آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٠ - نسخههاى خطى آيت اللَّه صفائى خوانسارى - زمانى نژاد على اکبر

نسخه‌هاى خطى آيت اللَّه صفائى خوانسارى
زمانى نژاد على اکبر

فرست هزار و پانصد نسخه خطى، (اهدائى رهبر معظم انقلاب به كتابخانه آستان قدس رضوى)، رضا استادى، كتابخانه مركزى آستان قدس رضوى، چاپ اوّل، ١٣٧٣ ش، ٤٧٢ ص، وزيرى.
تدوين فهرست نسخه‌هاى خطى كتابخانه به مثابه كليدى، امكان دستيابى به ميراث گذشتگان را در اندك زمان بيشتر مى‌سازد.
دريغا كه امر فهرست نگارى چندان مورد توجه مسؤولين و فرهنگ دوستان قرار نگرفته و با بى مهرى مواجه شده است. به گفته آگاهان، نسخه‌هاى خطى شيخ مفيد، ص ٤). از اين رو، برخى از كتابهايى كه تاكنون تصحيح و چاپ شده اند از اعتبار و اتقان چندانى برخوردار نيستند و اين بدان خاطر است كه اطلاعِ محققين از نسخه‌هاى خطى در كتابخانه‌ها بسيار اندك و ناقص است. اگر چه به بركت انقلاب اسلامى تا حدّى اين نقيصه جبران شد، ولى مادامى كه فهرست نسخه‌هاى خطى تمام كتابخانه‌هاى عمومى و شخصى فراهم نيايد، نمى‌توان ميراث فرهنگى گذشتگان را حفظ، تصحيح و به جامعه فرهنگى عرضه كرد. همچنان كه شرط اصلى در شناسايى نسخه‌هاى خطى آن است. بنابراين هر كارى و هر تحقيقى بر مصنفات شيعه، بدون شناسايى نسخه‌هاى خطى عقيم و ناتمام است. از اين رو سزاوار است كه مسؤولين فرهنگى كشور تدابيرى اتخاذ كنند تا تمام نسخه‌هاى خطى پراكنده در سراسر كشور اعم از كتابخانه‌ها، مدارس، كتابخانه‌هاى شخصى، امامزاده‌ها و... در چهار مركز مهم يعنى قم، مشهد، تهران و اصفهان فراهم آيد و در اين چهار مركز نيز مسؤوليت نسخه‌هاى خطى تحت امر يك كتابخانه يا يك نهاد قرار گيرد.
*٦٣* اكنون در حوزه علميه قم چندين كتابخانه شخصى بسيار نفيس و غنى وجود دارد. يكى از آن كتابخانه‌ها كه زبانزد فضلا و محققين است، كتابخانه مرحوم آيةاللَّه صفائى خوانسارى است. نفاست اين كتابخانه نيز به جهت علاقه و همت و كوشش دو نفر از علماى كتابشناس و اهل خبره يعنى مرحوم آية اللَّه حاج سيد احمد صفائى خوانسارى و فرزند برومندش حضرت آيةاللَّه سيد مصطفى خوانسارى است.
از آنجا كه مرحوم حاج سيد احمد صفائى خوانسارى درصدد بود كه كتاب كشف الاستار عن وجه الكتب و الاسفار(١) سه جلد از كتاب كشف الأستار عن وجه الكتب و الأسفار، اخيراً (در بين سالهاى ١٤٠٩ - ١٤١١) توسط مؤسسه آل البيت به زيور طبع آراسته شده كه در آينده به ده جلد خواهد رسيد. براى اطلاع بيشتر از اين كتاب رجوع كنيد به مجله نشر دانش، سال دهم، شماره دوّم، بهمن و اسفند ١٣٦٨، مقاله از گوشه خوانسار. را (به سبك الذريعة آقا بزرگ طهرانى) تأليف كند و لازمه‌اش جمع آورى كتب و نسخه‌هاى خطى بود، از اين رو نسخه‌هاى خطى و چاپى بسيارى را گرد آورد و اين مقدمه‌اى شد براى تدوين كتاب كشف الاستار و نيز مخزنى براى حفظ ميراث فرهنگى شيعه.
پس از وفات مرحوم آيةاللَّه حاج سيد احمد صفائى خوانسارى (٢) براى شرح حال مرحوم حاج سيد احمد خوانسارى رجوع شود به علماى معاصرين؛ ريحانة الادب؛ مقدمه كشف الاستار ج ١ / ٢٧ - ٩؛ گنجينه دانشمندان ج ٥ / ٥١؛ تراجم الرجال ص ١٨ و ١٩؛ مقدمه كتاب فهرست هزار و پانصد نسخه خطى ص ١٠ - ٥ و پيام حوزه، سال اوّل، شماره دوّم. در سال ١٣٥٩ ه ق، آن كتابخانه به فرزندش مرحوم آيةاللَّه حاج سيد مصطفى صفائى خوانسارى منتقل شد كه بحق «وقع فى محله»، چرا كه مرحوم حاج سيد مصطفى نيز مانند پدرش توجه خاصى به آثار فرهنگى داشت و در حفظ و نگهدارى كتب خطى و چاپى پدر بسيار كوشا بود. وى در طول زندگى خود كه با عسرت و مشكلات بسيار همراه بود، در تكميل كتابخانه هرگز كوتاهى نكرد. بهترين شاهد بر اين مدعى اينكه دهها جلد از نسخه‌هاى خطى ناقص اين كتابخانه توسط ايشان استنساخ و تصحيح و مقابله شده و نيز كتابها و رساله‌هاى متعددى با استفاده از نسخه‌هاىِ خطى اين كتابخانه، تحقيق و چاپ شد.(٣) براى شرح حال مرحوم حاج سيد مصطفى خوانسارى رجوع شود به آثار الحجة ج ٢ / ٧٦؛ آيينه دانشوران ص ٢٣٦؛ گنجينه دانشمندان ج ٢ / ١٣٨؛ مقدمه كتاب فهرست هزار و پانصد نسخه خطى ص ١٥ - ١١ و پيام حوزه، سال اوّل، شماره دوّم. كه نزديك به هفت هزار جلد نسخه چاپى و هزار و پانصد جلد نسخه خطى داشت در معرض فروش قرار گرفت.
براى صيانت اين كتب از تطاولِ بيگانگان، ماجرا به مقام معظم رهبرى اطلاع داده شد و معظلم له نيز دستور دادند كه كتابهاى كتابخانه اعم از كتب خطى و چاپى خريدارى شود و نسخه‌هاى چاپى آن در حوزه علميه قم بماند و نسخه‌هاى خطى به آستان قدس رضوى اهدا گردد. با اين كار در واقع به خواست قلبى مرحوم حاج سيد مصطفى خوانسارى نيز جامه عمل پوشيده شد. زيرا ايشان مايل بودند كه نسخه‌هاى خطى به كتابخانه آستان قدس منتقل شود. اين كتابخانه يكى از كم نظيرترين و غنى‌ترين كتابخانه‌هاى شخصى بود كه توسط رهبر معظم انقلاب به كتابخانه آستان قدس رضوى اهدا شد.
اينك به برخى از نسخه‌هاى خطى اين كتابخانه به سرلوحهاى مذهّب تزيين شده است، كه چهارده نسخه آن قرآن مجيد و چندين نسخه آن ديوان اشعار و ديگر نسخه‌ها عبارتند از: نهج البلاغه، صحيفه سجاديه، صحيفه علويه و...(ص ٣٩٦ و ٣٩٧)
٢- بيش از ٧٠ مجلد از نسخه‌هاى اين كتابخانه، تاريخ كتابت و استنساخ آنها قبل از سال ١٠٠٠ قمرى است. كه برخى از نسخه‌ها عبارتند از: قرآن، ايضاح المنافع، تحرير الاحكام، تذكرةالفقهاء، جامع المقاصد، الدروس، الذكرى، غايةالمراد، المبسوط، مختلف الشيعه، و...(ص ٣٩٤ و ٣٩٥)
٣- بيش از ١١٠ مجلد از نسخه‌هاى اين كتابخانه به دستخط علماى بزرگ شيعه مزيّن شده كه اسامى بعضى از علما عبارت است از: علامه مجلسى، محقق سبزوارى، شيخ حرّ عاملى، محمد بن مكى (نواده شهيد)، شيخ على (نواده شهيد ثانى)، صاحب رياض، صاحب روضات، *٦٣* شيخ احمد احسائى، ملا محمدتقى برغانى، ميرزاى قمى، فاضل هندى، آقا جمال خوانسارى، شيخ جعفر كاشف الغطاء، فرهاد ميرزا، سردار كابلى، شيخ فضل اللَّه نورى، حاج آقا حسين بروجردى، علامه طباطبائى، آقا نجفى مرعشى و...(ص ٣٨٩ - ٣٩١)
٤- نزديك به ٢٧٠ كتاب و رساله كه ٥٠ مجلد از نسخه‌هاى خطى اين كتابخانه را تشكيل مى‌دهد، توسط مرحوم آية اللَّه حاج سيد احمد صفائى خوانسارى استنساخ شده است.
٥- كتاب‌ها و رساله‌هاى فراوانى در بين نسخ خطى به چشم مى‌خورد كه توسط آيةاللَّه سيد احمد خوانسارى و برخى توسط فرزندش تصحيح و مقابله شده‌اند. يقيناً اين نوع تصحيحات و مقابله‌ها براى كسانى كه از فن تصحيح و تحقيق متون آگاهى دارند، كمتر از چهار ويژگى قبلى نيست.
٦- بعضى از نسخه‌هاى خطى اين كتابخانه‌ها، نسخه منحصر به فرد است؛ مانند: كشف الأستار عن وجه الكتب و الاسفار و الجواهر المودعة و... .
به منظور تهيه فهرستى از كتب خطى تازه به دست آمده، دانشمند محترم جناب حجت الاسلام والمسلمين آقاى استادى، كار تهيه فهرست اين نسخه‌ها را برعهده گرفتند. جناب استادى خود در مقدمه فهرست ص ٣٥ نوشته‌اند: «اين جانب داوطلب شدم كه فهرستى براى نسخه‌هاى خطى آن تهيه و آماده نشر سازم و خوشبختانه مورد موافقت قرار گرفت و اين فهرست در مدّت پنج ماه تنظيم و آماده نشر شد. تهيّه اين فهرست در مدتى اينقدر كوتاه بيشتر مرهون دو عامل بود: ١- شناسنامه‌هايى‌كه مرحوم آيةاللَّه آقا سيد مصطفى خوانسارى بر اين نسخه [ها] نوشته بودند. ٢- وقت بالنسبه زيادى كه دراين پنج ماه به اين كار اختصاص داده شد.»
بدين ترتيب اين مهم با پيش قدمى و پشتكارى اين محقق محترم كه بيش از پنج ماه به طول انجاميد، خواسته اهل تحقيق و كتابشناسان و خبرگان برآورده شد.
همانطور كه از نام فهرست هويداست، اين كتاب شامل فهرست هزار و پانصد جلد نسخه خطى است كه در دو بخش تدوين يافته است: ١- نسخه‌هايى كه تنها شامل يك كتاب و يا يك رساله است. ٢- نسخه‌هايى كه شامل دو كتاب و يا دو رساله و بيشترند كه به عنوان مجموعه‌ها ذكر مى‌شود.
از اين ١٥٠٠ نسخه خطى، ١٢٦٠ جلد شامل يك كتاب و يا يك رساله است، و ٢٤٠ نسخه ديگر مجموعه‌هايى هستند كه حداقل دو كتاب و رساله و حداكثر شامل ٤٤ رساله‌اند. (ص ٢٩١ - ٢٩٣).
مقدمه فهرست در ٣٦ صفحه تدوين يافته و در آن صورت اجازه‌اى كه جناب مؤلف محترم از مرحوم آيةاللَّه حاج سيد مصطفى صفائى خوانسارى درخواست كرده‌اند، مندرج است. مرحوم خوانسارى در اين اجازه ٢٦ نفر از مشايخ خود را ذكر كرده و در ابتداى اجازه چنين آورده است كه: «..استجازني العالم الجليل و الناقد الخبير و المتتبّع البصير... الشيخ محمد رضا الاستادى الطهرانى دام مجده و توفيقه لحسن ظنّه بهذا العبد الحقير. و لمّا وجدته أهلاً لذلك و طلب منّى أن له رواية ماجازت لي روايته مما صنّفه و رواه علماؤنا الماضون و سلفنا الصالحون من...فأجزت له سلّمه اللَّه تعالى و ادام تأييده أن يروى عنّى جميع ماجازت لى روايته عن مشايخى العظام و فقهائنا الكرام و أساتيذي الأعلام الذين هم حصون الاسلام [و] بلغوا بضعاً و عشرى...» (ص ١٦ و ١٧)
در اين اجازه ٢٦ نفر از مشايخ خود را ذكر كرده و لكن در اجازه ديگرى كه از مرحوم حاج سيد مصطفى به يادگار مانده است، اسامى ٢٧ نفر از مشايخ خود ذكر شده كه عبارتند از:
١- مؤسس حوزه علميه قم، آيةاللَّه العظمى حاج شيخ عبدالكريم حائرى، متوفاى ١٣٥٥ ق (استادشان).
٢- مرحوم حاج سيد احمد صفائى خوانسارى، متوفاى ١٣٥٩ ق (والدشان.)
٣- مرحوم آيةاللَّه حاج سيد ابوالحسن اصفهانى، متوفاى ١٣٦٥ ق (استادشان).
٤- آيةاللَّه العظمى حاج آقاى حسين بروجردى، متوفاى ١٣٨٠ ق (استاد و ملازمشان).
٥- آيةاللَّه آقا ضياء الدين عراقى، متوفاى ١٣٦١ ق.
٦- آيةاللَّه حاج ميرزا محمد قمى، مشهور به فيض، متوفاى ١٣٦٠ ق.
٧- آيةاللَّه حاج ميرزا قمى، مشهور به فيض، متوفاى ١٣٧٠ ق.
٨- محدث مشهور حاج شيخ عباس قمى، متوفاى ١٣٥٩ ق.
*٦٥* ٩- آيةاللَّه حاج شيخ محمد على قمى حائرى صفائى.
١٠- آيةاللَّه حاج سيد محمد باقر ابوتراب قزوينى، متوفاى ١٣٦٥ ق.
١١- آيةاللَّه ميرزا محمد على اصفهانى، مشهور به شاهد آبادى، متوفاى ١٣٦٩ ق( استادشان).
١٢- آيةاللَّه حاج سيد محسن طباطبائى حكيم، متوفاى ١٣٩٠ ق.
١٣- آيةاللَّه حاج سيد محمدتقى خوانسارى، متوفاى ١٣٧٠ ق (استادشان).
١٤- آيةاللَّه آقا ميرزا رضى تبريزى، متوفاى ١٣٦٠ ق.
١٥- آيةاللَّه حاج شيخ محمدحسين آل كاشف الغطاء، متوفاق ١٣٧٣ ق.
١٦- آيةاللَّه حاج شيخ ميرزا محمد عسكرى طهرانى.
١٧- كتابشناس مشهور، حاج شيخ آغاز بزرگ طهرانى، متوفاى ١٣٨٩ ق.
١٨- آيةاللَّه حاج سيد جمال موسوى گلپايگانى، متوفاى ١٣٧٧ ق.
١٩- آيةاللَّه حاج شيخ على اكبر نهاوندى، متوفاى ١٣٦٩ ق.
٢٠- آيةاللَّه حاج سيد محمد كوه كمره‌اى تبريزى، متوفاى ١٣٧٢ ق.
٢١- علاّمه حاج سيد عبدالحسين شرف الدين موسوى، متوفاى ١٣٧٨ ق.
٢٢- آيةاللَّه حاج شيخ ميرزا صادق تبريزى، متوفاى ١٣٥١ ق.
٢٣- آيةاللَّه سيد محمدمهدى اصفهانى كاظمى، متوفاى ١٣٩١ ق.
٢٤- آيةاللَّه العظمى حاج شيخ محمدرضا شاهى اصفهانى، متوفاى ١٣٦٢ ق (استادشان).
٢٥- مرحوم آيةاللَّه حاج سيد احمد زنجانى، متوفاى ١٣٩٣ ق (همبحثشان).
٢٦- مرحوم آيةاللَّه سيد شهاب الدين نجفى مرعشى، متوفاى ١٤١١ ق.
٢٧- مرحوم آيةاللَّه العظمى حاج سيد محمدرضا گلپايگانى، متوفاى ١٤١٤ ق. (ص ٣٥ - ١٦)
در مقدمه فهرست، صفحات يازده و دوازده، اسامى دوازده نفر از علماى بزرگ حوزه علميه قم و نجف به عنوان اساتيد حاج سيد مصطفى صفائى ذكر شده، و نيز در صفات دوازده و سيزده، اسامى چهارده نفر از علمايى كه كتباً اجازه اجتهاد به مرحوم حاج سيد مصطفى داده‌اند، ذكر شده كه به جهت طولانى شدن مقاله از ذكر آنان خوددارى مى‌شود.
در مقدمه فهرست، صفحه هشت، از آيةاللَّه سيد احمد صفائى خوانسارى، هيجده كتاب و رساله نام برده شده كه در اين فهرست هزار و پانصد نسخه خطى، تنها سه كتاب آن مرحوم به نام‌هاى ١- كشف الاستار عن وجه الكتب و الاسفار ٢- رساله در شرح حال اسعد بن عبدالقادر ٣- السلافة البهية در شرح حال ابن ميثم، موجود است و بايد پيگيرى شود كه ساير تأليفات آن مرحوم به چه سرنوشتى گرفتار شده است. (صفحات ٨ و ١٩٨ و ٢٨٤ و ٣٠٠)
همچنين در مقدمه فهرست، ص ١٣ و ١٤ چندين تأليف به مرحوم حاج سيد مصطفى صفائى خوانسارى نسبت داده شده كه تنها كتاب الجواهر المودعة و الذخائر الرهينه - كه كشكول است - در كتابخانه خودشان و جزء هزار و پانصد نسخه خطى شامل شش فهرست كارآمد و مفيد است:
١- فهرست نسخه‌هايى كه به دستخط علماء مزيّن شده كه حدود ١١٠ نسخه است.
٢- فهرست نسخه‌هايى كه به خط مرحوم حاج سيد احمد صفائى خوانسارى است كه حدود ٢٧٠ كتاب و رساله كه بيش از پنجاه مجلد است.
٣- فهرست نسخه‌هايى‌كه تاريخ كتابت آنها قبل از سال هزار قمرى است كه ٧٢ نسخه است.
٤- فهرست نسخه‌هايى‌كه سرلوح زرين دارد و مذهَّب است كه ٦٢ نسخه است.
٥- فهرست نام كتابها و رساله‌ها به ترتيب حروف الفبا.
٦- فهرست نام مؤلفان و تأليفات هر كدام.
با اين فهارس شش‌گانه استفاده از اين كتاب براى محققين بسيار آسان خواهد بود.
البته ممكن است نقصهاى جزيى و مطبعى در كتاب فهرست وجود داشته باشد، كما اينكه مؤلف در مقدمه فهرست، ص ٣٦ فرموده‌اند: «واضح است كه تنظيم فهرست هزار و پانصد نسخه خطى در مدتى كوتاه، عوارضى هم دارد مانند رخ دادن برخى اشتباهات، كامل نبودن برخى از كتابشناسيها و نسخه‌شناسيها. اما به نظر مى‌رسد تحمل اين كمبودها به مراتب اولويت دارد بر اين *٦٥* كه اين نسخه‌ها بدون فهرست منتشر شده و در مخزن كتابخانه براى سالهاى متمادى بدون استفاده محققان بماند». همچنين در پاورقىِ فهرست، ص ٤٢ آمده: «در اين فهرست نسبت به معرفى قطع نسخه‌ها بنابر تسامح بوده است، مثلاً گاهى وزيرى بزرگ را رحلى و يا وزيرى كوچك را خشتى و... خوانده‌ايم».
در خاتمه چند پيشنهاد درباره اين نسخه‌هاى خطى و ساير نسخه‌هاى خطى فهرست نشده ارائه مى‌شود:
١- سزاوار است كه آن مجموعه از اين نسخه‌هاى خطىِ اهداء شده، به نام آيةاللَّه صفائى خوانسارى يا به نام مقام معظم رهبرى به طور جداگانه‌اى در مخزن كتابخانه آستان قدس رضوى نگهدارى شود، تا تشويق و ترغيبى براى ديگران باشد و نيز آيندگان بدانند كه چه كسانى براى حفظ ميراث فرهنگى و خدمت به فرهنگ مسلمين چه تلاش‌هاى خستگى ناپذيرى كرده‌اند.
٢- اگر پيشنهاد اوّل عملى نشود قهراً اين مجموعه هزار و پانصد نسخه خطى با ساير نسخه‌هاى خطى آستان قدرس رضوى فهرست خواهد شد كه در نتيجه اين فهرست هزار و پانصد نسخه خطى كارآمد نخواهد بود. امّا براى استفاده صددرصد از اين فهرست پيشنهاد مى‌شود: زمانى كه شماره فهرست كتابخانه آستان قدرس رضوى به عدد ويژه همچون ١٦٠٠٠ يا ١٧٠٠٠ رسيد، دنباله فهرست را با ارقام اين فهرست هزار و پانصد نسخه خطى منظور بدارند، و با احتساب (١٥٠٠ + عدد ويژه) دنباله فهرست را شماره گذارى كنند. مثلاً اگر رقم ١٦٠٠٠، عدد ويژه ما باشد با يك نگاه معلوم مى‌شود كه مراد از ارقام (١٦٠٠١ و ١٧٠٠٠ و ١٧٥٠٠) نسخه‌هاى شماره (١ و ١٠٠٠ و ١٥٠٠) فهرست هزار و پانصد نسخه خطى است.
و بدين ترتيب مشكل موضوعى بودن فهرست آستان قدس رضوى را نيز مى‌توان حل كرد.
٣- از تمام عالمان دينى و مشتاقان ميراث فرهنگى درخواست مى‌شود كه اگر از نسخه‌هاى خطى علماى گذشته اطلاعى دارند، آنها را به كتابخانه‌هاى عمومى كشور معرفى كرده تا مورد معامله قرار گيرد. و يا لااقل فيلمى از آن نسخه‌ها گرفته شود تا از گزند حوادث محفوظ بمانند.
٤- از علمايى كه كتابخانه شخصى دارند و نسخه‌هاى خطى فراوانى تحصيل كرده‌اند تقاضا مى‌شود كه محبت فرموده، فهرستى براى نسخه‌هاى خطى خودشان تهيه كنند و در يك مجله علمى به چاپ برسانند تا زحمات چند دهه‌اى كه براى حفظ اين نسخه‌هاى خطى كشيده‌اند با وفاتشان از بين نرود، و در زمان حياتشان مورد استفاده محققين و پژوهشگران قرار گيرد.
٥- از تمام فضلا و علما درخواست مى‌شود كه نسخه‌هاى خطىِ استاد و شهر و روستاى خود را كه در مدرسه و امام زاده و مسجد و... است، شناسايى كنند و به كتابشناسان اهل خبره اطلاع بدهند تا فهرستى از آن نسخه‌هاى پراكنده نوشته شود؛ هر چند تعداد آن نسخه‌هاى خطى بسيار اندك باشد، چرا كه كيفيّت اين ميراث مكتوب مورد نظر است نه كميّت نسخه‌ها. چه بسا چند نسخه خطى نفيس و قديمى در روستايى دور افتاده، بهتر از هزاران نسخه خطى غير نفيس در مركز باشد.
٦- از كتابخانه‌هاى عمومى كشور انتظار مى‌رود، از آنجا كه ممكن است تهيه فهرست تفصيلى نسخه‌هاى خطى ساليان متمادى - حتى بيش از ٢٠ سال - طول بكشد، ترتيبى اتخاذ نمايند تا فهرست اجمالى از تمام نسخه‌هاى خطى كتابخانه را منتشر كنند. اين عمل در اندك زمان و با كمترين بودجه مى‌تواند بيشترين نفع را براى جامعه فرهنگى به همراه داشته باشد. البته اين عملِ خداپسندانه، توسط كتابخانه مركزى آستان قدس رضوى انجام گرفت و اينك «فهرست الفبائى كتب خطى كتابخانه مركزى آستان قدس رضوى» همچون دسته گلى در بين عالمان اهل خبره و كتابشناسان و فهرست نگاران و محققان و فضلا و در ميان ساير فهارس نسخ خطى درخششى ويژه دارد.
براى نمونه آيا سزاوار است كه حدود بيست هزار نسخه خطى فهرست نشده در كتابخانه حضرت مرعشى نجفى (ره) وجود داشته باشد، ولى هيچ گونه فهرستى ولو اجمالى از آنها در دست نباشد. همچنين بيش از ده هزار نسخه خطى در كتابخانه حضرت آيت‌اللَّه گلپايگانى وجود دارد كه خوشبختانه فهرستى از آن نسخ خطى تهيه شده است كه اميدواريم هر چه سريعتر به زيور طبع آراسته شود تا ميراث فرهنگى ميراثى جاويدان باقى بماند.