آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٢٢ - اخبار

اخبار


*درگذشت حجةالاسلام والمسلمين حاج سيد احمد خمينى‌
جناب حجة الاسلام و المسلمين آقاى حاج سيد احمد خمينى - طاب اللَّه ثراه و جعل الجنة مثواه - يكى از بازوان تواناى نظام اسلامى و ياوران صديق ولايت فقيه به شمار مى‌رفت. وى در ٢٤ اسفند ١٣٢٤ش در شهر قم، در بيت رفيع فقاهت و مرجعيت شيعه ديده به جهان گشود. پدر والا مقامش مرجع و رهبر والاى مسلمانان جهان حضرت آية اللَّه العظمى امام خمينى و مادر مكرّمه‌اش فرزند حضرت آيت اللَّه حاج ميرزا محمد ثقفى تهرانى (١٣١٣ - ١٤٠٦ ق) صاحب تفسير «روان جاويد» (فرزند علامه سترگ آيت اللَّه حاج ميرزا ابوالفضل تهرانى (١٢٧٣ - ١٣١٦ ق) صاحب «ديوان اشعار» و «شفاء الصدور فى شرح زيارة العاشورا»، فرزند آيت اللَّه العظمى ميرزا ابوالقاسم كلانترى تهرانى (١٢٣٦ - ١٢٩٢ ق) صاحب «مطارح الانظار») است. او در دامان پدر و مادرى اين چنين باليد و پس از پشت سر نهادن تحصيلات دبيرستانى به اقتضاى شوق فطرى و سيره خانوادگى به تحصيل علوم دينى روى آورد. وى دروس عالى خويش را نزد اساتيد بنام حوزه علميه قم چون حضرات آيات: حاج شيخ مرتضى حائرى يزدى، حاج سيد محمدباقر سلطانى طباطبايى (ابو الزوجه محترم وى و داماد آيت اللَّه العظمى سيد صدرالدين صدر) و حاج سيد موسى شبيرى زنجانى فرا گرفت. در سال ١٣٥٦ ش مخفيانه به حوزه علميه نجف شتافت و با رحلت برادر بزرگوارش مرحوم آيت اللَّه حاج آقا مصطفى خمينى، در كنار پدر والا مقامش ماندگار شد. با اوج‌گيرى مبارزات مردم مسلمان ايران به رهبرى حضرت امام خمينى، وى بسان يار و ياور پدر هماره در كنارش بود و لحظه‌اى از رهبر جدا نشد. پس از پيروزى انقلاب اسلامى، به عنوان رئيس دفتر امام بخشى از مسؤوليتهاى خطير ايشان را بر عهده گرفت و در خلال اين مدت از ايفاى وظايف محوّله بخوبى برآمد و كوچكترين نقطه ضعفى از او ديده نشد پس از ارتحال اندوهبار حضرت امام به عضويت مجلس خبرگان رهبرى و نمايندگى مقام معظم رهبرى در شوراى عالى امنيت ملّى كشور برگزيده شد و توليت «مؤسسه نشر و تنظيم آثار امام خمينى» را برعهده گرفت و بسيارى از كتابها و نوشتارهاى امام را به زيبايى منتشر نمود و همزمان به تحصيل فلسفه اسلامى پرداخت.
سرانجام آن مرحوم پس از عمرى تلاش و كوشش در راه پيشبرد اهداف اسلام و نظام اسلامى، پس از يك بيمارى در ٤٩ سالگى به تاريخ جمعه *١٧٥* ٢٦ اسفند ش (١٥ شوال ١٤١٥ ق) بدرود حيات گفت و همه را در اندوهى عميق فرو برد. به دنبال در گذشت نابهنگام و زودرس آن يادگار امام، يك روز تعطيل عمومى و دو روز عزاى عمومى اعلام شد و بر سر هر كوى و برزن پرچمهاى سياه نصب و آواى قرآن از تمام مأذنه‌هاى تكايا و مساجد كشور پخش گرديد و پس از نماز ميت بر جسم شريف او كه توسط مقام معظم رهبرى حضرت آيت اللَّه خامنه‌اى - مدظله العالى - اقامه گرديد، پيكر پاكش با حضورِ ميليونى مردم داغدار و سوگمند، از دانشگاه تهران به سوى مرقد حضرت امام خمينى تشييع و پايين پاى پدر بزرگوارش به خاك سپرده شد و مجالس بزرگداشت وى تا مدّتها در ايران و ساير كشورهاى اسلامى برگزار گرديد. عاش سعيدا و مات سعيدا. * درگذشت آيت اللَّه محقق تهرانى‌
فقيه معظم حضرت آيت اللَّه مرحوم آقاى حاج شيخ محمد رضا محقق تهرانى از فقهاى مشهور تهران به شمار مى‌رفت. وى در سال ١٣٣٢ ق در تهران به دنيا آمد و پس از پشت سر نهادن دوران كودكى، به حوزه علميه قم آمد و مقدمات و سطح را نزد اساتيد فنّ فرا گرفت. سپس به مشهد مقدس رفت و سطوح عاليه را نزد حضرات آيات: شيخ هاشم قزوينى، شيخ كاظم دامغانى و شيخ حسن فاضل بُرسى تكميل كرد. پس از آن به درس خارج آيات عظام: ميرزا محمد آقا زاده (فرزند آخوند خراسانى) و حاج آقا حسين طباطبايى قمى و درس معارف قرآن آيت اللَّه ميرزا مهدى اصفهانى حاضر شد و مبانى علمى خويش را استوار ساخت. پس از غائله مسجد گوهرشاد و تعطيلى حوزه علميه مشهد در سال ١٣١٤ ش به تهران آمد و در درسهاى اخلاق و عرفان مرحوم آيت اللَّه حاج شيخ محمد على شاه آبادى شركت جست. پس از چندى به قم آمد و در درسهاى آيات ثلاث حضرات آقايان: صدر، خوانسارى و حجت كوهكمرى حاضر شد و بر اندوخته‌هاى علمى خويش بيافزود. با ورود مرحوم آيت اللَّه العظمى بروجردى به قم (سال ١٣٦٤ ق) به مدّت نه سال در درس فقه و اصول ايشان شركت كرد. پس از آن به مشهد آمد و ساليانى چند به تدريس فقه و اصول پرداخت. سپس به تهران آمد و به تدريس علوم اهلبيت - عليهم السلام - در مدرسه مروى و اقامه جماعت در مسجد خندق آباد و تأليف و تصنيف پرداخت. از آثار ايشان به غير از رساله «توضيح المسائل»، كتاب مهمّ و ارزنده «حقائق الفقه فى شرح شرايع الاسلام» شامل يك دوره كامل فقه استدلالى در بيش از ٧٠ جلد است كه پنجاه جلد آن به چاپ رسيده است. فقيد سعيد پس از پشت سر نهادن عمرى با بركت و سرشار از خدمات مذهبى، سرانجام به سنّ ٨٣ سالگى، در تاريخ دوم شوال المكرم ١٤١٥ ق (١٢ اسفند ماه ١٣٧٣) بدرود حيات گفت. عاش سعيدا و مات سعيدا.
*١٧٦* * درگذشت مرحوم آيت اللَّه روحانى نجفى‌
حضرت مستطاب آيت اللَّه ميرزا على آقا روحانى در سال ١٣١٥ ق (١٣٠٩ ش) در خانواده‌اى سختكوش، متدين و پايبند به شعاير دينى در نجف آباد به دنيا آمد. پس از تحصيلات ابتدايى در دوازده سالگى به آموختن علوم دينى روى آورد و پس از يك سال و نيم به حوزه علميه اصفهان شتافت و در مدرسه جدّه سكونت گزيد. سپس در شانزده سالگى رهسپار حوزه نجف اشرف شد و در محضر اساتيد فن - از جمله درس كفايه مرحوم آيت اللَّه حاج سيد مرتضى فيروز آبادى صاحب «عناية الاصول» - حاضر شد و بهره‌ها برد. همچنين به درس خارج فقه و اصول حضرات آيات عظام: حكيم، شاهرودى، سيد عبدالهادى شيرازى و سيد ابوالقاسم خويى رفت و توشه‌ها بر گرفت. اين تلاش بيش از سى سال از عمر با بركتش را تشكيل داد. وى در خلال اين مدت به تدريس فقه و اصول و تأليف و تصنيف پرداخت و از اساتيد خويش اجازه اجتهاد دريافت داشت. در سال ١٤٠٠ ق (١٣٥٩ ش) به قم كوچيد و يكسره به تكميل مصنفات خويش پرداخت و سرانجام در ٦٤ سالگى، در تاريخ شانزده رجب الخير ١٤١٥ ق (٢٩ آذر ماه ١٣٧٣) بدرود حيات گفت - رحمة اللَّه عليه.
برخى از تأليفات (چاپ شده) او عبارتند از:
١- الفرقان فى تفسير القرآن (٢ جلد آن به چاپ رسيده است) ٢- فرهنگ يا علم و دانش ٣- معارف اسلامى ٤- اصول اسلام ٥- ترجمه اجوبة موسى جار اللَّه سيد شرف الدين ٦- الوصول الى مناقب آل الرسول (٢ جلد آن به چاپ رسيده) ٧- خلفاء راشدين (٤ جلد) ٨- الامام الحسين و المناوئون. تأليفات چاپ نشده‌اش نيز عبارتند از: ٩- الفرقان فى تفسير القرآن (٢٠ جلد)، ١٠ - ١٢ - تعليقه بر شرح لمعه، رسائل و مكاسب (كه برخى از آنها در چاپ كلانتر لحاظ شده است) ١٣- تنقيح المقال در شرح «وسيلة النجاة» - باب طهارت - (٣ جلد) ١٤- ترجمه و تفسير مختصر قرآن مجيد ١٥- اعجاز القران ١٦- كشف الاسرار (تطبيق دانش جديد با آيات قرآنى) ١٦- عبقرية الامام على (ع) ١٧- المواهب فى ايمان ابى طالب ١٨- الامام على فى صفين ١٩- العقيلة الهاشمية ٢٠- السقيفة ٢١- السيرة الاموية ٢٢- الارهاب فى اتباع محمد بن عبد الوهاب ٢٣- روش خوشبختى ٢٤- عرفان و فلسفه ٢٥- شذرات الذهب (حاوى ٢٠٠٠ حديث مسند و صحيح به حروف الفبا) ٢٦- عقايد الشيعة الامامية ٢٧- قبسات فى علم الاصول ٢٨- يك بحث از موادّ صُلبه (ردّ بر مادى گرايان). ناصر الدين انصارى‌
*١٧٧*  * درگذشت دكتر عباس زرياب خويى‌
عباس زرياب خويى در سال ١٢٩٨ ش در خوى متولد شد. پس از اتمام تحصيلات ابتدايى و متوسطه به قم رفت. سپس وارد دانشكده الهيات شد و پس از دريافت درجه ليسانس به آلمان رفت و از دانشگاه ماينز در رشته تاريخ دكترا گرفت. آنگاه به ايران آمد و چندى بعد به دعوت پروفسور هنينگ به آمريكا رفت و در دانشگاه بركلى به تدريس پرداخت. وى پس از دو سال به ايران بازگشت و با سمت استادى در دانشگاه تهران به كار پرداخت.
دكتر زرياب محقق، مورخ و مترجمى فى الواقع جامع الاطراف بود و بويژه در معارف ايران و اسلام و فلسفه و تاريخ و ادبيات عرب صاحب نظرى متبحر بود و به سبب آشنايى با زبانهاى عربى، آلمانى، انگليسى و فرانسه به منابع دست اول دسترسى داشت. ترجمه‌هاى او در موضوع فلسفه هم نمونه ترجمه خوب به شمار است و هم سرمشق نگارش براى فارسى زبانان.
دكتر زرياب علاوه بر تأليف و ترجمه وتصحيح چند كتاب - كه معروفترين و معتبرترين آنها الصيدنه بيرونى است - و افزون بر تدريس، سالهاى آخر عمر را به همكارى با دايرة المعارفها گذراند و تعداد قابل توجهى مقاله محققانه براى آنها فراهم آورد. دكتر احمد تفضلى در مقدمه جشن نامه‌اى كه به مناسبت هفتاد سالگى استاد با عنوان «يكى قطره باران» در سال ١٣٧٠ انتشار داد، ترجمه مبسوط و دقيقى از احوال و آثار استاد زرياب چاپ كرده است.
وى در بهمن ١٣٧٣ در ٧٥ سالگى در گذشت. * درگذشت مهندس مهدى بازرگان‌
مهندس بازرگان به سال ١٢٨٦ ش در تهران متولد شد. تحصيلات مقدماتى را در همين شهر به پايان رساند و در سال ١٣٠٧ همراه با نخستين گروه از دانشجويان ايرانى براى تحصيل به خارج رفت و در رشته مهندسى ماشين و مهندسى نساجى در فرانسه تحصيل كرد. او پس از بازگشت به ايران به استخدام دانشگاه درآمد و از ١٣١٤ تا ١٣٣٠ به تدريس پرداخت. او همچنين در سالهاى ١٣٢٥ تا ١٣٣١ رئيس دانشكده فنى بود، اما در عين حال به فعاليت سياسى مى‌پرداخت و به همين سبب چند بار (در سالهاى ١٣٣٤ و ١٣٤١ و ١٣٥٧) به زندان افتاد. پس از تحقق انقلاب اسلامى از سوى امام خمينى (ره) به رياست دولت موقت منصوب شد.
از مهندس بازرگان تأليفاتى در زمينه‌هاى علمى و سياسى و مخصوصاً شناخت و معرفى اسلام به جا مانده است كه برخى از آنها عبارتند از: باد و باران در قرآن، مطهرات در اسلام، سير تحوّل در قرآن، آموزش قرآن، علمى بودن ماركسيسم، مذهب در اروپا، يادداشتهايى از سفر حج و... .
وى در آذر ماه ١٣٧٣ در ٨٨ سالگى در سوئيس در گذشت.
*١٧٨*  * برگزارى يادواره حكيم آيت اللَّه حاج ميرزا على آقا شيرازى‌
با پيام وزير فرهنگ و ارشاد اسلامى، يادواره حكيم متألّه آيت اللَّه حاج ميرزا على آقاى شيرازى با حضور جمعى از علما و مسؤولين در اصفهان برگزار شد.
حضرت آيت اللَّه حاج ميرزا على آقا شيرازى در سال ١٢٩٤ هجرى قمرى در شهر نجف متولد شد. او در زمانى كه تنها بيست سال از عمرش گذشته بود، ساكن اصفهان شد و در طول عمر خود از محضر عالمانى همچون شيخ الشريعه اصفهانى، آقا سيد محمد كاظم يزدى، آخوند خراسانى، آخوند ملا محمد كاشانى و ميرزا جهانگير خان قشقايى و آقا سيد محمد درچه‌اى و آيت اللَّه بروجردى بهره برد.
وى علاوه بر آن از درس طب حاج ميرزا آقا باقر حكيم باشى بهره گرفت. حاج ميرزا آقا علاوه بر طب، در فقه، فلسفه و ديگر علوم انسانى استاد بود. در ادامه اين يادواره تعدادى از اساتيد و علماى حوزه و دانشگاه از جمله آيت اللَّه جوادى آملى، سخن گفتند و مقاله ارائه دادند. *كنگره بزرگداشت علامه حاج شيخ محمد تقى شوشترى‌
حضرت آيت اللَّه علامه حاج شيخ محمدتقى شوشترى كه در حال حاضر در قيد حياتند، يكى از نوابغ و مشاهير بلند آوازه جهان تشيع است كه در سال ١٣٢٠ ه. ق در نجف اشرف متولد و در سن هفت سالگى در شهرستان شوشتر اقامت گزيد.
كنگره بزرگداشت اين دانشمند فرزانه و نابغه بلند آوازه در روزهاى ١٧ و ١٨ و ١٩ اسفند ماه ٧٣ با شركت بيش از ١٥٠ نفر از علما، انديشمندان، پژوهشگران حوزه علميه، محققان و كارشناسان مسائل علمى، با پيام وزير فرهنگ و ارشاد اسلامى كشورمان در سالن مجتمع فرهنگى شركت كشت و صنعت كارون واقع در شهرك شهيد بهشتى، برگزار شد.
در قسمتى از پيام فرهنگ و ارشاد اسلامى آمده است: شيخ محمدتقى شوشترى به عنوان شخصيتى بزرگوار و عالمى بلند مرتبه توصيف شده كه عمر شريف و گرانبهاى خود را در راه مجد و احياى اسلام عزيز در جبهه‌هاى گوناگون صرف كرده است.
در ادامه كنگره، بعضى از اساتيد حوزه و دانشگاه و معاون فرهنگى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى كشور طى سخنانى پيرامون شخصيت و *١٧٩* فضائل والا و آثار علامه شيخ شوشترى مطالبى بيان داشتند.
در طول برگزارى اين كنگره ضمن برپايى نمايشگاه عكس از حضرت آيت اللَّه حاج شيخ محمد تقى شوشترى، كتابخانه اين عالم ربانى نيز افتتاح شد.
معروفترين اثر معظم له قاموس الرجال در علم حديث و رجال (در چهارده جلد) است كه در سال ١٣٧١ ش به عنوان كتاب سال معرفى و برگزيده شد. * كتابهاى برگزيده سال‌
در معرفى بهترين كتابهاى سال ١٣٧٢، كه در پانزدهم بهمن در تالار وحدت برگزار شد، تعداد سى و چهار كتاب در رشته‌هاى مختلف بهترين كتابها معرفى شده و نويسندگان يا مترجمان آنها جوايزى شامل لوح تقدير و بيست و دو سكه بهار آزادى از دست آقاى هاشمى رفسنجانى، رئيس جمهورى، دريافت كردند. اسامى برخى از آنها عبارتند از:
* غاية المراد فى شرح نكت الارشاد. تحقيق: مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم. (با اشراف رضا مختارى)؛
* فهرستگان كشاورزى ايران (با اشراف نسرين دُخت عماد خراسانى)؛
* شرح منازل السائرين (عبدالرزاق كاشانى، تحقيق و تعليق از محسن بيدارفر)؛
* نخبگان سياسى ايران از انقلاب مشروطيت تا انقلاب اسلامى (زهرا شجيعى)؛
* فرهنگ مشتقات مصادر فارسى (كامياب خليلى)؛
* تاريخ دامپزشكى و پزشكى ايران (حسن تاج بخش)؛
* اصول و مبانى هنرهاى تجسمى (محمدحسين حليمى)؛
* حديث عشق در شرق (ژان - كلود واده، ترجمه جواد حديدى)؛
* تاريخ خوى (محمدامين رياحى)؛
* و... . * فصلنامه فقه اهل بيت‌
فقه اسلامى در طول چهارده قرن باليدن و به بار نشستن، فقيهانى قلّه سان و آثارى گرانسنگ به جوامع انسانى عرضه داشته است و انقلاب اسلامى از ثمرات ميمون همين فقه به دست بزرگمردى از قبيله همين فقيهان است.
فقه شيعه آهنگ آن دارد كه جامعه‌اى علوى در دوره «بسط يد» سازماندهى كند و شاهد اين مدعا حضور فقيهان و مجتهدان بزرگوارى است كه در دامن حوزه‌هاى فقاهت باليده‌اند.
*١٨٠* رهبر معظّم انقلاب، كه خود از همين قبيله است و از دير زمان دغدغه حراست، تبيين، عرضه و اجراى معارف و احكام ناب علوى را در سر مى‌پرورانده‌اند، به اين مهم بارها پاى فشرده است.
معظم له، دايرة المعارف فقه اسلامى را بر مذهب اهل بيت، در انجام همين مهم بنياد نهاد و مجمع فقه اهل بيت را براى تأمين همين هدف سامان داد و بر نشر مجلّه‌اى در فقه اهل بيت اصرار ورزيد.
آيت اللَّه سيّد محمود هاشمى صاحب امتياز و مدير مسؤول اين مجله است و سردبيرى آن را آقاى عبدالرضا ايزدپناه به عهده دارد.
در اين شماره عناوين زير آمده است:
سر مقاله؛ اهداف فقه و وظيفه فقيهان؛ بيمه؛ روند آينده اجتهاد؛ ذبح با دستگاههاى ماشينى؛ كالبد شكافى در آموزشهاى پزشكى؛ داد و ستد قولنامه‌اى؛ نگاهى به كتاب «بحوث فقهيه»؛ دائرة المعارف فقه كويتى و... .
اين مجلّه با هدف اطّلاع رسانى فقهى، تبيين مسائل مستحدثه، كاوش در مباحث برون فقهى، مقارنه و تطبيق بين فقه شيعه با مكاتب فقهى و حقوقى ديگر، منتشر شده است.