آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٦

اخبار


توسعه ساختمان و امكانات كتابخانه آيت اللَّه العظمى نجفى مرعشى‌
كتابخانه آيت اللَّه العظمى نجفى مرعشى كه اينك يكى از مهمترين مجموعه‌هاى نفايس كتب را در اختيار دارد، براى بهره رسانى هرچه بيشتر و اجراى سيستمهاى روزآمد كتابدارى و سرويس دهى گسترده به محققان و پژوهشيان، به توسعه ساختمان امكانات آن همّت ورزيده است. مراسم كلنگ زدن ساختمان جديد در روز بيستم ذى الحجة ١٤١٠، برابر با ٢٢ تير ماه ١٣٦٩، با حضور مؤسس معظم كتابخانه، تنى چند از اعضاى جامعه مدرسين حوزه علميه قم، اعضاى شوراى مديريت حوزه، حجت الاسلام والمسلمين حاج سيد احمد خمينى، نمايندگان نهاد رياست جمهورى، نمايندگان وزارت دفاع، برخى مسؤولان سازمان صنايع دفاع - كه مسؤوليت اجراى پروژه را به عهده دارند - برخى از نمايندگان مجلس، فرماندار قم و... برگزار گرديد.
در اين مراسم پس از تلاوت آياتى از كلام اللَّه مجيد و اجراى برنامه‌هاى ويژه عيد سعيد غدير، متولى و سرپرست كتابخانه، جناب حجت الاسلام والمسلمين حاج سيّد محمود مرعشى، سخنرانى ممتعى درباره تاريخ كتابخانه‌ها و كتابدارى در جهان و گزارشى از بزرگترين كتابخانه‌ها و... ايراد كردند.
ايشان در بخشى از اين سخنرانى گفتند:
ابن خلدون تعداد فهرستهاى كتابخانه حاكم عباسى را افزون بر چهل و چهار جلد و اندى، و گوستاولبون فرانسوى تعداد كتابهاى آن را بالغ بر ششصد هزار مجلّد مى‌داند كتابخانه سلطنتى قاهره حدود يك ميليون جلد كتاب در برداشته و كتابخانه بيت الحكمه بغداد چهارصد هزار و كتابخانه دارالحكمه قرطبه اندلس نيز چهارصد هزار و... اين همه مجموعه و كتابها و كتابخانه‌ها نشانگر اهميّت والاى كتاب و كتابخانه در ديدگاه اسلام و ذهنيّت مسلمانان است.
وى آنگاه گزارش مبسوطى از برنامه‌هاى آينده كتابخانه و چگونگى وضع فعلى آن ارائه دادند (تفصيل اين مطلب به ضميمه اطلاعات بسيارى ديگر در شماره پيشين مجله آمده است.) وى در ادامه با تجليل و بزرگدارى حضرت امام - رضوان اللَّه عليه - به خاطر تأكيد آن بزرگوار به دولت وقت جهت يارى رسانى در اجراى پروژه آينده كتابخانه و سپاسمندى از مسؤولان نظام جمهورى اسلامى به لحاظ ياريهاى بى‌دريغشان در راه توسيع و تكميل آن و اظهار اميدوارى براى ادامه اين ياريها؛ يادآوى كردند كه در صورت آماده بودن امكانات، طى چهار سال آينده اين پروژه به پايان خواهد رسيد. پس از مراسم سخنرانى، كلنگ ساختمان جديد به وسيله حضرت آيت اللَّه العظمى نجفى مرعشى به زمين زده شد. قيام شهيد فخّ‌
مركز تحقيقات و پژوهشهاى علوم اسلامى دفتر تبليغات حوزه علميه قم، كتاب ياد شده را در دست نشر دارد. كتاب در يازده فصل سامان يافته است؛ بدين قرار: ويژگى شخصى، ولادت و محيط خانوادگى و نشو و نماى وى، بررسى روايات واقوال درباره آن شهيد، انگيزه‌ها و علل قيام، اهداف قيام، زمينه و مقدّمات قيام، ماجراهاى پس از شهادت، مراثى و اشعار، يحيى (صاحب ديلم) و گزارشى از زندگانى و چگونگى حيات ادريس بن عبداللَّه.
كتاب حاضر از سلسله پژوهشهايى است كه جناب آقاى سيد ابوفاضل اردكانى در جهت تبيين قيامهاى شيعى انجام مى‌دهند و پيشتر قيام زيد بن على (ع) را از اين سلسله منتشر كرده‌اند. ماهيّت قيام مختار بن ابى عبيد ثقفى‌
اين كتاب كه در چهارده فصل تدوين يافته و بر روى هم از بهترين پژوهشهايى است كه تا كنون درباره چگونگى قيام مختار نگاشته شده است؛ اينك مراحل صحافى و نشر را مى‌گذراند. برخى از فصول آن از اين قرار است: شخصيّت مختار در گفتار ائمه (ع) و عالمان و رجاليان. بررسيها اتهامها، محمّد بن حنفيّه و مختار، زمينه و فلسفه قيام، حوادث قبل از قيام، شورش در كوفه انتقام مرحله دوّم قيام.
اين كتاب نيز به قلم آقاى رضوى نگارش يافته و به همّت مركز ياد شده منتشر مى‌شود. انتشار نخستين شماره مجله رسالةالقرآن‌
دارالقرآن الكريم كه مؤسسه‌اى است پژوهشى ويژه تحقيقات قرآنى و تفسيرى، اخيراً شماره اوّل مجله رسالة القرآن را منتشر كرده است.
اين نشريه كه به گونه فصلى منتشر خواهد شد، ويژه بحثهاى قرآنى و تفسيرى است كه فصول آن را علوم قرآن، تفسير و مفسران، مفاهيم قرآن، فقه قرآن، سنّتهاى اجتماعى و تاريخى در قرآن، ادبيات قرآنى و هر گونه پژوهشى تشكيل خواهد داد كه به گونه‌اى در ارتباط با قرآن باشد. عناوين برخى از مقالات اين شماره چنين است: مستقبل المجتمع الأنسانى على منوء القرآن الكريم، تفسير القرآن بالقرآن عند العلامه طباطبايى، رجم اليهود بين حقيقه ام *١١٤* خيال المذهب التاريخى فى القرآن، مستقبل العالم فى القرآن، المناهج التفسيريّه، ابن الماهيار و تفسيره و... اقدام گرانقدر و سودمند دارالقرآن را مى‌ستاييم و آرزوى تداوم هرچه پربارتر و عميقتر اين از خداوند مسئلت داريم. ايران در نمايشگاه بين المللى كتاب توكيو و فيليپين‌
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى با همكارى سازمان چاپ و انتشارات در نمايشگاه بين المللى كتابهاى مذهبى در توكيو شركت كرد. در اين نمايشگاه حدود ٤٠٠٠ جلد كتاب از پانزده شركت انتشاراتى جمهورى اسلامى ايران به معرض نمايش گذاشته شد. كتابهاى عرضه شده در غرفه جمهوى اسلامى ايران به زبانهاى فارسى و عربى وانگليسى، و در رشته‌هاى كلام، فلسفه، فقه، عرفان و ادبيات اسلامى بوده است. اين نمايشگاه - كه در كنار نمايشگاه كتاب توكيو ١٩٩٠ برگزار شده است - به مدّت پنج روز ادامه يافت و بيست و سه كشور به عرضه كتابهاى مذهبى خود پرداختند.
نهمين نمايشگاه بين المللى كتاب فيليپين در روز سه شنبه سى ام تير ماه سال جارى در شهر مانيل برگزار شد. در اين نمايشگاه جمهوى اسلامى ايران با ٤٣٠ عنوان كتاب به زبانهاى فارسى، عربى، انگليسى و اسپانيولى شركت كرد. همچنين چهارده كشور همراه با ناشرين داخلى و خارجى در اين نمايشگاه به عرضه كتابهاى خود پرداختند. گزارشى از سمينار «شريعتى و تجديد حيات تفكّر اسلامى»
به مناسبت سيزدهمين سالگشت شهادت دكتر على شريعتى، سمينار «شريعتى و تجديد حيات تفكّر اسلامى»، به اهتمام انجمن اسلامى دانشكده ادبيات و علوم انسانى، در روزهاى ٢٧ تا ٢٩ خرداد برگزار گرديد. در نخستين روز اين سمينار، حجت الاسلام اسداللَّه بيات نايب رئيس مجلس شوراى اسلامى به ايراد نطق تحت عنوان «تفكّر شريعتى در راستاى نهضت امام خمينى (ره)» پرداخت. وى در بخشى از نطق خود اظهار داشت: بايد انديشه را با انديشه پاسخ گفت و از مطلق فكر كردن شديداً پرهيز داشت. وى در ادامه سخنان خود افزود: به نظر من در ارتباط با شخصيتهايى كه داراى نبوغ وسيع هستند، مثل دكتر شريعتى، استاد مطهرى و سيّد جمال الدّين اسد آبادى، بايد افرادى اظهار نظر كنند كه مانند خود آنها، داراى انديشه و نبوغ باشند. حجّت الاسلام بيات با اشاره به كتاب فاطمه، فاطمه است از دكتر شريعتى، اظهار داشت: «من فكر نمى‌كنم نظير اين كتاب در جهان اسلام در مورد شخصيّت حضرت فاطمه - س - وجود داشته باشد».
سپس آقاى ابوالحسن حائرى زاده نماينده مردم بيرجند در مجلس شوراى اسلامى و دكتر على شريعتمدارى عضو شوراى عالى انقلاب فرهنگى، به سخنرانى تحت عنوان «جهت گيرى طبقاتى اسلام از ديدگاه شريعتى» و جايگاه دكتر شريعتى در جهان اسلام پرداختند. در پايان نخستين روز سمينار، ميزگردى با شركت آقايان حجت الاسلام خسروشاهى، سيد مجيد روئين تن مدير كلّ فرهنگى آمريكا و اروپاى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، حميد احمدى مؤلف و مترجم كتاب شريعتى در جهان، برگزار گرديد.
در دوّمين روز اين سمينار، مهندس اصغر زاده نماينده مجلس شوراى اسلامى، محسن آرمين، حجّت الاسلام سيّد هادى خامنه‌اى، حجت الاسلام محمد مجتهد شبسترى و عبدالكريم سروش به سخنرانى درباره «غرب و غربزدگى در ديدگاه شريعتى»، «بررسى تطبيقى افكار دكتر شريعتى با ايدئولوژى انقلاب»، «دكتر شريعتى روياروى با تحجّر مذهبى»، «معناى پايان ناپذيرى تفسير وحى» و «شريعتى و بازگشت به خويشتن» پرداختند. دكتر سروش در آغاز سخنانش با اشاره به اينكه نام وياد و انديشه‌هاى مرحوم شريعتى سفره گسترده‌اى است كه همگى ما اينك بر سر آن نشسته‌ايم و از اين خوان گسترده به فراخور حال خود لقمه بر مى‌گيريم؛ به غيبت گروهى از استادان دانشگاه تهران اشاره كرد و با استناد به اين شعر حافظ گفت:
گوى توفيق و كرامت در ميان افكنده‌اند
كس به ميدان در نمى‌آيد، سواران را چه شد؟
آنگاه ضمن گلايه از غيبت اينان در مراسم، افزود: اينك كه از زبان حافظ از اينان گله كردم، پاسخ را نيز با شعر حافظ مى‌دهيم كه:
اى مدعى برو كه مرا با تو كارنيست‌
احباب حاضرند به اعداد چه حاجت است؟
اين بيانات مورد تشويق طولانى جمعيّت حاضر در مجلس قرار گرفت.
در سوّمين و آخرين روز اين سمينار، نخست آقاى هاشم آقاجرى به سخنرانى تحت عنوان «شريعتى و انقلاب» پرداخت. آنگاه خانم زهرا رهنورد درباره «زن، مظلوم تاريخ از ديدگاه شريعتى» به ايراد سخنرانى پرداخت. در ادامه كار اين سمينار، دكتر حسين رزمجو به قرائت مقاله‌اى تحت عنوان «ظرافت روح و *١١٥* زيباييهاى آثار دكتر شريعتى» پرداخت. در پايان آخرين روز اين سمينار، ميزگردى با شركت خانم زهرا رهنورد، مرضيه دباغ، و آقايان دكتر عباس شيبانى و هادى خانيكى مشاور فرهنگى وزير فرهنگ و آموزش عالى برگزار گرديد. اين ميزگرد به بحث درباره «بررسى شاخصه‌هاى اصلى تفكّر و شخصيّت دكتر شريعتى» پرداخت.
سمينار ياد شده با صدور بيانيه‌اى به نشست سه روزه خود پايان داد. درگذشت آيت اللَّه العظمى مرعشى نجفى‌
حضرت آيت اللَّه العظمى مرعشى نجفى در روز پنجشنبه بيستم ماه صفر ١٣١٥ قمرى در نجف اشرف، در خانواده علم و فضيلت ديده به جهان گشود و در حضانت والد ماجدش كه از دانشوران با فضيلت و مجتهدان سترگ بود، باليد و رشد نمود.
وى دانش اندوزى را در محضر پرفيض پدر بزرگوارش آغاز كرد و از خرمن دانش آن بزرگوار و ديگر استادان خوشه‌ها چيد و با موفقيّت تمام پا در ميدان اجتهاد و درسهاى عالى فقه و اصول نهاد. در اين مقطع از جويبار زلال انديشه‌هاى آيات عظام حاج آقا ضياء عراقى، حاج آقا احمد آل كاشف الغطاء، ميرزا ابوالهدا كرباسى و... سيراب گرديد و در زمره يكى از برجسته‌ترين شاگردان حوزه درسى عالمان نجف قرار گرفت.
مرحوم آيت اللَّه العظمى مرعشى در جستجو گرى دانش و طلب معرفت، سختكوش و بى قرار بود. او به دريافتن و فراگرفتن علوم متداول حوزه‌ها بسنده نمى‌كرد. از بام تا شام، يكسره در فراگيرى ابعاد مختلف فرهنگ اسلامى به جدّ و جهد مى‌كوشيد.
استادان و عالمانى كه وى در محضر آن بزرگواران، ادبيات، فقه، اصول، كلام، تاريخ، حديث، رجال، درايه، تراجم، تفسير، انساب، طب و علوم غريبه را فرا گرفته‌اند، افزون بر صد است.
تلاش آن بزرگوار در فراچنگ آوردن آثار و مآثر فرهنگ اسلامى و حراست و حفاظت از تأليفات و نگاشته‌هاى مؤلّفان در ابعاد فرهنگ اسلامى كه از آغازين روزهاى تحصيل وى آغاز شد و در نهايت به فراهم آمدن گنجينه سترگى انجاميد، بسيار ستودنى است. (رك: آينه پژوهش، شماره ١).
مرحوم آيت اللَّه العظمى مرعشى پس از دست يافتن به جايگاه بلند فقاهت و اجتهاد كه به تصديق دهها تن از مراجع و عالمان و استادان حوزه علميّه نجف رسيد؛ در سال ١٣٤٢ به قصد زيارت ثامن الائمه (ع) آهنگ ايران كردند. وى در اين مسافرت بيش از يك سال از محضر پرفيض فقيهان حوزه تهران، از جمله مرحوم آيت اللَّه حاج شيخ عبدالنّبى نورى، مرحوم آيت اللَّه آشتيان و... بهره گرفتند و آنگاه پس از زيارت مرقد مطهّر حضرت معصومه (ع) بنا به خواسته مرحوم آيت اللَّه العظمى حاج شيخ عبدالكريم حائرى در قم رحل اقامت افكندند و از آن روز در كرسى تدريس و جايگاه تأليف و تحقيق و خدمات گرانقدر فرهنگى از هيچ كوششى باز نايستادند.
ياد كرد نام خدمات و تأليفات و آثار و مآثر ايشان در اين مختصر ميسور نيست. برخى از آثار علمى و تأليفى ايشان عبارتند از:
١- كتاب المسلسلات فى الاجازات.
٢- طبقات النّسابين.
٣- مزارات العلويين.
٤- الفوائد الرجاليّه.
٥- مستدرك شهداء الفضيلة.
٦- مسارح الافكار فى مطالح الأنظار.
٧- المصطلحات الفقهيّة.
٨- الهدايةفى معاضل الكفاية.
٩- الغاية القصوى.
١٠- مفاتيح احاديث الشيعة.
١١- الردّ على مدّعى التحريف.
١٢- ملحقات احقاق الحق.
بايد كتاب اخير را از حسنات دهر ناميد كه گسترده‌ترين، مفصلترين و مستندترين كتابى است كه تا كنون در ولايت علوى و مناقب و اهل بيت(ع) بر مبناى منابع اهل سنّت سامان يافته است.
در ميان آثار جاودان آن بزرگوار، از مدارس، حسينيّه‌ها، مساجد، تأسيس و گسترش كتابخانه كم نظير ايشان مى‌توان ياد كرد. اين كتابخانه مورد توجه ويژه حضرت امام - رضوان اللَّه عليه - بوده و درباره آن فرموده‌اند:
كتابخانه حضرت آيةاللَّه آقاى مرعشى نجفى - دامت بركاته - از كتابخانه‌هاى كم نظير و شايد بتوان گفت بى نظير ايران است.
بارى! فقيه بزرگوار اهل بيت عصمت و طهارت، علامه نسّابه و حافظ و نگهبان ميراث گرانسنگ فرهنگ اسلامى، پس از حدود يك قرن تلاش در تعليم و تعلّم، ارشاد و هدايت و تحقيق و تأليف و *١١٦* حراست از مكتب و همگامى و همراهى با حركت عظيم و درهم كوبنده حضرت امام - رضوان اللَّه عليه - عليه سلطه جويان، سرانجام در ساعلت ٢١ هفتم شهريور ١٣٦٩ (هفتم صفر ١٤١١) در سن ٩٦ سالگى زندگى را بدرود گفت. والسلام عليه يوم ولد و يوم مات و يوم يبعث حيّا.
ما اين ضايعه بزرگ را به امّت اسلامى و بيت معظّم ايشان تسليت گفته و از خداوند بزرگ، علوّ درجات براى آن بزرگوار خواستاريم و اميدواريم فرزند برومند و فرهيخته ايشان، جناب حجت الاسلام والمسلمين سيّد محمود مرعشى، براى سالگرد آن مرجع عاليقدر، يادنامه‌اى درخور فراهم آورند و به تفصيل حيات علمى و فقهى و تلاشهاى فرهنگى و سخت كوشيهاى شگرف ايشان را گزارش كنند.
  درگذشت آيت اللَّه مشكوة
مرحوم آيت اللَّه حاج شيخ على مشكوة، در سده اصفهان به دنيا آمد. خواندن و نوشتن را در همانجا آموخت. آنگاه براى ادامه تحصيل وارد حوزه اصفهان شد و از محضرِ عالمان و استادان بزرگ آن ديار، آيات عظام شيخ محمدحكيم گنابادى، سيد مهدى درچه‌اى، سيد محمدعلى نجف آبادى، سيد مرتضى جارچى، ميرزا على آقاى شيرازى و ميرزا محمدرضا خراسانى بهره گرفت. مرحوم آيت اللَّه مشكوة پس از سالها بهره ورى از محضر استادان اصفهان، به حوزه قم وارد شدند و از دروس عالىِ فقه و اصولِ مرحوم آيت اللَّه العظمى حاج شيخ عبدالكريم حائرى استفاده كردند.
وى براى تعميق و تعميم اطلاعات و آگاهيهاى علمى وارد حوزه نجف شد و هفت سال تمام از چشمه سار زلال انديشه‌هاى آيات عظام، حاج آقا ضياء عراقى، سيد ابوالحسن اصفهانى و محمد حسين غروى كمپانى فراوان سود جست. آنگاه به زادگاهش برگشت و در كرسى تدريس و جايگاه تعليم و تعلم از هيچ كوششى دريغ نورزيد.
مرحوم آيت اللَّه مشكوة در سده، مدرسه‌اى تأسيس نمود و به تربيت طالبان علم پرداخت.
وى در تمام مدت زندگى در كمال سادگى زندگى مى‌كرد -، و ساده زيستى قرين هماره زندگى وى بود.
مرحوم آيت اللَّه مشكوة پس از سالها تحصيل و تعليم و ارشاد، و خدمات گران ارجِ فرهنگى، علمى، سرانجام در ساعت چهار روز سه شنبه ٢٢ خرداد زندگى را بدورد گفت. درگذشت آيت اللَّه فيروز آبادى‌
مرحوم آيت اللَّه سيد مرتضى حسينى فيروز آبادى در ربيع الاوّل ١٣٢٩ قمرى در نجف اشرف، در خانواده علم و فضيلت ديده به جهان گشود و در همان ديار باليد و رشد كرد.
وى پس از تكميل مقدمات علوم اسلامى، در محضر استادان حوزه نجف حضور يافت. آن مرحوم در محضر پرفيض خارج اصول آيت اللَّه حاج ميرزاعلى ايروانى و حاج ميرزا ابوالحسن اصفهانى و آيت اللَّه حاج شيخ كاظم شيرازى شركت كرد.
مرحوم آيت اللَّه فيروزآبادى از استادان و مدرسان بنام حوزه نجف بود و در تدريس و تحقيق و تأليف، سختكوش و نستوه بود. وى در سال ١٣٩١ قمرى به ايران هجرت كرد و در حوزه علميه قم به تدريس خارج فقه و ادامه تأليف همت گماشت.
شرح كفايه وى با عنوان عناية الاصول، كه با نگرشى انتقادى تبيينى نگاشته شده است، از جمله بهترين شرحها و سودمندترين كتابهاى كمك درسى است.
فضائل الخمسة من الصحاح الستّة نيز اينك يكى از منابع كارآمد پژوهشهاى اعتقادى و كلامى است.
برخى ديگر از آثار وى عبارت است از: السبعة من السلف، خلاصة الجواهر و الفروع المهمّة فى احكام الائمّة.
مرحوم آيت اللَّه فيروزآبادى در بامداد روز ٢٠ تير ١٣٦٩ (١٨ ذيحجة الحرام ١٤١٠ قمرى)، زندگى را بدرود گفت.