آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٧ - معرفىهاى گزارشى

معرفى‌هاى گزارشى‌


كليات‌
* فهارس مستدرك الوسائى. جمعى از محققان (قم، مؤسسه آل البيت لأحياء التراث، ١٤١٤) ج ١ و ٢، ٤٠٠ + ٤٠٠ ص.
كتاب مستدرك الوسائل سالها پيش با همت مؤسسه ياد شده پس از تحقيق و تصحيح، منتشر گرديد. اكنون محققان همت ورزيده‌اند و با تنظيم فهارس فنّى و كارآمد دستيابى به روايات و موضوعات كتاب را سهل الوصول ساخته‌اند. فهارس تدوين شده، عبارتند از: آيات، نقلهاى كتابهاى آسمانى، احاديث فارسى، احاديث معصومان (ع)، آثار اعلام، قبيله‌ها، مذهبها، جايها، حادثه‌ها و روزهاى مشهور تاريخى، خوردنيها و آشاميدنيها، پوششها و زينتها، اشعار، حيوانات و مصادر تحقيق و تعليق و پژوهش. آيات بر اساس سوره‌ها و به ترتيب آيات سور فهرست شده و احاديث بر اساس واژه‌هاى آغازين آنها تنظيم شده است. اكنون دو جلد از اين مجموعه نشر يافته است كه فهرست آيات احاديث قدسى و روايات را تا حروف «ل» در بر دارد.
* فرهنگنامه كودكان و نوجوانان. شوراى كتاب كودك (تهران، شركت تهيه و نشر فرهنگنامه كودكان و نوجوانان، ١٣٧٣) ج ٢ (ابابيل - أسيلوگراف) ٣٩٨ ص، رحلى.
اين مجموعه آثارى است كارآمد كه به آهنگ عرضه معارف و آگاهيهاى لازم براى نوجوانان، بازيابى ساده ولى استوار در حدّ فهم و درك كودكان و نوجوانان بين ده تا شانزده سال، تنظيم و نشر مى‌يابد. سازمان فرهنگنامه، نگارندگان و مشاوران علمى آن (كه در مقدمه به تفصيل معرفى شده‌اند) نشانى است از اينكه پديد آورندگان در اين كار بجدّ نگريسته و با همتى بلند در اين راه نارفته و ناهموار گام نهاده‌اند. جلد اول كتاب با استقبال بسيار چشمگيرى روبرو شد و اين خود نشانگر كارآمد بودن اينگونه پژوهشهاست. اين جلد بخش عظيمى از مدخلهاى حرف «الف» را در بردارد.
* در آمدى بر رده بندى علوم. محمدباقر مقدم (چاپ اول: قم، كتابخانه آيت اللَّه العظمى نجفى مرعشى، ١٣٧٣) ٥٩٦، وزيرى.
در اين كتاب رده بندى‌هاى موجود براى طبقه بندى كتاب بررسى و نقد شده است و آنگاه رده بندى جديدى براى طبقه بندى علوم و كتابها در كتابخانه‌هاى ارائه گرديده است. كتاب براى اظهار نظر متخصصان و كتابداران اين نظريه را عرضه كرده است. قرآن و تفسير
* تفسير راهنما ج ٣، اكبر هاشمى رفسنجانى و جمعى از محقّقان (چاپ اوّل: قم، مركز فرهنگ و معارف قرآن، ١٣٧٣) ٦٠ ص، وزيرى.
اين تفسير، شيوه‌اى است نو و گامى است استوار و كارآمد در شناخت معارف قرآن و ارائه مفاهيم و موضوعات آن. پيشتر از چگونگى آن سخن گفته‌ايم (شماره ١٩ / ٨١). حديث‌
* موسوعة كلمات الأمام الحسين (ع). معهد تحقيقات باقر العلوم. (قم، سازمان تبليغات اسلامى، ١٣٧٣) ٨٧٨ ص، وزيرى.
*١٢٧* كتاب كوششى است ارجمند در جمع و تدوين كلمات، خطبه‌ها و در ضمن آن حوادث و سوانح زندگانى و سير تاريخى حركت ابا عبداللَّه الحسين (ع) در قيام مقدس و جاودانه‌اش. كتاب در دو بخش اساسى تدوين يافته است. در بخش اول كلمات امام (ع) بر اساس تاريخ تنظيم شده و در بخش دوم بر اساس موضوعات. در فصول بخش اول كلمات امام (ع) در زمان پيامبر (ص)، على (ع)، امام حسن (ع) و روزگار امامت و در جريان قيام شكوهمندش از مدينه تا كربلا گزارش شده و در فصول بخش دوم ميراث منوّر آن پيشواى عظيم الشأن (ع) بر اساس عناوين كلّى عقايد، قرآن و تفسير قرآن، پيامبر و اهل‌البيت (ع)، احكام، اخلاق، دعاها و اشعار، فهرست شده است.
در ذيل موضوعات افزون بر رواياتى كه به طور مستقيم نشانگر عنوانهاست، روايات مرتبط با موضوع را از فصول و بخشهاى ديگر نيز بر اساس شماره‌هاى روايات نشان داده‌اند. جمع و تدوين اين مجموعه نورانى و گرانقدر را آقايان محمود شريفى، سيد حسين زينالى، محمود احمديان و سيد محمود مدنى به عهده داشته‌اند.
* مسند الأمام المجتبى أبى محمد الحسن بن على عليهما السلام. جمعه و رتبة الشيخ عزيز اللَّه عطارى (چاپ اوّل: تهران، انتشارات عطارد) ٨٠٢ ص، وزيرى.
بخشى است از مجموعه عظيم «مسانيد اهل البيت (ع)» كه محقق سختكوش جناب آقاى عطاردى سالهاست به جمع و تدوين و نشر آن همت ورزيده است. در اين مجموعه به شيوه مجموعه‌هاى پيشين، ابتدا از زندگانى، فضايل و مناقب و حوادث روزگار حضرت امام حسن مجتبى (ع) سخن رفته، آنگاه روايات آن حضرت بر اساس تبويب كتب حديثى نقل شده است. پايان كتاب شامل گزارش راويان امام(ع) است با تعيين جايگاه روايات آنان در اين مجموعه.
* جلوه‌هاى حكمت «گزيده موضوعى كلمات امير المؤمنين على عليه السّلام». گردآورى و ترجمه سيد اصغر ناظم زاده قمى (چاپ اوّل: قم، دفتر نشر الهادى، ١٣٧٣). ٤ + ٦٧١ ص، وزيرى.
كتاب حاضر شامل گزيده موضوعى پاره‌اى از احاديث كوتاه امير المؤمنين على (ع) در ٢٢٥ موضوع است. گردآورنده در ذيل موضوعاتى چون آخرت، اخلاص، استبداد، انصاف، ثواب، دعا، حكمت، فقر، قرآن و... احاديث متعددى از اميرالمؤمنين را با اعراب و ترجمه فارسى آن آورده است. در پايان كتاب منابع يكايك احاديث نشان داده شده است. حروف چينى، صفحه آرايى و قيمت كتاب مناسب است. فقه‌
* حياة ابن ابى عقيل العمانى و فقهه. مركز المعجم الفقهى فى الحوزة العلميّه بقم المشرّفه (قم، ١٤١٣) ٥٥٦ ص، وزيرى.
ابن ابى عقيل از فقيهان، متكلمان و عالمان بزرگ شيعى و از پيشروان اجتهاد است كه در تكامل و بسط انديشه فقهى جايگاه رفيعى دارد. كتاب عظيم وى با عنوان «المتمسّك بحبل آل الرّسول» همواره مورد توجه و عنايت فقيهان بوده است. علاّمه سيد مهدى بحر العلوم (ره)، ابن ابى عقيل را نخستين كسى دانسته است كه در فقه به ژرفى نگريسته و مسائل آن را پيراسته و راه بحث در اصول و فروع را باز كرده است (رجال السيد بحر العلوم، ج ٢ / ٢٢٩). متأسفانه اين اثر ارجمند در گذرگاه زمان از ميان رفته و يا دست كم تاكنون از آن اثرى يافت نشده است. اكنون مركز معجم فقهى مدرسه آيت اللَّه العظمى گلپايگانى كه به كار سترگ و موضوع نگارى فقه همت ورزيده و برنامه‌هاى كامپيوترى متعدّدى را در اين جهت سامان داده است، مجموعه نقلهاى فقيهان از كتاب ياد شده را گردآورى و بر اساس كتابهاى فقهى تنظيم كرده و نشر داده است. در مقدمه كتاب آراى رجاليان و شرح حالنگاران درباره ابن ابى عقيل و كتاب وى نيز به تفصيل گزارش شده است.
* ولايت فقيه در حكومت اسلام. محسن سعيديان، محمد حسين راجى (چاپ اوّل: مشهد، انتشارات علامه طباطبايى، ١٣٧٣) ٢٦٤ + ٢٨٩ ص، وزيرى.
اين مجموعه ششمين كتاب از دوره علوم و معارف اسلام، كه به تبيين و توضيح ولايت فقيه و ابعاد آن پرداخته است. اين مجموعه به چهار مجلّد خواهد رسيد كه اكنون دو جلد از آن انتشار يافته و حاوى تقرير درسهاى *١٢٨* آيت اللَّه حاج سيد محمدحسين حسينى تهرانى است كه مجموعه آن در ٤٨ جلسه القا شده است. همچنين بحث ولايت معصوم در ضمن تفسير آياتى از قرآن و شرح گسترده رواياتى از اهل‌بيت (ع) تبيين شده است.
آنگاه به تقرير دلايل اثبات ولايت فقيه پرداخته شده و روايات چند مورد بحث و بررسى قرار گرفته است. در ضمن بحثهاى كتاب مباحث سودمند اصلى و فقهى نيز تشريح و تبيين شده است. تاريخ‌
* تشيع در هند. جان نورمن هاليستر. ترجمه آذرميدخت مشايخ فريدنى (چاپ اوّل: تهران، مركز نشر دانشگاهى، ١٣٧٣) ٥٣٩ ص، وزيرى.
در اين كتاب تاريخ تشيّع در هند از روزگار ورود نخستين موج مهاجران ايرانى به اين سرزمين تا سال ١٣٢٨ شمسى گزارش شده است. بخش اسماعيليّه اين كتاب به لحاظ دسترسى مؤلف به كتابخانه‌هاى شخصى جماعت بهره و... در آن ديار، از آگاهيهاى درجه اوّل و تازه‌اى برخوردار است. ما پيشتر از چگونگى اين كتاب سخن گفته‌ايم (آينه پژوهش، شماره ٦ / ٦٠).
* رمضان در آيينه تاريخ. محمدحسن پناهيان (چاپ اوّل: قم، مركز نشر علوم دانشگاهى فاضل، ١٣٧٣) ١٦٠ ص، وزيرى.
مؤلف حوادث تاريخى كه در ماه رمضان اتفاق افتاده مطرح و در هر مورد بحث كوتاهى انجام داده و گاه مطالبى ضعيف نيز در آن ديده مى‌شود.
* يك بررسى، تحليلى از زندگى سياسى مدرس. سيد صدرالدين طاهرى (چاپ اوّل: تهران، مؤسسه خدمات فرهنگى رسا، ١٣٧٣) ٤١٩ ص، وزيرى.
اين بحث در آغاز به يمن كنگره شناخت و بزرگداشت شهيد جليل القدر آيت اللَّه سيد حسن مدرس به سال ١٣٦٤ و در ضمن دو جلد كتاب مدرس نشر يافت. اين چاپ كه در سنجش با چاپ پيشين از پيرايشها و افزايشهاى بسيارى برخوردار است، در سه بخش سامان يافته است:
١) نگاهى كوتاه به زندگانى مدرس با عنوان «از ولادت تا شهادت». ٢) گزارش و تحليل ديدگاههاى پنجاه تن از شخصيتها درباره مدرس، اين بخش مهمترين قسمت كتاب است، همراه با نقد و بررسى ديدگاهها و نيز شرح حال كسانى كه درباره مدرس اظهار نظر كرده‌اند. ٣) بحثى مستقل درباره مواضع سياسى است كه در ضمن شش فصل به نقد و تحليل و گزارش موضع مدرس در شش موضوع مهم آن روز پرداخته است.
* سده تحريم تنباكو. موسى نجفى، رسول جعفريان. (چاپ اوّل: تهران، مؤسسه انتشارات اميركبير، ١٣٧٣) ٣١٦ + ٢٢٩ ص، وزيرى.
اين كتاب مجموعه مقالاتى است درباره انديشه و زندگانى فقيه جليل القدر شيعى، آيت اللَّه ميرزا حسن شيرازى - رضوان اللَّه عليه - و قيام عظيم وى در تحريم تنباكو، به ضميمه رساله‌اى مستقل درباره تاريخ تحريم تنباكو؛ كه به مناسبت يكصدمين سال قيام تحريم تنباكو نشر يافته است. ما پيشتر نشر اين مجموعه را نويد داده بوديم و چگونگى تصحيح و تحليل «تاريخ دخانيّه» آيت اللَّه شيخ حسن اصفهانى كربلايى را گزارش كرده بوديم (آينه پژوهش، شماره ١٢ / ٦٠)؛ اكنون يادآور مى‌شويم كه بخش ياد شده با مقالات يكجا امّا با صفحه شمارى، مقدمه، و فهارس مستقل با عنوان ياد شده نشر يافته است. عناوين برخى از مقالات آن چنين است: ميراث پايدار انديشه‌هاى ميرزاى شيرازى، گزيده كتابشناسى نهضت تنباكو، سخن درباره علل و عوامل قيام تنباكو، بسط حوزه و تحريم اقتصادى به روايت ده سند و اعلاميه تاريخى، نگاه مدرس به واقعه دخانيّه، اصفهان در صحنه مبارزات سياسى، شرح احوال حجت الأسلام ميرزا محمد حسن شيرازى (از يك نسخه قديمى) تقريرات اصول ميرزاى شيرازى، و... .
كتاب صرف نظر از آگاهيهاى ارجمند درباره حادثه تنباكو و زندگانى قهرمان عظيم آن حادثه، بر روى هم اثرى سودمند است.
*١٢٩* * ابن تيميّه فى صورته الحقيقيه. الغدير للدرات الاسلامى (چاپ اوّل: قم، الغدير للدرات الأسلاميه، ١٤١٨) ١٥٣ص، جيبى.
گروه تأليف كوشيده‌اند چهره ابن تيميّه را با بررسى موضوع وى در برابر حديث پيامبر(ص)، صفات الهى و اعتقادى وى به تجسيم، دشمنى با اهل بيت، دشمنى با علماى اسلام و اقوال علما درباره وى روشن كنند.
* على بن عيسى اربلى و كشف الضمه. رسول جعفريان (چاپ اوّل: مشهد، آستان قدس رضوى، ١٣٧٣) ١٤٤ ص، رقعى. مؤلف محترم به شرح حال مؤلف كتاب مشهور كشف الضمه فى معرفةالأئمه پرداخته و طى شش فصل افزون بر شرح حال وى، منابع كتاب كشف الضمه، انگيزه مؤلف در نگارش كتاب، نسخه كتاب و اصول كار وى در كشف الضمه را توضيح داده‌اند. نويسنده خواستگاه انديشه شيعى اربلى، مشايخ و دوستان وى و نيز آثار بجاى مانده از او را به بحث كشيده است و با دلايل محكمى شيعه بودن مؤلف كتاب را اثبات كرده است.
* شخصيت ادبى سيد مرتضى. عبدالرزّاق محيى الدين (چاپ اوّل: تهران، انتشارات اميركبير، ١٣٧٣) ٢٠٦ ص، وزيرى.
كتاب در پنج بخش به تحليل اوضاع سياسى فرهنگى روزگار سيدمرتضى (ره)، زندگانى علمى و سياسى وى، آثار و ادبيات سيد پرداخته است.
مترجم در پانوشتهاى كتاب برخى از اشتباهات مؤلف را تذكر داده است. پيشتر اين اثر به تفصيل معرفى شده است.
* جلاء العيون (تاريخ چهارده معصوم(ع). علاّمه محمدباقر مجلسى (چاپ اوّل: قم، انتشارات سرور، ١٣٧٣) ١٠١٢ ص، وزيرى.
علاّمه جليل، عالم نبيل و فقيه بزرگ تشيع مولى محمدباقر مجلسى، در كنار دهها اثر فخيم فقهى، حديثى، تاريخى به زبان عربى براى عمومى سازى فرهنگ تشيع آثار ارجمندى نيز به فارسى نگاشت و يا ترجمه كرد. نقش آن بزرگوار از اين زاويه درخور لعتنا و ارزيابى است كه متأسفانه بدان توجه نشده است.
«جلاءالعيون» با نام زيباى عربى آن در شمار اين گونه آثار وى است كه يكسر به زندگانى معصومان(ع) پرداخته است. در اين چاپ، كتاب در نهايت نفسات و زيبايى حروفچينى، صحافى و تحقيق شده و نشر يافته است.
در تحقيق كتاب منابع اخبار و آثار استخراج شده و در اين ارجاعها سعى شده است به منابع پيش از علاّمه مجلسى ارجاع شود.
ناشر محترم كوشيده است با اينكه صفحات كتاب زياد است، حجم آن اندك و چشم نواز باشد، امّا بهتر بود كتاب در دو جلد عرضه مى‌شد و مقدمه‌اى در شرح حال اجمالى مؤلف و فهرستهايى گويا در پايان آن افزوده مى‌شد. چگونگى ظاهر كتاب نشان مى‌دهد كه ناشر با اين اوّلين گام در پى نشر روز آمد و چشم نواز آثار شيعى است. توفيق وى را از خداوند مى‌خواهيم.
* بزرگان تنكابن. محمد سمامى حائرى. (چاپ اوّل: قم، كتابخانه آيت اللَّه العظمى نجفى مرعشى، ١٣٧٢) ٤٩٥ ص، وزيرى.
در اين كتاب ابتدا از حدود جغرافيايى تنكابن سخن رفته است. آنگاه اشاره‌اى شده است به شرح حال نگاريهاى گونه گون و شيوه‌هاى مختلف؛ از جمله شرح حال نگاريهاى عالمان شهرها و نمونه‌هايى از آنها.
شرح حالها بر اساس نام رجال و به ترتيب حروف الفبا تنظيم شده است. پس از نام رجال، تاريخ تولد و وفات آنان ثبت شده و آنگاه شرح حال و آثار و سوانح زندگانى رجال را گزارش شده است. سياسى - تاريخى‌
* دور علماء الشيعة فى مواجهة الأستعمار. سليم الحسينى (چاپ اوّل: قم، الغدير للدراسات الاسلاميه، ١٤١٥ ه - ق) ٢٤٤ ص، رقعى.
مؤلف محترم پس از مقدمه، طى پنج فصل به چند حادثه مهم سياسى در جهان اسلام و نقش علماى شيعه در *١٣٠* آنها پرداخته است. وى در فصل اوّل جريان مشروطه در ايران، در فصل دوّم برخورد علما با استعمار انگليس و روس، در فصل سوم تجاوز انگليس به عراق در جنگ جهانى اول، در فصل چهارم استقلال عراق و موضع آيت اللَّه يزدى و در فصل پنجم روند حركت استقلال در شهرهاى مختلف عراق و موضع علما شيعه در برابر آن را به بحث كشيده است. كتاب، در مجموع خواندنى است.
* فدك فى التاريخ. شهيد صدر. تحقيق عبدالجبار شرار (چاپ اوّل: قم، الغدير للدراسات الأسلاميه، ١٤١٥ ه . ق) ٢٠٧ ص، وزيرى.
مرحوم شهيد صدر كه اين كتاب را در عنفوان جوانى نگاشته است، به موضوع فدك از ديدگاه تاريخى - اجتماعى و نقشى كه مى‌توانست در سرنوشت جامعه اسلامى داشته باشد، پرداخته است. به تعبير ديگر شهيد صدر به عنوان مورّخ به موضوع فدك نپرداخته، بلكه به عنوان تحليلگر مسايل تاريخى موضوع را به گونه‌اى كه مرتبط با جامعه اسلامى در طول تاريخ آن باشد، بررسى كرده است. اين كتاب مى‌تواند الگوى خوبى در تحليل مسايل تاريخى باشد. اقتصادى‌
* انتقال تكنولوژى. كاووس محنك. ترجمه عبدالحسين آژرنگ (چاپ اوّل: تهران، كوير، ١٣٧٣) ٢١٣ ص، رقعى.
موضوع انتقال تكنولوژى چندى است كه مسأله مهم جهان سوم شده است و انديشمندان در تبيين چگونگى انتقال و راههاى آن بحثهاى مهمى ارائه داده‌اند. آقاى كاووس محنك طى چهار فصل كه در آن به سياست علم و تكنولوژى براى توسعه، جايگاه مهم و تكنولوژى در خاورميانه، آوردن دانش فنّى براى خوداتكايى و راهبرد توسعه تكنولوژى، پرداخته است، كتابى خواندنى فراهم آورده است.
*سياستهاى اقتصادى كلان و اصلاحات ساختارى. دكتر عليرضا رحيمى بروجردى (چاپ اوّل: تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى بازرگانى، ١٣٧٣) ٣٢٧ ص، وزيرى.
مؤلف طى سه فصل ويژگيهاى سياست تعديل ساختارى، خصوص سازى و آزاد سازى اقتصادى را به بحث كشيده است. جريان‌شناسى‌
* الوهابيه فى صورتها الحقيقه. گروه تأليف الغدير، للدراسات الأسلاميه (چاپ اوّل: قم، الغدير للدراسات الأسلاميه، ١٤١٥ ه- ق) ٨٥ ص، جيبى.
كتاب با تبيين اصول فكرى وهابى، مصادر فكرى آن، عقائد آنان درباره صحابه و صفات الهى، برخوردشان با مسلمانان، سنجش آنان با خوارج و غلات، و شرح چگونگى بهره‌گيرى استعمار از آنان به معرفى چهره وهّابيّت پرداخته است. وى در پايان دلايلى در خصوص صحّت زيارت و توسل و... ارائه داده است. معارف اسلامى‌
حوار فى العمق. صائب عبدالحميد (چاپ اوّل: قم، الغدير للدراسات الأسلاميه، ١٤١٥ ه- ق) ١١٨ ص، رقعى.
مؤلف در انديشه تصحيح روند تقريب بين المذاهب و تبيين چرايى تبديل حركتهاى تقريبى به منازعات مذهبى است و بر اين باور است كه خيلى از حركتهاى تقريبى در انديشه دعوت طرف مقابل به دست شستن از عقايد خويش و روى آوردن به عقايد طرف مقابل است و اين روند درستى نيست. بهتر اين است كه در سه مورد اصلى يعنى در خصوص تفسير، سنّت و تاريخ طرفين نخست به پيرايش باورهاى خويش و سپس به گفتگو روى آورند تا گفتگوها به جنگ و جدال تبديل نگردد و تقريب امكان‌پذير باشد.
* مفهوم التقيه فى فكر الأسلامى. هاشم الموسوى (چاپ اوّل: قم، الغدير للدراسات الأسلاميه، ١٤١٤ ه- ق) ٥٥ ص، جيبى.
نويسنده كوشيده مسأله تقيه را كه گاه وسيله انتقاد از *١٣١* شيعه قرار مى‌گيرد، توضيح دهد و سپس با بهره‌گيرى از قرآن و حديث آن را اثبات و نقش آن را در اصلاح جامعه بيان كند.
* مفهوم البداء فى فكر الأسلامى. هاشم الموسوى (چاپ اوّل: قم، الغدير للدراسات الأسلاميه، ١٤١٤ ه ق) ٦٤ص، جيبى.
موضوع بداء كه يكى از مباحث اختلافى بين علماى اسلامى است، در اين جزوه به بحث كشيده شده است. مؤلف نخست به تبيين معناى بداء و سپس به بيان مستندات آن از قرآن، حديث پيامبر(ص)، و ائمه معصومين پرداخته و تحليل علما از بدا را نيز توضيح داده است. عقائد
* على خُطى اهل البيت. هاشم الموسوى (چاپ اوّل: قم، الغدير للدراسات الأسلاميه، ١٤١٥ ه- ق) ٨٦ ص، جيبى.
مؤلف محترم در اين كتاب به تاريخ پيدايش شيعه، اصول عقايد شيعه، شجاعت، قانونگذارى، شيوه تفسير شيعى پرداخته است. در مجموعه جزوه خواندنى است.
* مع الدكتور موسى الموسوى فى كتابه الشيعة و التصحيح. علاءالدين قزوينى (چاپ دوم: قم، الغدير للدراسات الأسلاميه، ١٤١٤) ٣٥٤ ص، رقعى.
مؤلف در اين كتاب كوشيده است به ايرادهاى عنادآلود دكتر موسى پاسخ گويد. وى نخست ادعاى علمى وى را با دلايلى رد كرده و آنگاه در موضوع خلافت، تقيه، خمس، ولايت فقيه، ازدواج موقّت، نماز جمعه، تحريف قرآن، جمع بيان نماز، رجعت و بداء، ضمن پاسخ به ايرادهاى وى مباحث مبسوطى را در راستاى تبيين عقايد درست شيعه آورده است.
* لأكون مع الصادقين. محمد تيجانى سماوى تونسى (چاپ اوّل: قم، الغدير للدراسات الأسلاميه، ١٤١٥ ه- ق) ١١٨ ص، رقعى. (چاپ دوم: المؤسسة الجامعيه اللدراسات الأسلاميه، ١٩٩٣) ٣٣١ ص، رقعى.
مؤلف محترم در پى تشيّع خويش كتبى در راستاى چرايى تغيير عقيده خود نگاشته و كتاب مزبور يكى از آنهاست كه در آن به قرآن در نزد فريقين، سنت در نزد فريقين، عقايد فريقين در مورد توحيد، نبوت، امامت و تبيين دلايل شيعه بر امامت از قرآن و سنّت پرداخته است. همچنين قضا و قدر در نزد اهل سنّت و شيعه، خمس و تقليد را بحث كرده و در نهايت يازده موضوع را كه اهل سنّت بر شيعيان ايراد مى‌گيرند، طرح و ديدگاه شيعه را بطور مستند تبيين كرده است.
* نشأة التشيع و الشيعة. شهيد صدر. تحقيق عبدالجبار شراره (چاپ اوّل: قم، الغدير للدراسات الأسلاميه، ١٤١٤) ١٥٢ ص، رقعى.
در اين كتاب مؤلف طى دو فصل به چگونگى پيدايش تشيع و شيعه پرداخته است. در فصل اوّل سه تصوير در مورد برخورد پيامبر با اداره آينده جامعه اسلامى در نظر گرفته شده است: نخست بى توجهى به آن، دوم تعيين نظام شورايى و سوم تعيين رهبر آينده. وى دو فرض نخست را با دلايلى رد و فرض سوم را اثبات كرده است. در فصل دوم، به پيدايش دو طرز فكر يكى تسليم محض در برابر احكام دينى و ديگرى بهره‌گيرى از اجتهاد هماهنگ با مصالح در زمان پيامبر اشاره كرده و آنگاه مرجعيت فكرى و سياسى و در نهايت تشيع سياسى و تشيع معنوى را مطرح كرده است. محقّق در پايان بحث تلاش پيامبر براى آمادگى فكرى و تربيتى جامعه براى پذيريش خلافت على (ع) را مطرح مى‌سازد.
*خدا در انديشه بشر. عبداللَّه نصرى (چاپ اوّل: تهران، دانشگاه علامه طباطبايى، ١٣٧٣) ٤٢٢ ص، وزيرى.
مؤلف در اين كتاب كوشيده ريشه‌هاى گرايش انسان به خدا را بكاود و فرضيه‌هاى گوناگون را طرح و نقد و *١٣٢* بررسى كند، آنگاه ريشه‌هاى اصيل گرايش به خدا را مى‌نمايد و در بخش دوّم نقش ايمان در جامعه انسانى و نيز تصوير جانشينيهايى براى نقش خدا در جامعه انسانى را نقد و بررسى مى‌كند.
* محاورة عقائد. سيد امير محمد كاظمينى قزوينى (چاپ اوّل: قم، الغدير للدراسات الأسلاميه، ١٤١٤) ٢٤٨ ص، رقعى.
مؤلف، كتاب را به انگيزه پاسخ گويى به نوشته دكتر على احمد سالوش در كتاب فقه الشيعة الأمامية كه در آن به انحراف رفته است، نگاشته و در آن مباحث مهمى نظير علم امام، عصمت ائمه(ع)، ازدواج موقّت، بداء، رجعت، صحابه از ديدگاه شيعه و موضوع تحريف قرآن را مطرح و ديدگاه شيعه را به طور مستند بيان داشته است.
مؤلف كوشيده است تا جايى كه مقدور است مطالب خود را از طريق آيات قرآنى و احاديث منقول از طرق عامه اثبات كند.
* لماذا انا شيعى. محمد حسين الفقيه. (چاپ اوّل: قم، الغدير للدراسات الأسلاميه، ١٤١٥ ه- ق) ١٢٣ ص، رقعى.
مؤلف در اين كتاب كوشيده است چرايى باور به انديشه شيعى را تبيين كند و با بهره گيرى از آيات و روايات و تصريحات پيامبر اكرم، خلافت بلافصل على بن ابى طالب را اثبات كند و در پايان به سيزده ايرادى كه عليه شيعه مطرح مى‌گردد پاسخ گويد. ادبيات‌
* گزيده بوستان سعدى. سيد محمد طباطبايى (چاپ اوّل: تهران، دانشگاه علامه طباطبايى، ١٣٧٢) ٢٦٢ ص، وزيرى.
مؤلف محترم در آغاز شرح حال كوتاهى از سعدى آورده و سپس از ابواب گوناگون بوستان، داستانهايى را برگزيده و به شرح لغات، اصطلاحات و تبيينِ مراد شاعر پرداخته است.
مؤلف محترم در ضمن اشارات سعدى به آيات قرآنى، احاديث و اشعار عرب را استخراج كرده و ضمن آوردن متن اصلى مستندات، ترجمه آنها را نيز ذكر كرده است. از اين رو، اين گزيده، كتابى است مفيد و خواندنى.
* تاريخ زبان فارسى. دكتر محسن ابوالقاسمى (چاپ اوّل: تهران، سمت، ١٣٧٣) ٣٥٠ ص، وزيرى.
مؤلف در سه بخش زبان فارسى را در دوره باستان، دوره ميانه و دوره اخير بررسيده است و در هر بخش طى فصول گوناگون، مباحثى نظير زبانهاى هندو اروپايى، ايران باستان، زبانهاى ايرانى باستان ويژگيهاى دستورى ايرانى باستان، خط در دوره باستان، نمونه‌هاى از نوشته‌هاى باستانى، واژگان باستانى ايران، شعر و وزن در ايران باستان و نيز باستان و نيز شبيه همين گونه مباحث در دو دوره ديگر را بررسى كرده است.
* فرهنگ بازيافته. قطب الدين فالى (چاپ اوّل: قم، انتشارات بيدار، ١٣٧٣) ٢٣٢ ص، وزيرى.
كتاب، شرح قصيده عميديه عميدالدين اسعد فالى است كه توسط شيخ محمود محسنى اقليدى تصحيح و با مقدمه مفصل سيد محمدتقى كراماتى فالى با چاپى نامناسب عرضه شده است.
عميدالدين اسعد فالى يا عميدالدين وزير از شخصيتهاى برجسته اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم بود. كلام‌
* امام‌شناسى ج ١٢. سيد محمدحسين حسينى تهرانى (چاپ اوّل: تهران، انتشارات حكمت، ١٣٧٣) ٤١٥ ص، وزيرى.
دوازدهمين جلد از مجموعه بزرگ امام‌شناسى كه به بحث از علوم غيبيّه امير المؤمنين (ع) پرداخته است. در اين مجلّد به تفصيل از پنهان آگاهى و علوم غيبيه على (ع) سخن رفته و نمونه‌هاى بسيارى از تاريخ براى اثبات اين موضوع گزارش و شرح شده است.
در ادامه اين بحث گستره دانش آن بزرگوار و نمونه‌هاى آن و سپس آگاهى آن حضرت از تورات و انجيل گزارش شده. اين جلد بحثهاى دلپذير دارد و براى جستجوگران معارف علوى مجموعه‌اى است خواندنى و شيرين.
*١٣٣* * ابن تيميّه حياته - عقائده. صائب عبدالحميد (چاپ اوّل: قم، مركز الغدير للدراسات الاسلاميه، ١٤١٤) ٤٦٣ ص، وزيرى.
ابن تيميه شخصيت جنجالى جهان اسلام است. امروز انديشه‌هاى وى دست مايه بسيارى از عالمان اهل سنت است. تا به حال كسان زيادى از عالمان و مستشرقان به نقد و تحليل ديدگاههاى وى همت ورزيده‌اند، امّا اين نگاشته از «لون» ديگر است. مؤلف ارجمند كتاب در چهار باب به تفصيل از زندگانى، انديشه، آرا و مواضع فرهنگى، مذهبى و سياسى ابن تيميه سخن گفته است. در باب اوّل از خانواده، عصر زندگانى وى و تحصيلات او سخن گفته و چگونگى دانش و بينش وى را در پيوند با انديشه‌هاى زمانش كاويده است.
در باب دوّم به تفصيل از حضور ابن تيميه در ميدانهاى انديشه و عقايد بحث كرده و موضع او را در اجتهاد، كلام، تفسير، تصوّف باز گفته و باورهاى وى را درباره توسل و زيارت قبور صالحان گزارش كرده است. در بابهاى سوم و چهارم موضع وى را در برابر شيعه و اهل البيت به بحث نهاده و به تفصيل در اين باره بحث كرده و آراى ابن تيميه را نقد و تحليل كرده است. كتاب بسيار خواندنى و سودمند است. از مؤلف محترم پيشتر كتاب جالب «المنهج فى الأنتحاء المذهبى» را خوانده بوديم كه حكايت دلنشين تحوّل فكرى وى را به آستان اهل البيت (ع) گزارش كرده بود.
* التشيع نشأته... معالمُهُ. هاشم الموسوى (چاپ اوّل: قم، مركز الغدير للدراسات الاسلاميه، ١٤١٤) ٣٩٧ ص، وزيرى.
اين كتاب در نه فصل به خاستگاه تشيع پرداخته و از عقايد شيعه و شيوه متفكران مكتب اهل البيت(ع) در بحث از عقايد سخن گفته است.
فصل اوّل خاستگاه تشيع را به بحث نهاده و در فصل دوم از شيوه بحث و پژوهش در مدرسه اهل‌بيت (ع) سخن گفته است.
فصل سوم ويژه بحث از توحيد است و در ادامه آن بازكاوى مسأله «غلو» «تجسيم» و «بداء». آنگاه نبوت، عدل الهى و امت در فصول چهارم و پنجم و ششم و بحث از تقيه، در ادامه مباحث امامت آمده است.
فصل هفتم درباره معاد است و فصل هشتم درباره اجتهاد و مصادر احكام شرعى در مدرسه اهل‌البيت (ع) گفتگو كرده است.
كتاب با نثرى روان و گزيده نگارى درخور ستايش در نماياندن ابعاد و فرهنگ شيعى، سودمند است و خواندنى. حقوق‌
* حقوق جنگ. دكتر محمدرضا ضيايى بيگدلى (چاپ اوّل: تهران، دانشگاه علامه طباطبايى، ١٣٧٣) ٤١٥ ص، وزيرى.
مؤلف طى هفت فصل مباحثى نظير مفهوم جنگ، مفهوم حقوق جنگ، آغاز جنگ، هدايت عمليات جنگى، ضمانت اجرايى حقوق جنگ، پايان جنگ و بى طرفى در جنگ را از نظر حقوق بين الملل به بحث نشسته است.
* حقوق جزايى اسلام. عبدالقادر عوده. ترجمه الفت، منصورى و قربانيان (چاپ اوّل: تهران، نشر ميزان، ١٣٧٣) ٤٢١ ص، وزيرى.
كتاب ترجمه كتاب مشهور عبدالقادر عوده در حقوق جزايى اسلام است. در اين جلد، نخست قلمرو نصوص جزا در زمان، مكان و بر اشخاص بحث شده و در باب دوم عنصر مادى جرم طرح و مباحثى نظير شروع به جرم، شركت در جرم و معاونت در جرم بررسى شده است. در باب سوم، عنصر معنوى نظير مسؤوليت كيفرى، موضوع مسؤوليت كيفرى، سبب مسؤوليت، قصد عصيان، اثر خطا و جهل بر مسؤوليت كيفرى و امثال آن طرح شده است. فصل دوم كتاب به رفع مسؤوليت جزايى مى‌پردازد. منطق‌
* مسايل منطقى. عباسعلى زارعى سبزوارى (چاپ اوّل: تهران، انتشارات مشكوة، ١٣٧٣) ٢٩٨ ص، وزيرى.
كتاب شرح منظومه حكيم سبزوارى در بخش منطق است كه در آن مباحث الفاظ، كلى، كليات خمس، تعاريف، قضايا و احكام آن، قياس و صناعات خمس مورد بحث قرار گرفته است.
***