آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٦ - بررسى كتاب مسند فاطمة الزهرا س - موذن جامى محمدمهدى

بررسى كتاب مسند فاطمة الزهرا س
موذن جامى محمدمهدى


مسند فاطمة الزهرا(س), ابو الفضل جلال الدين عبدالرحمن سيوطى, الطبعةُ الاولى (بيروت: مؤسسة الكتب الثقافه, ١٩٩٣/١٤١٣), ١٢٠ص, وزيرى. ١ـ معرفى اجمالى
جلال الدين سيوطى١ در اين كتاب بيش از آنكه مسندى عرضه كرده باشد, جُنگى از روايات متعلقه به سيده زنان عالم را فراهم آورده است. و مشتمل بر ٢٨٤ روايت است كه گاه تكرارى يا متشابه مى نمايند و نظمى نيز در ذكر روايات به چشم نمى خورد. ٢٤روايت آن از قول حضرت فاطمه(س) نقل شده است (مؤلف تعداد مرويات از ايشان را در كتب احاديث ١٨حديث مى داند. مقدمه كتاب, ص٢٢) و باقى شامل روايات مربوط به رابطه پيامبر(ص) و فاطمه(س) يا پيامبر(ص) و اهل بيت(ع), اعمال و خصوصيات ويژه حضرت فاطمه(س), چندين روايت حاشيه اى (مربوط اما غيرمستقيم) و رواياتى غيرمربوط يا جعلى است. منابع مسند بجز صحاح سته بيش از نوزده مورد است كه مشهورترين آنها المستدرك حاكم نيشابورى, حلية الاولياء ابونعيم, الكامل ابن عدى, التاريخ خطيب بغدادى, الكبير طبرانى, السنن دار قطنى, كنز العمال كراجكى, مجمع الزوائد هيثمى, دلائل النبوة بيهقى, المصنف عبدالرزاق, الضعفاء عقيلى و السنن الكبرى بيهقى است. ٢ـ بررسى محتوايى و مضمونى
در اين بخش دسته بندى روايات ٢٨٤گانه براساس رديف آنها عرضه مى شود, شماره در دو كمانك قيد مى گردد: (ترتيب موارد براساس شماره اولين روايت است نه موضوع) ٢ـ١ـ روايت از حضرت شامل ٢٤حديث:
ـ ذكر ثواب قرائت چند سوره (٢)
ـ ذكر شرار امت(١٠)
ـ دعاى ورود به مسجد (٣٦, ٣٧و٤٩)
ـ ساعت خاص دعا در جمعه (٤٧)
ـ بيدارى بين الطلوعين (٤٨و٢٥٨)
ـ روايتى درخصوص حق فردى (٥٢ و٥٣ و نيز ٥٦ در تكميل ٥٣)
ـ عرضه قرآن و وعده پيامبر(ص) به فاطمه(س) (٩٥ و نيز ١١٦ و١٩٢ در وعده اول لاحق به رسول الله(ص))
ـ در خصوص سرورى زنان عالم (٩٧ و١١١)
ـ روايتى در مورد على(ع) (١٥٥)
ـ روايتى در مورد عيسى(ع) (٢٢٦)
ـ دعاى وقت خواب (٢٣٢ ونيز ٢٥٧)
ـ روايتى از پيامبر(ص) (٢٤٠)
ـ روايتى در خصوص اخلاق مؤمن (٢٦١)
ـ بهشت زير پاى مادران است (٢٧٢)
ـ ذكر خاطره اى از برخورد مشركان با پيامبر(ص) (٢٧٩). ٢ـ٢ـ روايات مربوط به پيامبر(ص) و حضرت فاطمه(س) شامل ٦٧ مورد:
ـ ديدار با فاطمه پس از هر غزوه و سفر (١و٣٨و٦٠)
ـ دعاى صبح و شام (٣و٤)
ـ پنج كلمه جبرئيلى (٦و٧و٣٣)
ـ نهى فاطمه(س) از زيورآلات (٨و٩)
ـ فاطمه(س) و قربانى حج تمتع (١٤و١٥ و١٦ و١٧ و١٨)
ـ تسبيحات و دعا عوض خادم (٣٤, ٢٣١, ٢٣٣, ٢٤١, ٢٤٢, ٢٤٣, ٢٤٥, ٢٤٦, ٢٤٧,٢٤٨, ٢٤٩, ٢٥٠, ٢٥١, ٢٥٢, ٢٥٣, ٢٥٤, ٢٥٥, ٢٥٦)
ـ بوسيدن فاطمه(س) (٣٩و١٩٠)
ـ فاطمه(س) در عزاى پدر(ص) (٤١, ٤٣و٤٤)
ـ فاطمه(س) و سخنان پيش از رحلت پدر(ص) (٤٢, ٤٦, ١٩١, ١٩٣, ١٩٤, ١٩٥ و٢٨٣)
ـ فاطمه(س) و فرزندان در حضور پدر(ص) (٤٥, ١٣٤, ١٣٥, ١٣٨, ١٨٣ و١٨٤)
ـ رابطه مدت تبليغ هر پيامبر با پيامبر پيش از خود (٦١و٦٢)
ـ ازدواج فاطمه(س) و على(ع) و موارد مربوطه شامل:
ـ ازدواج به امر خداست (٦٣, ٦٩و٢١٤)
ـ على(ع) محبوبترين اهل بيت (٦٤)
ـ على(ع) وصى امت (٦٥)
ـ على(ع) بهترين زوج (٦٦, ٦٧, ٦٨ و٧٠)
ـ فاطمه(س) محبوتر و على(ع) عزيزتر است (٩٩و١٠٦)
ـ على(ع) يكى از دو مرد برگزيده خداست (١٥١)
ـ على(ع) اعلم و افضل مردان است (١٥٢). ٢ـ٣ـ اعمال و خصوصيات ويژه فاطمه(س) شامل ٨٨مورد:
ـ تنبيه كنيز (١٩)
ـ فاطمه(س) و ابوبكر شامل:
ـ مطالبه ميراث (٢١, ٢٢, ٢٥, ٢٦, ٢٩, ٣٠ و٤٠)
ـ سهم ذوى القربى (٢٧)
ـ عيادت ابوبكر از حضرت در بستر بيمارى (٢٣)
ـ فاطمه(س) وعمر (تهديد عمر به آتش زدن درب خانه, ٣١ و نيز ١٨٥)
ـ فاطمه(س) در قيامت شامل:
ـ سواره بر قصواء (٧٢ و٧٣)
ـ عبور فاطمه(س) از صراط و فروهشتن چشمها (٩١, ٩٢, ٩٣, ١٠٠ و١١٠)
ـ آتش بر او حرام است (١٠١ و١٢٠)
ـ اولين زنى كه به بهشت مى رود (١١٥)
ـ بهترين زنان و سرور زنان بهشت (١٣٩, ١٤٠, ١٤١, ١٤٢, ١٤٣, ١٤٤ و١٤٥)
ـ بشارت فرشته اى به سيادت فاطمه(س) و حسنين(ع) (٧٤, ٨٦, ٩٨, ١١٢, ١٢٨, ١٣٦, ١٦٩ و١٨٩)
ـ پيامبر(ص) پدر فرزندان فاطمه(س) است (٧٩, ١٢٩, ١٣٠, ١٣٢, ١٣٣ و١٦٥)
ـ حكم سد ابواب به مسجد بجز براى پيامبر(ص) و على(ع) و فاطمه(س) (٨١, ٨٢ و٨٣)
ـ مهدى (عج) فرزند فاطمه(س) است (٩٠, ٢٢٢, ٢٢٣, ٢٢٤ و٢٢٥)
ـ فاطمه(س) پاره تن پيامبر(ص) است (٩٦, ١٠٣, ١٠٤, ١٢١, ١٢٢, ١٢٤ و١٢٥)
ـ فاطمه(س) نخستين ميهمان پدر پس از رحلت (١٠٢و٢٢٠)
ـ فاطمه(س) سرور زنان است (١٠٥, ١١٣ و١١٤)
ـ فاطمه(س) حوراء اوميد است (١٠٧)
ـ معناى فاطمه(١٠٨)
ـ فاطمه(س) ميوه اى از بهشت (١٠٩)
ـ غضب و رضايت خدا براى غضب و رضايت فاطمه(س) (١١٨, ١١٩ و١٨٦)
ـ عدم عذاب فرزندان او (١١٧)
ـ فاطمه(س) در خانه (١٤٦)
ـ فاطمه(س) و على(ع) محبوبترين افراد نزد پيامبر(ص) (از قول عايشه: ١٥٤)
ـ فاطمه(س) را نيكوكار و بدكار دوست دارند اما على(ع) را فقط مؤمن دوست دارد و منافق دشمنش مى دارد (١٥٧)
ـ زايمان فاطمه(س) (١٧٨)
ـ فرزندان او سرور جوانان اهل بهشتند (١٨٠ و١٨٨)
ـ فاطمه(س) يكى از دو ركن زندگى على(ع) (١٨١)
ـ نخستين زنى كه نعش برگزيد (٢١٧)
ـ خواب فاطمه(س) (٢٣٤)
ـ صدقه براى موى تراشيدن و عقيقه فرزند (٢٧١, ٢٧٤ و٢٧٥)
ـ بهترين چيز براى زن آن است كه مرد او را نبيند و او مردان را نبيند (٢٧٦ و٢٧٧)
ـ يك روايت (٢٧٨)
ـ فاطمه(س) حامى پدر(ص) (٢٨٠ و٢٨٤)
ـ امام حسن(ع) به پيامبر(ص) شبيه تر است تا پدرش على(ع) (٢٨١). ٢ـ٤ـ روايات مربوط به پيامبر(ص) و اهل بيت(ع) شامل ٢٥ مورد:
ـ مباهله(٥)
ـ دوستى پيامبر(ص) با دوستان اهل بيت و دشمنى با دشمنان ايشان (٧٥ و١٧٠)
ـ مجتمع در قيامت (٧٦, ١٦٦ و١٧١)
ـ نخستين كسانى كه به بهشت مى روند (٧٧ و١٦٧)
ـ در حضيرة القدس (٧٨ در بعضى روايات خطيرة القدس)
ـ در قبه اى تحت عرش در قيامت (٨٠)
ـ آل ابراهيم(ع) و صلوات بر آنان (٨٤ و١٦٤)
ـ بهترين مردان على(ع) و جوانان حسنين و زنان فاطمه(س) (٨٥)
ـ حب محبان اهل بيت (٨٧)
ـ ساكنان در درجه وسيله (٨٨ و١٦٨)
ـ حسنين(ع) سرور جوانان و فاطمه(س) سرور زنان (١٣١)
ـ حديث كساء و اهل بيت (١٥٦,١٦٣, ١٧٣, ١٧٤, ١٧٥, ١٧٦ و١٧٧)
ـ سلام بر اهل بيت (١٧٢). ٢ـ ٥ ـ روايات حاشيه اى كه غير مستقيم به حضرت فاطمه(س) مربوط است, شامل ٦٢ مورد:
ـ ذكر تسبيح فاطمه(س) (١٢)
ـ احاديثى از على(ع):
ـ درخواست از پيامبر(ص) (١٣)
ـ على(ع) و فرزند حمزه (٢٠)
ـ ذكر فضايل خود از جمله همسرى فاطمه(س) در شوراى منصوب عمر (٣٢)
ـ صدقه على(ع) و پاسخ به همسر (٣٥)
ـ بيدار كردن على(ع) و فاطمه(س) توسط پيامبر(ص) (٥٠و٥١)
ـ پيوند برادرى على(ع) با پيامبر(ص) (٥٤, ٥٥ و١٥٠)
ـ پرسش شرعى على(ع) (٥٧)
ـ على(ع) پس از احد شمشير به دست فاطمه(س) مى دهد (٥٨)
ـ خديج كه پرورش يافته او و فاطمه(س) است دشمنترين افراد با على(ع) است (٥٩)
ـ خطاب پيامبر(ص) به على(ع) (٧١)
ـ شعرى منسوب به على(ع) و يادى از همسر (١٥٣)
ـ على(ع) و پول يافته شده (٢٢٧, ٢٢٨, ٢٢٩ و٢٣٠)
ـ نهى رسول خدا(ص) از طلا و… خطاب به على(ع) (٢٣٥)
ـ هديه به فاطمه(س) (٢٣٦, ٢٣٧, ٢٣٨ و٢٣٩)
ـ خواستگارى ابوبكر (١٢٦ و١٢٧)
ـ توصيف ابن عباس در مورد حسنين(ع) (١٣٧)
ـ چه كسى محبوبتر است؟ (١٥٩ ونيز ١٦٠)
ـ خاطره اى از عبدالله بن جعفر (١٦١)
ـ هديه عمر براى حسنين(ع) (١٧٩)
ـ پيامبر و مهر حسنين(ع) (١٨٢)
ـ كنيز اهدائى به فاطمه(س) (١٩٩)
ـ احاديثى مربوط به مهريه فاطمه(س) (٢٠٠ تا ٢٠٤)
ـ وليمه عروسى فاطمه(س) (٢٠٥, ٢٠٦, ٢٠٨ و٢٠٩)
ـ ازدواج على(ع) (٢٠٧, ٢١٠, ٢١١, ٢١٢, ٢١٣, ٢١٥, ٢١٦, ٢٦٩, ٢٧٠ و٢٧٣)
ـ ذكر اولاد خديجه(س) (٢١٩ و٢٨٢)
ـ روايتى از پيامبر(ص) (٢٢١)
ـ هركس ضامن عمل خود است پس عمل بايد (٢٦٢تا٢٦٨) ٢ـ٦ ـ روايات غيرمربوط يا مجعول شامل ١٨ مورد:
بجز حديث ٥٥ كه حديثى مفصل در مؤاخاة است و در آن عشره مبشره معروف ياد شده است موارد ذيل ياد مى شود:
ـ پيامبر(ص) در قضيه قطع دست زن دزدى از بنى مخزوم لزوم اجراى حكم را يادآور مى شوند حتى اگر فاطمه دخترشان باشد (١١) و معلوم است كه روايت ربطى به شخص حضرت ندارد.
ـ ضمن ذكر محاجه و ميراث خواهى حضرت مدعى است ايشان تسليم نظر ابوبكر مى شود (٢٤); بديهى است مفاد ساير روايات ميراث خواهى (بخش ٢ـ٣) نيز جعلى است.
ـ ابوبكر به هنگام مرك مى گويد كاش حرمت خانه فاطمه نمى شكست (٢٨)
ـ روايتى در مورد عدم امكان جمع نبوت و خلافت در يك خانواده (٨٩) كه البته جعلى است.
ـ رواياتى در مورد قصه جعلى قصد ازدواج على(ع) با دختر ابوجهل و نهى پيامبر(ص) از اين عمل (٩٤, ١٢٣, ١٦٢, ١٨٧, ١٩٦, ١٩٧ و١٩٨) كه يقيناً دروغ و بافته امويان است.٢
ـ رواياتى در خصوص نماز ابوبكر بر پيكر فاطمه(س) (١٤٧, ٢١٨, ٢٥٩ و٢٦٠) كه جعلى است.
ـ پاسخ پيامبر(ص) به پرسش ام كلثوم كه زوج او ـ عثمان ـ بهتر است يا همسر فاطمه(س) (١٤٨ و١٤٩)
ـ روايتى از عمر در مورد افراد شورا (١٥٨). ٣ـ جمع بندى
با آنكه در كتاب حاضر روايات عديده به سود اهل بيت(ع) و روشنگر حقيقت موجود است, اما مع الاسف آميختگى روايات اصلى با موارد گوناگون و نامربوط يا جعلى به تلبيس ابليس يا التباس حق به باطل از اتقان متن كاسته است.
مقايسه اى سريع بين روايات مسند و نرم افزار نور براى بحارالانوار حاكى از شباهت و تفاوتها بين برخى از روايات است.٣ اميد است اهل تحقيق بتوانند مسندى كامل و مقايسه اى را تقديم اهل نظر كنند.پاورقي: ١. سيوطى چهره اى آشناست, اصل او ايرانى است, پدرش قاضى و از اعلام شافعيه بود, در ٨٤٩هجرى زاده و در ٩١١ درگذشته است. او در علوم مختلف از حديث و تفسير و فقه و لغت تا طب دست داشته و حدود ٧٢٥ كتاب و رساله به او نسبت داده شده است, كه خود نشان پركارى و وسعت علم و آگاهى اوست, و به همين سبب او را ابن الكتب ناميده اند (نك مقدمه كتاب). ٢. البته در روايات ما نيز از حرام بودن زنان بر على(ع) مادام كه فاطمه(س) زنده بوده است ياد شده نك مجموعه كتب اربعه ٧/٤٧٥ به ٣٦ روايت ١١٦ (نرم افزار نور). ٣. براى نمونه روايات ذيل در بحارالانوار نيز موجود است: (شماره روايت= ج بحار/ص) ٦:٤٣/١٥٢ و٩٣ و٢٧٢; ٩:٤٣/٨٦; ١٥:٩٩/٣٠٠; ٣٧:٨٤/٢٢; ٤٢:٢٤/٢٦٣; ٤٨:٨/٥٣; ٩٦:٢٧/٦٢; ١٠٣:٣٧/٦٦; ١٣٢:٣٦/٣٠٧ و….