوه وفات آن بانوست كه مؤلف با توجه به قرائن و شواهدى احتمال شهادت ايشان را تقويت كرده است. سومين بخش از كتاب به تصاوير جالب و ارزنده اى از شهر قم و حرم و ضريح مطهر حضرت معصومه عليها السلام اختصاص دارد و جلوه زيبايى به كتاب بخشيده است.
٣٠. ديدنى هاى قم
حسين آوردى, قم, نشر برگزيده, زمستان ١٣٧٢, ٤٩ص, پالتويى.
٣١. راهنماى جغرافياى تاريخى قم
(مجموعه متون و اسناد), به كوشش مدرسى طباطبايى, قم, چاپخانه حكمت, مهرماه ٣٥/ شوال٩٦.
٣٢. ديوان خراج قم
محمد بن مجمع, عامل قم در سالهاى ٢٥٥هـ.
٣٣. ديوان خراج قم
محمد بن على بن ابراهيم و محمد بن عيسى.
٣٤. ديوان خراج قم
احمد بن محمد, عامل قم در سالهاى ٢٨٢ـ ٢٨٥هـ.
٣٥. ديوان آب قم
ابراهيم بن على و محمد بن على
٣٦. ديوان آل سعد
در مورد مزارع اطراف قم.
پنج كتاب اخير از منابع كتاب (تاريخ قم) است.
٣٧. راهنماى شهر قم
غلامحسين جواهرى فرزند ميرزا مهدى, متخلص به وجدى (م١٣٠٣هـ.ش), قم, ١٣٣٥, ٦٣ص, جيبى, سربى.
٣٨. راهنماى مراكز فرهنگى شهرستان قم
گردآورنده: مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم. قم, دفتر تبليغات, زمستان ١٣٧٠.
٣٩. راهنماى قم
حسين قاسمى نژاد (شهردار وقت قم), با مقدمه اى از ابوالقاسم سالارى (فرماندار وقت قم). تاريخ نشر: ١٣٥٣, نوروز, ١٥٢ص, مهر استوار قم. برخى از مباحث كتاب عبارتند از: چهره قم از ديرباز تاكنون ص٢٧, زيارتگاهها, امامزاده ها, مساجد و آثار تاريخى ٣٤ مشاهير قم٥٣ و شناسنامه شهر قم.
٤٠. راهنماى قم
سيد على اكبر برقعى, در تاريخ قم و اماكن مقدسه. نشريه دفتر آستانه قم, ١٣١٥ش, رقعى, ١٧١ص«٦٤ص, عكس, با مقدمه رشيد ياسمى. از فرزند مؤلف شنيدم كه اين كتاب به زبان انگليسى ترجمه شده است.
ر.ك: علماء معاصرين ٢٨٨, ريحانةالادب ج١/٢٤٩, سخنوران نامى معاصر ج١/١٩١, مؤلفين كتب چاپى ٣/٤٩٤, معجم مؤلفى الشيعة ٩٨, گنجينه دانشمندان ج٣/٣٨٩.
٤١. رسالة فى فضل قم (در احوال و مفاخر و مناقب شهر قم)
مير منشى (مير شرف الدين حسين حسينى قمى), فارسى است. در جلد دوم رياض العلماء در ذيل شرح حال حسن بن محمد بن حسن قمى (حرف(ح)) از آن نقل مى كند.
ر.ك: الذريعه ج١٦/٢٧١, قم در قرن نهم هجرى. ص٦, رياض العلماء ج١, ايضاح الطريقه ج٢/٣٣.
٤٢. رساله فضائل قم
حاج شيخ عباس قمى (متوفاى ١٣٥٩). نسخه دست نويس مؤلف در كتابخانه شخصى محقق متتبع حضرت آيت الله حاج سيد مهدى لاجوردى قمى وجود دارد.
ر.ك: آشنايى با چند نسخه خطى (دفتر اول), ص١٠٥.
٤٣. رساله در فضائل و حالات قم (سرگذشت موسى مبرقع)
شيخ محمد سلطان المتكلمين واعظ بن ملا اسماعيل كجورى طهرانى. فارسى.
ر.ك: الذريعه ٤/١٦٦ـ١٦٧, مؤلفين كتب چاپى ٥/٣٢٠ـ٣٢١, علماى معاصرين ٣٦٧.
٤٤. زندگانى حضرت معصومه(ع) و تاريخ قم
سيّد مهدى صحفى قمى. دينى, تاريخى, ادبى, اخلاقى با استفاده از تأليف حاج شيخ عباس قمى, ١٢٩ص. كتابفروشى صحفى قم. از اين كتاب ملخصى نيز در ٧٦ صفحه به قطع جيبى به چاپ رسيده است. قم, ١٣٥٢.
٤٥. زندگانى حضرت معصومه و تاريخ قم
گردآورنده و مترجم: فخرالدين آلتان, زبان: آذرى.
٤٦. سالنامه ذهابيه قم
شرح مشاهدات امين السلطان صدراعظم, در سفر رسمى خود به قم در سال ١٣٠٤. نسخه خطى اين كتاب به شماره ٢٣١٥ در كتابخانه مجلس شورا موجود است.

٤٧. سفرنامه قم
ناصرالدين شاه قاجار, نسخه خطى آن به شماره ١٠٤٢٩ در كتابخانه آستان قدس رضوى موجود است.
٤٨. سفرنامه قم
ميرزا غلامحسين خان افضل الملك زندى شيرازى. او در تحرير اين سفرنامه وانمود كرده كه كتاب را از زبان اسدالله ميرزا جلال السلطان فرزند محمد تقى ميرزا ركن الدوله نوشته است. چاپ انتشارات وحيد, تهران, با نام تاريخ و جغرافياى قم. نسخه شماره ٦٩٧ كتابخانه مجلس شوراى ملى.
ر.ك: راهنماى جغرافياى قم١٤.
٤٩. سفرنامه قم
ميرزا حسين خان بهادر نظام مجيب الدوله. متن آن در مجله راهنماى كتاب سال ششم, ش٦ و ٧ ص٤٥٢ـ٤٦٢ به طبع رسيده است.
ر.ك: كتابشناسى آثار مربوط به قم١٣٠.
٥٠. سفرنامه قم
نامعلوم. نويسنده فردى روحانى است كه در سال ١٣٢٣ به اتفاق جمعى به قم سفر كرده است. نسخه آن در اختيار آيت الله لاجوردى در قم است.
٥١. سيماى قم: از سرى ديار ابرار
عبدالوحيد وفائى. سازمان تبليغات اسلامى, ١٣٧٢, ١٧١ص, رقعى.
در اين اثر تاريخ مذهبى وحدت شيعيان در قم بيش از ساير مسايل و وقايع مد نظر نويسنده بوده است.
٥٢. على آبادنامه يا سفرنامه ذهابيه قم
در وصف راه جديد تهران به قم و منازل ميان راه به قلم يكى از واقعه نويسان كه در سفر سال ١٣٠٤ امين السلطان (صدراعظم) به قم همراه او بوده است. اين كتاب در اثر ارزنده استاد حسين مدرسى طباطبايى به نام راهنماى جغرافياى تاريخى قم چاپ شده است.
فهرست مجلسى ٦/٢٧٥, فهرست منزوى ٦/٤٠٤٥, راهنماى جغرافياى تاريخى قم١٦.
٥٣. على آبادنامه
سركار محمد كاظم خان كاشانى
در كتاب راهنماى جغرافياى تاريخى قم چاپ شده است.
٥٤. عملكرد شهردارى قم
روابط عمومى شهردارى. چاپ قم, ١٣٢٤ش, ٣٢ص, وزيرى.

٥٥. فضائل بلده قم
مولى محمد على بن احمد قراچه داغى انصارى (م١٣٠١)
ر.ك: اعيان الشيعه ج١٠/٥, الذريعه ج١٦/٢٦٣ و نقباء البشر ١٣٤١.
٥٦. فضل قم و الكوفة
ابوالقاسم سعد بن عبدالله قمى اشعرى
ر.ك: الذريعه ج١٦/٢٧٢, رجال قم, قهرست شيخ ٧٦ و رجال نجاشى ١٢٦.
٥٧. فضائل قم
كرمعلى خان, فرزند حاجى محمدرضا بيك حاجى حسين قمى, متخلص به فكار.
متضمن احاديثى است كه در ستايش مردم متعهد و متدين شهر قم در مجاميع روائى آمده است. افضل الملك از اين كتاب ياد كرده است.
ر.ك: راهنماى جغرافياى تاريخى قم/١٦.
٥٨. قانون قم
على اكبر فيض. در شرح قوانين مندرسه قميان. از افادات قبلة الانامى ميرزا اسحاق مدرسى. نسخه آن در اختيار آيت الله سيد مهدى لاجوردى حسينى در قم مى باشد.
و نيز ر.ك: راهنماى جغرافياى تاريخى قم١٣.
٥٩. قم از نظر اجتماعى, اقتصادى
سيد حسين بن الرضا فرزند سيد مصطفى برقعى. قم, چاپخانه مهر, ٦١٦ص, وزيرى.
٦٠. قم در قرن نهم هجرى ٩٠٠ـ٨٠١
سيد حسين مدرسى طباطبايى, قم, آذر و دى ١٣٥٠, ٣٧١ص, وزيرى.
اين كتاب فصلى است از كتاب ارزشمند قم در چهارده قرن كه مؤلف محقق و دانشمند آن در اين جلد كوشيده است كه با توجه به مدارك و مآخذى كه در دسترس او قرار داشته, هر مطلب و نكته اى كه با تاريخ قرن نهم قم تماس و ارتباطى دارد, در اين كتاب ذكر كند.
نويسنده اين كتابنامه از مقدمه كتاب فراوان بهره جسته است.
نيز ر.ك: سيماى بزرگان/٩٤.
٦١. قم نامه
سيد حسين مدرسى طباطبايى, قم انتشارات كتابخانه آيت الله مرعشى ٤١٣ص, وزيرى, چاپ اول ١٣٦٤.
اين كتاب مجموعه رسائل درباره قم و حاوى چند مقاله زير است:
١ـ خاندان صفى ٢ـ سكه هاى ضرب قم ٣ـ معرفى طوائف و ايالات قم در دوره ناصرى ٤ـ حالات و املاك و قنوات قم ٥ ـ اعداد و نفوس اهالي… ٦ ـ رساله (جوابات مسائل ركنيه) از صاحب قوانين.
گردآورنده بر اين كتاب پانوشتهاى مفيدى افزوده و شرح حال كوتاهى نيز از مرحوم ميرزاى قمى (صاحب قوانين) آورده و به منابع شرح حال اين عالم بزرگ اشاره كرده, و كتاب را با فهرستهاى فنى مربوطه به اتمام رسانده است.
ديباچه اى پيرامون كتابشناسى قم در دوره ناصرى دارد.
٦٢. قم را بشناسيد
اداره فرهنگ قم, چاپ قم, ١٣٢٨, ١٣٦ص, وزيرى, ٢٨١ص.
٦٣. قم, دارالمؤمنين
حسين قاسمى نژاد, قم, ١٣٥٥, ٤٥٤ص, مصوّر.
٦٤. قم و روحانيت
ر.ك: گنجينه دانشوران١٣٧.
٦٥. قم و حضرت معصومه(ع) (چهل حديث)
محمود شريفى, قم, نشر معروف ١٣٧٣ (ربيع الثانى ١٤١٥), ٩٦ص, جيبى.
٦٦. كتابچه تفصيل حالات و نفوس و املاك دارالايمان قم
احتمالاً از محمد تقى بك ارباب. ٢٨ برگ دارد و نسخه آن در اختيار دكتر سيد محمود مرعشى است و در راهنماى جغرافياى قم در مهرماه ٣٥/ شوال٩٦ به چاپ رسيده است.
راهنماى جغرافياى قم/١٣.
٦٧. كتابچه تفصيل احوالات دارالايمان قم از بدو آبادى الى يومنا هذا
محمد تقى بيك ارباب (معروف به ارباب جان بابا) فرزند حسنعلى بيك قمى. اين نويسنده فاضل دوره ناصرى كتابچه فوق را به خواهش ميرزا على اكبر حكيم باشى طهرانى در سال ١٣٠٥ تأليف كرده است و محقق متتبع استاد حسين مدرسى طباطبايى به نشر آن براساس فيلمى كه در كتابخانه مركزى دانشگاه تهران (به شماره ٣٨٤٣) وجود داشته در راهنماى جغرافياى تاريخى قم پرداخته است.
فرهنگ كتابهاى فارسى بخش دو ـ ٥٢٤ و راهنماى جغرافياى قم١٤.
٦٨. كتابچه تفصيل و حالات دارالايمان قم
ميرزا غلامحسين خان افضل الملك زندى شيرازى متخلص به المعى فرزند مهدى خان (م١٣٠٤) اين كتابچه كه نسخه آن به شماره ٥٥١٤ در كتابخانه مركزى دانشگاه تهران وجود دارد, در سال ١٣٠٥ براى محمد حسن خان اعتماد السلطنه (وزير علوم و دارالتأليف و دارالطباعة و دارالترجمه) نگاشته شده است. اين كتابچه در راهنماى جغرافياى تاريخى قم چاپ شده است.
فرهنگ كتابهاى فارسى, بخش دو, ص٥٢٣, و راهنماى جغرافياى قم/١٤.
٦٩. كتابچه طوائف و ايلات دارالايمان قم
اين كتابچه جزء رسائلى است كه در دوره ناصرى به منظور تدوين مرآت البلدان فراهم آمده و نسخه آن در مجموعه اى كه قبلاً به شماره ٧٢٥ در كتابخانه وزارت دارائى بوده و اكنون در محل كاخ گلستان نگاهدارى مى شود. رساله در حوالى سال ١٢٩٦ به دستور ميرزا مهدى خان اعتضاد الدوله, حكمران قم و كاشان, تأليف شده است. اين كتابچه در (قم نامه) در سال ١٣٦٤ش از صفحه ٧١ تا ٨٥ چاپ شده است.
٧٠. كتابچه مختصر از اوليت قم و تمصير آن و تعداد ده طائفه از قبايل سكنه آن
ر.ك: فرهنگ ايران زمين, مجلد ٦/٨, راهنماى جغرافياى تاريخى قم/١٦.
٧١. كتابشناسى آثار مربوط به قم
حسين مدرسى طباطبائى, قم ١٣٥٣ش, بدون ذكر نام ناشر, ٢٤٣ص. در اين كتاب تعداد ٢٩ كتاب و رساله كه از نيمه دوم قرن سوم هجرى تا پايان دوره قاجار درباره قم به نگارش درآمد, ياد و معرفى گرديده است.
٧٢. گنجينه آثار قم
عباس فيض. قم ١٣٤٩, مهر استوار, ٧١٨ص, مصوّر, وزيرى, ج١ به نام: (قم و روضه فاطميه) و جلد دوم به نام: (قم و مشاهد) با ٢٤٠ كليشه چاپ اول, نشريه سال ١٣٥٠ خورشيدى, ٧٩٤ص.
٧٣. گوشه اى از بازدهى انقلاب در قم
حزب جمهورى اسلامى, قم.
٧٤. معصومه قم يا آشيانه اهل بيت(ع)
حاج سيد تقى طباطبائى قمى, آذر ١٣٦٥, ٤٨ص, جيبى.
نك: كتابشناسى ملّى ايران ١٣٦٥, نيمه٥٧, ص٥٦.
٧٥. المنتخب من تاريخ قم
حسين بن احمد حسنى نجفى البراتى
ر.ك: معجم مؤلفى الشيعه٦٦
٧٦. تربت پاكان
سيد حسين مدرسى طباطبائى ٢ج.
جلد اول اين كتاب ويژه آستان مقدس قم و داراى سه بخش است كه بخش نخست آن مربوط به تاريخ آستانه و همراه كتابشناسى آن و بخش دوم معرفى بناها و تزيينات, و بخش سوم اسناد و احكام مربوط بدان است.
٧٧. چكامه شرح مسافرت حضرت معصومه(ع) از مدينه به قم
عباسخان افشار, متخلص به پريشان, ٢٣ص.
٧٨. حضرت معصومه فاطمه دوم (با شرحى پيرامون قم, حوزه علميه قم, مسجد جمكران و امامزادگان قم)
محمد محمدى اشتهاردى, قم, انتشارات علامه.
٧٩. حضرت معصومه اور شهر مقدس قم
نثار احمد زينپورى, قم, انصاريان, ١٤١٦هـ, ١٢٨ص, اردو.
٨٠. حيات حضرت معصومه قم و مختصر تاريخ قم
دكتر سيد حيدر مهدى, مكتبه طوسى, قدم گاه حيدرآباد, ٩٦ص.
٨١. در حريم حضرت معصومه عليها السلام
على اكبر مهدى پور, نشر حاذق قم, ٦٤ص, جيبى, ١٣٧٣ش.
٨٢. ستارگان درخشان
محمد جواد نجفى, كتابفروشى اسلاميه, تهران, ج٩, ص٩٥, حضرت معصومه(س), جيبى, ٢٢٤ص.
٨٣. دخت آفتاب
احمد لقمانى. كتابى است كه با نگاهى ژرف به ساليان پيش از تولد حضرت معصومه عليها السلام تا حوادث پس از رحلت آن بانو پرداخته است و همراهى آفتاب بى بى با وجود پدر و برادر تحليل شده و با گذرى بر القاب حضرت و دوران زندگانى ايشان هجرت جانسوز وى ترسيم شده است.
در بخشهاى ديگر كتاب, چگونگى ورود آن بانو به قم, روزهاى ميزبانى مردم اين شهر و رحلت حضرت بيان شده و در پايان بخشى از كرامات و بركات بى بى تبيين شده است.
٨٤. مرورى بر زندگانى حضرت معصومه(ع)
برگرفته از كتاب حضرت معصومه و شهر قم, اثر محمد حكيمى, امور تربيتى منطقه٢ قم.

٨٥. وديعه آل محمد فاطمه معصومه
محمد صادق انصارى زنجانى, تاريخ چاپ اول ذى قعدةالحرام ١٤١٣ق.
تاريخ و نوبت چاپ: بهار ١٣٧٢ش, وزيرى ٣٢ص, چاپخانه بهمن قم, ناشر مؤلف.
٨٦. تاريخچه روزنامه نگارى در قم
احمد رحيمى كاشانى (م١٤١٥هـ.ق)
٨٧. آثار الحجه يا تاريخ و دائرةالمعارف حوزه علميه قم
محمّد رازى (متولد ١٣٤٠ق), ٢ج, قطع وزيرى, تاريخ چاپ ١٣٧٤هـ.
ر.ك: الذريعه ج٢٦/١١, دائرةالمعارف تشيع.
٨٨. تذكره مشايخ قم
نورالدين على بن حيدرعلى منعل قمى, به كوشش مدرسى طباطبائى, قم, ١٣٥٣, ١٠١ص.
ر.ك: فهرست نسخه هاى عكسى كتابخانه عمومى حضرت آيت الله مرعشى نجفى ج١, ص٢٤٤ـ ٢٤٥.
٨٩. رجال قم
نورالدين على بن حيدر منعل قمى, نويسنده اين كتاب از رجاليين قرن دهم بوده و داراى تأليفات چندى است. تاريخ تأليف: اوائل رمضان سال ٩٧٨, نسخه خطى كتابخانه مجلس تهران.
ر.ك: مصفى المقال, ستون ٢٧٩, ٢٨, روضات چاپى دوم ١٧٣, الذريعه ج١٠/١٥٧ و ج١٤/٥٣ و سيماى بزرگان٩٣.
٩٠. رجال قم و بحثى در تاريخ آن
سيد محمد مقدس زاده, تهران, ١٣٣٥, ١٦٦ص.
٩١. رساله رجال قم
به نام شاه طهماسب صفوى تأليف شده است. عربى.
ر.ك: قم در قرن نهم هجرى, مقدمه/٦.
٩٢. منتخب الرجال يا دانشمندان قم
سيد مهدى لاجوردى حسينى, ٥ج, خطى است. يك جلد آن را اينجانب رؤيت كرده است.
ر.ك: گنجينه دانشمندان ج٢, ٢٤٠, گوهرهاى تابناك.
٩٣. فهرست اسماء روات اشعريين قم در مائه سيم و چهارم
محمد على معلم حبيب آبادى.
ر.ك: مكار الآثار, ج٥, ص١٣ .

٩٤. تذكره سخنوران قم
محمد على مجاهدى (پروانه), قم, مؤسسه انتشارات هجرت, چاپ اول, ١٣٧٠.
٩٥. تذكره شعراى معاصرين دارالايمان قم
على اكبر فيض, فرزند ميرزا محمد بن على اكبر خوانسارى. ابتدا در سال ١٢٧٧ تأليف و اصلاحاتى بعداً در آن داشته است. نسخه اى از آن به شماره ١٤٥ در كتابخانه عمومى حضرت آيت الله مرعشى نجفى در قم نگاهدارى مى شود.
٩٦. خلاصة الاشعار و زبدة الافكار
تقى الدين محمد پسر شرف الدين على حسينى كاشانى. نسخه خطى قسمتى از اين تذكره در ٦١٤ صفحه در كتابخانه مجلس شورا ضبط است. اين كتاب شاعران قم را دارد.
٩٧. كتابه هاى حرم مطهّر حضرت معصومه عليها سلام و خطيره هاى اطراف آن
دكتر منوچهر ستوده, كتابخانه حضرت آيت الله مرعشى نجفى, قم, ١٣٧٥ش/ ١٤١٧ق, ١٨٨ص.
مندرجات اين كتاب متن كتابه هاى تاريخى آستانه متبركه حضرت معصومه عليها سلام است كه در سال ١٣٥٢ش گردآورى شده و خواننده را از تاريخچه پاره اى از بيوتات و متعلقات آن آستانه مقدسه آگاه مى سازد.
٩٨. الوقايع والحوادث (رمضان المبارك)
محمد باقر ملبوبى, تهران, كتابفروشى سراجى, بناى مسجد جمكران, و امر امام(عج) ٢٢٦, فضيلت مسجد جمكران و اعمال آن, ص٣٢٧.
٩٩. مسجد مقدس جمكران تجليگاه صاحب الزمان (روحى و ارواح العالمين له الفداء)
سيد جعفر ميرعظيمى, انتشارات رسالت قم, چاپ دوم, ١٣٧٤, ٢٤٠ص, وزيرى.
١٠٠. تاريخ تكايا و عزادارى قم
با گزيده اى از سروده هاى شاعران قمى و تصاوير تاريخى, مهدى عباسى, قم, نويسنده, ١٣٧١, وزيرى, ٣٧٤ص.
١٠١. تاريخ سير پليس در قم
سرهنگ شجاع جوادى, قم, كتابفروشى علامه, ١٣٦ص.
١٠٢. تاريخ باستانى و كشتى پهلوانى قم
مهدى عباسى, قم, انتشارات ملت, تيرماه ١٣٦٧ .
l