آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٩ - تفسیر علمی قرآن کریم مبانی و اصول
تفسیر علمی قرآن کریم: مبانی و اصول
تهیه و تنظیم: محسن عباسنژاد، محمدجعفر جهانگیر فیضآبادی، محمدعلی رضایی اصفهانی، محمدحسن رستمی، حمید فغفور مغربی، عبدالله غلامی؛ چاپ اول، تهران: موسسه نشر شهر، ٦٣٢ ص.
کتاب حاضر که در هفت فصل تدوین شده، دربردارندۀ مقالاتی دربارۀ تفسیر و تفسیر علمی قرآن کریم است که به مناسبت برگزاری دومین همایش ملی پژوهشهای قرآنی حوزه و دانشگاه به چاپ رسیده است. از جمله مقالات مندرج در کتاب، میتوان به این موارد اشاره کرد: ضرورت تفسیر علمی / سیدمهدی قریشی؛ تفسیر علمی قرآن / زهرا رحمتی؛ زبان قرآن / بیبی طاهره رحمنپناه؛ مکتب تفسیری اجتهادی ـ علمی / علیاکبر بابایی؛ التفسیر العلی القرآن الکریم شاهدا ولیس هدفا / عبدالامیر سلیمانی؛ اصول و شرایط تفسیر علمی / لیلا باقرزاده؛ نقد و تحلیلی بر دیدگاههای تفسیر علمی قرآن کریم / مهدی سلطانی و کفایتها و کاستیهای تفسیر علمی / مهدی بیات مختاری.
فقه
حقوق مدنی قبض و اثر آن در عقود
محمدجواد صفار؛ چاپ اول، تهران: جنگل، جاودانه، ١٧٦ ص.
موضوع کتاب حاضر قبض و اثر آن بر عقود است. نگارنده بیان میکند که اصل در عقود و معاملات، آن است که به صرف توافق دو اراده به شرط مقرونبودن به چیزی که دلالت بر آن کند، حاصل میگردد؛ اما این اصل در برخی از مهمترین عقود نظیر حبس، هبه، رهن، وقف و ... با استثنا مواجه گردیده و در کنار ایجاب و قبول به عنصر سومی به عنوان «قبض»، احتیاج است. اما اینکه قبض مورد معامله چه اثر و نقشی را در عقد ایفا میکند، موضوع بحثبرانگیزی است که در این کتاب به آن پرداخته شده است. مطالعه آرا و نظریات دانشمندان فقه و حقوق در این کتاب که مباحث آن از ظریفترین مطالب نظری دربارۀ عقود و قراردادهاست، ضمن تقویت مبانی فکری مخاطب، عمق و گسترۀ مباحث مرتبط را آشکار میسازد.
قرآن و حقوق (مجموعه مقالات)
محسن عباسنژاد، غلامرضا رئیسیان، حمید فغفور مغربی، مجتبی زاهدیان، حسنعلی موذنزادگان، شجاع احمدوند؛ چاپ اول، تهران: بنیاد پژوهشهای قرآنی حوزه و دانشگاه، دانشگاه علامه طباطبایی، ٤٢٤ ص.
کتاب حاضر، مجموعهای است از ده مقاله درباره حقوق بشر در قرآن است که عناوین آنها به شرح زیر میباشد: اصول و قواعد زیربنایی حقوق بینالملل در آیینه قرآن کریم / محمدرضا ضیایی بیگدلی؛ نقش توبه در سقوط مجازات از دیدگاه قرآن کریم و حقوق کیفری / حسنعلی مؤذنزادگان؛ جایگاه جهاد در قرآن / شعبان حقپرست؛ تعامل کتاب و سنت در نسخ، اصلاح و انساء احکام شرعی از دیدگاه قرآن کریم / اقبالعلی میرزایی؛ مباحثی از مالکیت در قرآن / جواد ایروانی؛ معاهدات بینالمللی و قرآن کریم / سیدمحمدحسن موسوی خراسانی؛ نگاهی به میزان مهر از آیینه وحی / عباسعلی حیدری؛ جایگاه و قلمرو فقه و قرآن در حقوق موضوعه ایران / علیرضا یزدانیان؛ حقوق بینالملل محیط زیست، انسان محوری تا خالق مهدی / ستاه ذباح؛ و بازکاوی حقوق مشتری در قرآن و حدیث / محمود امامی.
فقه
دولت اسلامی و نظام توزیع درآمد
وهاب قلیچ؛ چاپ اول، تهران: دانشگاه امام صادق؟ع؟، ٤٠٨ ص.
در پژوهش حاضر با تکیه بر منابع اسلامی چون: قرآن، روایات، تفاسیر عالمان جهان تشیع و همچنین با استفاده از نتایج و دستاوردهای اقتصاد متعارف، به شناسایی و معرفی اقدامات و سیاستهای لازم دولت اسلامی، برای کاهش سطوح نابرابریهای درآمدی و برقراری توزیع عادلانه درآمد در جامعه، پرداخته شده است. این پژوهش با بیانی از مفاهیم و معیارهای عدالت توزیعی و جایگاه و نقش دولت در اقتصاد، اثرات تعدیل اندازه دولت در دو بعد حاکمیت و تصدیگری را بر شاخصهای منتخب توزیع درآمد، مورد بررسی قرار داده است.
کلام
ایمان، خرد، دانشگاه: تأملی درباره سخنرانی «پاپ بندیکت شانزدهم» پیرامون اسلام
به اهتمام: عبدالحسین فخاری؛ چاپ اول، تهران: موسسه انتشاراتی نبا، ١٨٨ ص.
اظهارات جنجالی پاپ «بندیکت شانزدهم» در اهانت به پیامبر اکرم؟ص؟ و اسلام، اعتراضات، راهپیماییها و پیامدهای مختلفی را در جهان اسلام به دنبال داشت. کتاب حاضر نیز بر مبنای پاسخدهی علمی به این سخنرانی تدوین شده و مشتمل بر دو بخش فارسی و انگلیسی است. بخش فارسی کتاب از شش مقاله، متن سخنرانی پاپ و نامه سرگشادۀ آیتالله سبحانی به وی تشکیل شده و بخش انگلیسی نیز دربردارندۀ متن سخنرانی پاپ و نامۀ آیتالله سبحانی به این زبان است. عناوین مقالات مندرج در کتاب، عبارتند از: شناخت ساختار واتیکان و آشنایی با شخصیت و دیدگاههای پاپ / عبدالله ادریسی؛ نقد و بررسی سخنان پاپ «بندیکت شانزدهم» / دکتر عبدالرحیم گواهی؛ تجربه همزیستی اقلیتهای دینی در ایران / رابرت بیگلریان؛ روابط میان مسلمانان با پیروان سایر ادیان / دکتر سیدمصطفی محقق داماد؛ ریشههای مسئله اسلامستیزی در غرب در روند جهانی شدن / دکتر محمد نهاوندیان و تأملی درباره سخنرانی اخیر پاپ / دکتر همایون همتی.
بیعت در فقه سیاسی شیعه
علی شیرخانی؛ چاپ اول، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ٢١٢ ص.
پس از گذشت چهارده قرن از ظهور اسلام در ایران، حکومتی اسلامی تشکیل شده که مبنای محوری آن «ولایت فقیه» است. ولایت فقیه در حقیقت نیابت از امام معصوم؟عهم؟ است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی با تشکیل حکومت مذهبی در مباحث کلامی و فقهی شیعیان، بحث نقش بیعت و رضایت مردمی در شکلگیری حکومت مطرح گردید و پرسشهای فراوانی درباره نقش بیعت در امامت امام منصوص و منصوب و نقش بیعت در ولایت فقیه عادل، مطرح گردید که فقهای شیعه درصدد پاسخ به آنها برآمدند و در پی آن مبحثی با عنوان «بیعت در فقه سیاسی شیعه» پدیدار شد. نگارنده در کتاب حاضر، درصدد است که بحث ولایت فقیه را از منظر آموزههای شیعی بررسی کند و آن را باتوجه به فقه سیاسی شیعه که در پی بیان احکام ظاهری شیعیان است، تبیین نماید.
دین و دولت در عصر مدرن: دولت اسلامی و تولیدات فکر سیاسی
داود فیرحی؛ چاپ اول، تهران: رخداد نو، ٣٨٤ ص
جوامع اسلامی، از ابتدای قرن بیستم به تدریج نشانههایی از جنبشهای سیاسی، نوگرایی و ورود به دولت مدرن مبتنی بر قانون اساسی را تجربه کردند و بدین سان درگیر معمایی در حوزه ذهن و عمل شدند که حل آن تاکنون به تأخیر افتاده است. کتاب حاضر که از چهارده مقاله تشکیل شده تلاشی است در راستای ارزیابی وجوه مختلف این مسئله اساسی که ذهن دوگانهاندیش و دوپارۀ انسان مسلمان معاصر را دچار پدیده مهمی به نام «بحران معنی در امر سیاسی» نموده است. از جمله مقالات مندرج در کتاب، میتوان این موارد را برشمرد: دولت و تفکر، چارچوب نظری؛ درآمدی بر روششناسی اندیشه سیاسی در تمدن اسلامی؛ درآمدی بر «فقه سیاسی»؛ فرد و دولت در فرهنگ سیاسی اسلام؛ مشکلات نظری طرح آزادی در اندیشه اسلامی؛ مبانی فقهی مشروطهخواهی از دیدگاه آخوند خراسانی؛ امام خمینی؟رح؟ و تجدد اسلامی؛ مفهوم انسان در اندیشه امام خمینی؟رح؟ و حوزه علمیه قم و علم سیاست.
پیدایش طریقت علوی ـ بکتاشی در آناتولی
فهیمه مخبر دزفولی؛ چاپ اول، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ١٩٢ ص.
در اثر حاضر، دوره پیدایش طریقت علوی ـ بکتاشی در آناتولی و زمینههای شکلگیری آن، به همراه اسناد و تصاویر مربوط بررسی میشود. قیام «بابابیان» در اوایل قرن هفتم هـ، نخستین صحنه ظهور علویان آناتولی بود. رهبران این قیام دو شیخ صوفی بودند که علیه حکومت سلجوقیان روم به پا خاستند، اما حاج «بکتاش ولی خراسانی» که از وابستگان به طریقت «بابا الیاس» بود خود را از قیام دور نگه داشت و در روستای «صولوچه(ی) قراهوبوق» در ظاهر گوشه عزلت گرفت، ولی در عمل به تبلیغ افکار صوفیانۀ خود در میان ترکمنان پرداخت. طریقت علوی ـ بکتاشی را پیروان حاج بکتاش ولی، تأسیس و ادامه دادند. این طریقت در قرنهای نهم و دهم تحت تأثیر دو جریان، یعنی نهضت «حروفیه» و تبلیغات شیوخ صفویه واقع شد و از آن پس شعارهای شیعی در آداب و رسوم طریقت علوی ـ بکتاشی گسترش یافت.
اخلاق
کیمیای سعادت
محمدبن محمد غزالی؛ مقدمه: بهاءالدین خرمشاهی؛ چاپ اول، تهران: موسسه انتشارات نگاه، ٩١٤ ص.
کتاب «کیمیای سعادت» اثر امام «محمد غزالی» از شاهکارهای مسلم نثر فارسی و اثری اخلاقی و عرفانی است. غزالی در این کتاب، حقیقت مسلمانی را در چهار رکن دستهبندی کرده است؛ دو رکن ظاهر و دو رکن باطن. دو رکن ظاهر عبارتند از: گزاردن فرمان حقتعالی و معاملات (نگاهداشتن ادب در حرکات و سکنات و معیشت) و دو رکن باطن که عبارتند از: مهلکات (پرهیز از اخلاق ناپسند چون خشم و حسادت) و منجیات (آراستن دل به اخلاق پسندیده چون صبر و محبت). غزالی این کتاب را پس از «احیاء علوم الدین» و «جواهرالقرآن» برای استفاده همگان نوشته و اهل تحقیق را در مباحث کتاب کیمیای سعادت به دو کتاب یادشده ارجاع میدهد. کتاب حاضر به توضیح دشواریهای لغوی کیمیای سعادت، اعرابگذاری و درج شماره آیات و احادیث که غزالی در متن اثر بسیار به کار برده، اختصاص دارد.
تاریخ
گذری در دیار عیاران
سیدمحمدرضا قیاسیان؛ چاپ اول، تهران: شاپورخواست، ٥٢٤ ص.
نگارنده در کتاب حاضر، با سیری در تاریخ عیاری و جوانمردی و شرح آیین عیاران در روزگاران قدیم و همچنین در آیین اسلام و بررسی پیشینیۀ ورزش باستانی و پهلوانی در ایران قدیم، به معرفی برخی از پهلوانان، عیاران و لوطیهای ایران و تهران قدیم و استان لرستان پرداخته است که از میان آنها میتوان به: طیب خان؛ مصطفی زارعی؛ حاج اصغر مستوفی؛ طاهر ذوالیمینی؛ حیدر قصاب؛ رضاقلی تهرانی و ... اشاره کرد. همچنین در این کتاب آیین جوانمردی از دید شعرا به نظم و در کتابهای داستانی به وصف درآمده است. لازم به ذکر است کتاب، با تصاویری از پهلوانان ایران به همراه است.
عقل و عرفان و سیری در زندگی حضرت شیخ محمدبهاری و شیخ محمدباقر بهاری و ...
سیدمحمد اصغری؛ چاپ اول، تهران: اطلاعات، ٤٨٤ ص.
کتاب حاضر از دو بخش عمده تشکیل شده است. نخست، کلیاتی چون: تعریف عرفان و خاستگاه آن؛ سرچشمههای عرفان اسلامی؛ اومانیسم؛ رابطه شریعت و طریقت و ...، بررسی شده است. سپس بحث عرفان و مسئولیت اجتماعی با نگاهی به اندیشههای بزرگانی چون: علی؟ع؟؛ شفیع بلخی؛ عین القضات همدانی و هانری برگسون مطرح شده است. در ادامه، به سیری در زندگانی عارف نامی شیخ محمد بهاری پرداخته شده است و در نهایت، ضمن بیان نظرات دیگر بزرگان درباره عارف بهاری به بازگویی اندیشههای وی در کتاب تذکره المتقین که تنها یادگار وی برای مردم جهان است پرداخته و درباره زادگاه بهار، یعنی شهرستان بهار نیز اطلاعاتی ارائه شده است. همچنین در پایان این کتاب از فقیه مبارز آیتالله شیخ محمدباقر بهاری، معروف به حاج شیخ و سایر فقیهان، عالمان و واعظان بهاری سخن به میان آورده و تصاویری از بزرگان عارف، ضمیمه شده است.
امام حسین؟ع؟ و نهضت جاوید کربلا
محمود حکیمی؛ چاپ اول، تهران: مهر تابان، ٣٨٤ ص.
حسین؟ع؟ مظهر همه زیباییها و سرچشمۀ نیکیهاست. او تبلور ایمان، تجسم دین و تحقق عینی حق است و حماسۀ همیشه جاویدی از ابعاد شگفتی برخوردار است. امام؟ع؟، زمانی نبرد خود را با ظلم و ستم آغاز کرد که حاکمیت اموی، یکهتاز میدان شده بود و بسیاری از بزرگان که روزگاری فریاد رعدآسای آنان لرزه بر اندام شرک و مشرکان میانداخت، اکنون سر در لاک خود فرو برده بودند و عالمان و آگاهان خودفروش به جای بیدارکردن مردمان، مشغول توجیه اعمال حکومت وقت بودند. قیام حسینبن علی؟ع؟ و سپس شهادت مظلومانه او و یارانش، چهرۀ واقعی حکومت یزید را روشن ساخت و از همین رو تا جهان باقی است، مسلمانان و مخصوصاً شیعیان میبایستی خاطره آن قیام تاریخی را با انجام مراسم سوگواری متین زنده نگاه دارند. آنچه گذشت، بخشهایی از پیشگفتار کتاب حاضر است که پیرامون نهضت امام حسین؟ع؟ به نگارش درآمده و مشتمل بر دو گفتار با عنوانهای نهضت حسینی و شاعران بزرگ پارسیگوی و در آن غروب و ده فصل با نامهای حسین؟ع؟ ادامه دهندۀ راه انبیا؛ عوامل زمینهساز نهضت حسینی؛ حکومت یزید؛ آغاز نهضت؛ نبرد با ستمگران؛ پس از عاشورا؛ سخنانی کوتاه از امام حسین؟ع؟؛ زیارت؛ گفتوگوهایی با خادم فرهنگ عاشورا و مقالات است.
ادبیات
در ستایش داستان: مقالهها و گفتوگوها
حسن عابدینی؛ چاپ اول، تهران: چشمه، ٦٥٠٠٠ ریال.
کتاب حاضر، در سه بخش تدوین شده است و دربردارنده مقالات و گفتوگوهایی است که نگارنده در مجلات و روزنامهها در زمینه داستان و داستاننویسی داشته است. از جمله مندرجات کتاب، میتوان به تداوم سنتروایی سعدی در داستاننویسی معاصر؛ تخیل مکالمهای و داستان ایران؛ نویسنده به مثابه منتقد ادبی؛ جمالزاده: خاموشی بانگ خروس سحری؛ در رثای صادق چوبک؛ گشتی در جهان داستان به آذین؛ گلشیری: سی سال تلاش برای تثبیت ادبیات مدرن؛ ادبیات داستانی ایران، رشدی کند در عرصه تجربههای نو؛ در رماننویسی دستاورد چشمگیری نداریم؛ قهرمان سانسورشده و درباره فرهنگ داستاننویسان ایران، اشاره کرد.
ابتدانامه
محمدبن محمد سلطان ولد؛ چاپ اول، تهران: خوارزمی، ٤١٢ ص.
این کتاب، مثنویای است بالغ بر دههزار بیت که توسط سلطان ولد فرزند ارشد مولوی و بر وزن الهی نامه سنایی سروده شده است. وی در دیباچه منثوری که بر مثنوی خویش نوشته است، تاریخ شروع آن را اول ماه ربیع الاول سنه تسعین و ستماه (٦٩٠ هـ) آورده و میگوید که آن را در ظرف چهارماه یعنی تا آخر جمادی الاخر ٦٩٠ به پایان برده است.
عرفان و ادب در عصر صفوی
احمد تیممداری؛ چاپ اول، تهران: حکمت، ٦٢٨ ص.
در کتاب حاضر، کوششی شده پیشزمینههای شکلگیری مباحث عرفانی و حکمی دوران صفوی بررسی شود و در خلال آن، به معرفی آثار حکمی، عرفانی و ادبی عارفان و شاعران این دوره پرداخته شود. دودمان صفوی از سال ٩٠٧ ق در ایران فرمانروایی کردهاند. پادشاهان این سلسله دوازده تن بودند که فرمانروایی آنها تا سال ١١٦٣ ق ادامه یافت. در این دوران گسترش فرهنگ ادبی پدید آمده است. در شعر و ادب این دوران عشق، عرفان، اخلاق و مذهب تشیع به هم آمیخت و سبک هندی در سرایش اشعار در این دوران رواج یافت. واعظ قزوینی، وحشی بافقی، سید قطبالدین محمد نیریزی، رفیقی دکنی، طالب آملی از شعرا و عارفان نامی آن دوره هستند.
تا صبح دمان: مجموعه مقالات همایش ملی علمی، پژوهشی نیمایوشیج
ساری: شلفین؛ چاپ اول، ٢٦٤ ص.
آنچه نیما را نسبت به دیگر شاعران همعصرش متمایز میکند، این است که علاوه بر ریختن طرحی نو در روند شعر فارسی، فرهنگ بومی و زبان و گویش زادگاه خود را در سطح وسیعی از آثار خود گسترش داد. بنابراین نیما را میتوان شاعری با ظرفیتهای جهانی و موثر در عرصههای بینالمللی دانست. همایش تا صبح دمان تلاش تازهای است برای ادای دین مدیران فرهنگی استان و علاقهمندان فرهنگ و هنر به نیمایوشیج. این مجموعه شامل یازده مقاله علمی ـ پژوهشی دربارۀ شعرها و نوشتههای نیما، همراه با روزشمار زندگی نیمایوشیج، زندگینامه خودنوشت و وصیتنامه اوست. بررسی انواع هنجارگریزی در اشعار نیما و نقش آنها در بازتاب جریان فکری او؛ نقد و تحلیل داستانها و قصههای کوتاه نیما یوشیخ؛ نقد نشانهشناسی دو شعر نیمایوشیج «سیولیشه» و «شبپره ساحل نزدیک» براساس رهیافت مایکل ریفاتر؛ بررسی و تحلیل جریانهای شعری نیمایوشیج و رمزکاوی بنمایههای «مفهوم زندگی» در اشعار نیما (بر اساس نظریه دریافت).
درآمدی بر زبانشناسی زبانهای هند و اروپایی
رابرت بیکس؛ مترجم: اسفندیار طاهری؛ چاپ اول، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ٥٠٦ ص.
در کتاب حاضر نخست، مطالبی درباره زبانهای هند و اروپایی آورده شده، سپس به شناخت فرهنگ و خاستگاه سخنگویان زبان مشترکی که همه زبانهای هند و اروپایی بازمانده آناند پرداخته شده است. پس از آن دگرگونیهای زبانی شامل آوایی؛ ساختی؛ واژگانی و ساختار جمله یک به یک بررسی شده است. در این رهگذر سعی شده است در هر مورد توضیحاتی با بیان نمونههایی همراه باشد. در ادامه، به توصیف روشمند یافتههایی پرداخته شده که تطبیق زبانهای هند و اروپایی تاکنون در اختیار ما نهاده است. در پایان کتاب نیز چندین پیوست به شرح زیر آمده است. مختصری درباره آواشناسی؛ کتابشناسی اختصاصی زبانهای مختلف هند و اروپایی و تصاویری درباره زبانهای مختلف و نیز تعدادی نقشه.