آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٣

درگذشتگان

آيت اللّه احمدى فقيه

حضرت آيت اللّه آقاى حاج ميرزامحمدحسن احمدى يزدى, يكى از علماى حوزه علميه قم بود.
آن مرحوم, در سال ١٣٢٩ ش (١٣٦٩ ق) در يزد, در بيت علم و فضيلت زاده شد. پدرش آيت اللّه حاج ملااحمد يزدى از شاگردان آيات عظام: آخوند خراسانى, سيدمحمدكاظم يزدى و ميرزا محمدتقى شيرازى, و مادرش صبيه آقامير عالم بزرگوار سيدحسين صدرالساداتى بوده است. در كودكى, تحصيل علوم دينى را نزد پدر بزرگوارش آغاز كرد و پس از وفات او, تحت تعليم و تربيت آيات اللّه ملاغلامرضا يزدى قرار گرفت و سطوح را نزد حضرات آيات: شهيد صدوقى, آيت اللهى و شيخ احمد علومى فرا گرفت و سپس به حوزه علميه قم آمد و سطوح عاليه را از استادانى مانند: آيت اللّه سلطانى طباطبايى آموخت و پس از آن به درس خارج آيات عظام: گلپايگانى, اراكى, بهاءالدينى, ميرزا هاشم آملى و حاج آقامرتضى حايرى حاضر شد و مبانى علمى و فقهى اش را استوار ساخت و حكمت و فلسفه و تفسير را هم از محضر حضرات آيات: فكور يزدى و علامه طباطبايى آموخت و در خلال تعطيلات حوزه علميه قم, با سفر به شهرهاى ديگر از مجلس درس علماى بزرگ, چون آيت اللّه العظمى ميلانى (در مشهد), آيت اللّه العظمى ميرسيدعلى بهبهانى و حاج آقارحيم ارباب (در اصفهان) و آيت اللّه ميرزا ابوالحسن شعرانى (در تهران) بهره مند مى شد.
آن مرحوم, علاوه بر تحصيل, ساليان فراوان به تدريس و تأليف و تبليغ دين پرداخت و پس از پيروزى انقلاب اسلامى, مدتى سِمَت امام جمعه بروجرد را پذيرفت و در مدرسه بحرالعلوم به تدريس خارج فقه و اصول پرداخت و پس از آن مدتى در دانشگاه اميركبير به عنوان نماينده ولى فقيه به تدريس و اقامه جماعت و راهنمايى دانشجويان اشتغال داشت و همزمان در حوزه علميه قم, به تدريس خارج فقه و اصول و آيات الاحكام و فلسفه و كلام پرداخت و شاگردان فراوانى پرورش داد و اين حدود سى سال از عمر شريفش را تشكيل داد.
آن فقيد, از گروهى از علماى بزرگ, همانند حضرات آيات: ميرزاعلى غروى عليارى, سيدمرتضى فيروزآبادى, بهاءالدينى, سيدكاظم مرعشى و سيدمهدى مرعشى اجازه اجتهاد داشت و كتاب هاى بسيارى را هم به سامان رسانيد.
معظم له, بسيار متواضع و ساده زيست, خوش اخلاق و خوش برخورد, بحاث و نقاد بود و علم و دانش و تقوا از زندگى اش نمايان بود. بيش از نيم قرن از زندگى اش را در راه اعتلاى اسلام و تشيع سپرى ساخت و عاقبت در راه تبليغ و ترويج دين و مذهب, سر نهاد و به مواليان طاهرينش پيوست.
برخى از آثار ايشان عبارتند از:
الف) آثار چاپى:
١. توضيح المسائل;
٢. مناسك حج;
٣. احكام عبادات;
٤. حاشيه بر عروة الوثقى (ناتمام);
٥. احكام فقهى در قرآن;
٦. نيت, راه هدايت;
٧. حدود المطاف فى الواجب من الطواف;
٨. رسالة فى طلوع الفجر فى الليالى المقمرة;
٩. تفسير سوره (والشمس);
١٠. سنت جماعت در نماز روز عيد غدير;
١١. زيارت اربعين, آيت ايمان و عرفان;
١٢. مقدمه و تعليق بر: قاعده لاضرر (ميرزاى نائينى);
١٣. مقدمه و تعليق بر: استحباب التياسر (محقق حلى);
١٤. مقدمه و تعليق بر: سراج العباد (شيخ انصارى);
١٥. مجموعه مقالات (در مجله كيهان انديشه).
ب) آثار غيرچاپى:
١. شرح و تحليل فقهى قانون اساسى;
٢. شرح دعاى كميل (آواى عارفان);
٣. شرح دعاى سمات;
٤. شرح زيارت وارث;
٥. شرح اسماءالحسنى;
٦. كتاب الصوم;
٧. كتاب الخمس;
٨. كتاب الزكاة;
٩. كتاب الارث;
١٠. كتاب المضاربة;
١١. كتاب الوصية;
١٢. كتاب الربا;
١٣. كتاب الطهارة;
١٤. كتاب الصلاة;
١٥. حاشيه بر نجات العباد.
سرانجام آن عالم و فقيه بزرگوار, در ماه مبارك رمضان, به قصد برگزارى و احياى شب هاى قدر در زادگاهش, به سوى شهرستان يزد سفر كرد, اما اين آخرين سفر او و حركت به سوى معبودش بود.
وى, در شصت سالگى, در روز يكشنبه هجدهم رمضان ١٤٣١ (٧ شهريور ١٣٨٩ ش) بر اثر تصادف در نزديك اردستان, چشم از جهان فرو بست و در شب ضربت خوردن اميرالمؤمنين على(ع), ميهمان قدسيان و كروبيان شد. با اعلام خبر وفاتش, در شهر يزد عزاى عمومى اعلام شد و پيكر پاكش پس از تشييع باشكوه, به قم انتقال داده شد و عصر سه شنبه, پس از تشييع شايسته و نماز آيت اللّه العظمى وحيد خراسانى بر آن, در حجره ٢٢ صحن حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه به خاك سپرده شد و در سوگ فقدانش پيام هاى تسليت متعدد از سوى مراجع عظام تقليد و مقامات كشورى صادر شد.
جامعه مدرسين حوزه علميه قم در پيام تسليت خويش, چنين آورد: (بسم اللّه الرحمن الرحيم. اناللّه وانا اليه راجعون. خبر درگذشت فقيه مجاهد آيت اللّه محمدحسن احمدى فقيه يزدى, موجب تأسف و تأثر فراوان گرديد. آن عالم فرزانه عمر خود را در راه خدمت به مكتب متعالى اسلام و دعوت همگان به قر آن كريم و عترت پيامبر گرامى اسلام, صلى اللّه عليه و آله, صرف نمود و با تلاش خستگى ناپذير, ضمن تربيت شاگردان فراوان در علوم مختلف اسلامى, آثار گران بهايى را از خود بر جاى نهاد. نيز آن مرد مجاهد, همواره در طول مبارزات ملت ايران با رژيم ستم شاهى در كنار حضرت امام خمينى بود و پس از انقلاب نيز يار امام و رهبرى و خدمتگذار صادقى براى انقلاب بود.
جامعه مدرسين حوزه علميه قم, ضمن عرض تسليت اين رحلت جانسوز به عموم ملت ايران و بيت معظم ايشان خاصه اخوان گرامى, علو درجات را براى آن عالم مجاهد و صبر و اجر فراوان را براى بازماندگان ايشان از خداوند متعال خواستار است. اميد است كه آن عزيز سفركرده, در اين ماه ضيافت اللّه به ضيافت بندگان صالح پروردگار نايل آيد و در جوار پيامبر گرامى اسلام(ص) و امامان معصوم(عليهم السلام) محشور گردد. والسلام عليكم و رحمة اللّه وبركاته. جامعه مدرسين حوزه علميه قم).

 آيت اللّه ملايى

حضرت مستطاب آيت اللّه حاج شيخ عبدالكريم ملايى تبريزى, يكى از علماى حوزه علميه قم بود.
فقيد سعيد در سال ١٣٤٨ ق (١٣٠٨ ش), در تبريز به دنيا آمد و در كودكى, قرائت قرآن و خواندن و نوشتن را نزد پدرش كربلايى عباسعلى فرا گرفت و پس از آن, به تحصيل علوم دينى روى آورد و در مدرسه طالبيه و مدرسه حسن پادشاه نزد حضرات آقايان: ميرزاعلى گوگانى (حاشيه ملاعبداللّه), ميرزا محمود انصارى (سيوطى, جامى و معالم), ميرزا ولى اللّه اشراقى (مغنى) و شيخ على اكبر نحوى (مطول), حاج سيدمحمد بادكوبه اى (شرح تجريد) زانوى ادب به زمين زد و ادبيات عرب و فنون ادب را به خوبى آموخت; سپس به درس حضرات آيات: سيدكاظم شريعتمدارى, سيدهادى خسروشاهى, سيدمرتضى خسروشاهى و شيخ حسين شنب غازانى حاضر شد و رسائل و مكاسب را فرا گرفت.
در سال ١٣٣٠ ش, رهسپار حوزه علميه قم شد و در مدرسه حجتيه اقامت گزيد و به دروس حضرات آيات: علامه طباطبايى (شرح منظومه), ميرزا محمد مجاهدى تبريزى (بيع مكاسب), مرعشى نجفى و سلطانى طباطبايى (كفايه) رفت و سطوح عاليه را تكميل نمود و اين دروس را با حضرات آقايان: ميرزا على الهامى كلوانقى, ميرزا اسماعيل سرابى و حاج ميرزاحسين قزوينى مباحثه مى نمود. در سال ١٣٣٥ش به دروس خارج آيات عظام: آقاى بروجردى, شيخ عباسعلى شاهرودى, امام خمينى, شريعتمدارى و مرعشى نجفى(قدس اللّه اسرارهم) رفت و با جديت به تحصيل و تأليف و تدريس سطوح پرداخت. از جمله شاگردانش مى توان به حضرات حجج اسلام: سيدمحمد ثقفى, سيدهادى خسروشاهى, شيخ يوسف صباغى, ميرزا خليل جليلى, ميرزا عمران عليزاده, ميرزا على فرزانه, ميرزا على فرخنده و ميرزا رحيم قراملكى و آيت اللّه سيدمحمد جواد علوى طباطبائى بروجردى و آيت اللّه سيدجواد علوى بروجردى اشاره كرد.
همچنين از سوى حضرات آيات: شريعتمدارى و مرعشى نجفى, مفتخر به اجازه اجتهاد (شفاهى) گرديد. به نوشته استاد الوان ساز خويى: (معظم له, فقيهى شاكر, نيكوروش, پارسا, مجد و كوشا, خوش برخورد, داراى پشتكار و عالم عامل بود كه حدود شصت سال در حوزه علميه قم به تأليف و تدريس ادبيات, منطق, تجويد, سطوح عاليه (رسائل و مكاسب و كفايه) و خارج فقه اشتغال داشت).
آثارش, عبارتند از:
الف) كتابهاى چاپى:
١. كتاب الخمس (تقريرات درس آيت اللّه بروجردى);
٢. نثر اللئالى در شرح (نظم اللئالى) در تجويد;
٣. صيغه نكاح و طلاق.
ب) كتاب هاى غيرچاپى:
١. تقريرات درس فقه آيت اللّه بروجردى (بحث هاى: صلاة, حج, قضاء, طهارت, منجزات مريض);
٢. تقريرات درس اصول آيت اللّه شريعتمدارى;
٣. تقريرات درس فقه و اصول آيت اللّه شيخ عباسعلى شاهرودى;
٧. موضح رموز الرسائل (بحث قطع).
آن عالم بزرگوار در ٨١ سالگى, در تاريخ دوشنبه ٨ شهريور ١٣٨٩ ش (١٩ رمضان المبارك ١٤٣١ ق) چشم از جهان فرو بست و پيكر پاكش پس از تشييع شايسته و نماز حضرت آيت اللّه حاج ميرزا يداللّه دوزدوزانى بر آن, در قبرستان على بن جعفر(ع) به خاك سپرده شد.

 آيت اللّه نبوى

حضرت آيت اللّه آقاى حاج سيدمحمد نبوى, يكى از مفاخر علماى دزفول و از بزرگان روحانيت خوزستان به شمار بود. فقيد سعيد در سال ١٣٠٩ ش (١٣٤٩ ق) در دزفول در بيت علم و فقاهت و مرجعيت زاده شد.
پدر بزرگوارش مرجع تقليد خوزستان مرحوم آيت اللّه العظمى سيداسداللّه نبوى (١٣١٣ـ١٤٠٣ ق) ـ از نوادگان دخترى شيخ انصارى و از شاگردان آيت اللّه شيخ محمدرضا معزى و آيت اللّه آقاضياء عراقى (در نجف) و صاحب (مناهج الحق) و (مناسك حج) و (توضيح المسائل) بوده است (و شرح زندگى آن بزرگوار, مقالتى جدا مى طلبد). معظم له, تحصيلات ابتدايى و دبيرستان را در دزفول گذرانيد و به تحصيل علوم دينى روى آورد و ادبيات و بخشى از سطوح را نزد پدر بزرگوارش آموخت; سپس در سال ١٣٧٠ ق رهسپار نجف اشرف شد و بر آيت اللّه العظمى خويى وارد شد و حدود شش ماه در بالاخانه منزل ايشان سكونت گزيد و نزد آن مرجع بزرگوار به طور خصوصى, شرح لمعه را ـ كاملاً ـ فرا گرفت (به نقل از استاد عبدالحسين طالعى) و پس از آن سطوح عاليه را از حضرات آيات: شيخ محمدتقى ايروانى و شيخ صدرا بادكوبه اى آموخت و به درس خارج فقه و اصول آيت اللّه العظمى خويى و درس اصول آيت اللّهحاج ميرزاهاشم آملى حاضر شد و بهره هاى فراوان برگرفت; سپس به دزفول بازگشت و ساليان فراوان از دروس پدر بزرگوارش استفاده نمود و از ايشان به دريافت اجازه اجتهاد نائل آمد. او بازوى تواناى پدر و استاد مسلم سطوح عاليه (رسائل و مكاسب و كفايه) و سرپرستِ حوزه علميه و رياست هيئت امناى بيمارستان آيت اللّه نبوى بود (كه در روز مبعث پيامبر اكرم در سال ١٤١٢ ق, افتتاح گرديد) و عمر شريفش را در زادگاهش به تدريس و اقامه جماعت و تعمير و تجهيز مساجد و حسينيه ها و مدارس, تعظيم شعائر دينى (اقامه عزا در محرم و صفر و فاطميه در حسينيه حاج شيخ سليمان, و اقامه جشن و سرور در نيمه شعبان و غدير و توزيع ده ها هزار بسته شيرينى در مدارس و دانشگاه ها), ده ها ختم قرآن در شب هاى جمعه و اهداى ثوابش به ائمه طاهرين(عليهم السلام) در شب هاى جمعه, اصرار بر تعمير و بازسازى مرقد دو برادر: دعبل خزاعى و عبداللّه بن خزاعى ـ شاعر و صحابى امام رضا(ع)ـ از اقدامات اوست.
ايجاد كتابخانه دارالعلم آيت اللّه نبوى با هزاران جلد كتاب چاپى و صدها نسخه خطى ـ كه فهرست آن توسط استاد حجت الاسلام سيداحمد حسينى اشكورى منتشر شده است ـ و رسيدگى به وضع اسفناك زندگى هزاران آواره عراقى ـ كه در جريان قيام انتفاضه ١٤١٢ (١٣٦٩ ش) از عراق مهاجرت كردند و به ايران آمدند ـ همراه با يارى بزرگانى همچون آقايان مرحومان: حاج شيخ محيى الدين مامقانى, ميرزا رضا لطفى و سيدمحمدحسين مصباح, از ديگر كارهاى وى بود.
از او, به علت اشتغال به كارهاى بسيار و خدمات اجتماعى فراوان به عموم همشهريانش از رفع خصومات و فصل دعاوى, اقامه جماعت, منبر و ارشاد مردم, تدريس و سرپرستى مدرسه و مسجد و بيمارستان آيت اللّه نبوى, كتابى به جز تقريرات دروس آيت اللّه خويى و كتاب هايى ناتمام در صلاة و قضاء برجاى نمانده است.
سرانجام آن عالم بزرگوار در هشتاد سالگى, در روز سه شنبه ٢٣ رجب ١٤٣١ (١٥ تير ١٣٨٩) چشم از جهان فروبست و پيكر پاكش پس از تشييع باشكوه در قم و نماز حضرت آيت اللّه حاج آقاتقى طباطبائى قمى بر آن, به زادگاهش انتقال داده شد و پس از تشييع مجدد, در كنار مقبره پدر بزرگوارش در دارالعلم آيت اللّه نبوى به خاك سپرده شد.

حجت الاسلام علم الهدى

حضرت مستطاب حجت الاسلام والمسلمين آقاى حاج شيخ محمدباقر علم الهدى, يكى از استادان و واعظان مشهور مشهد مقدس بود. فقيد سعيد در سال ١٣٣١ ش (١٣٧١ ق) در مشهد مقدس, در بيت علم و فضيلت زاده شد. پدرش عالم بزرگوار مرحوم حجت الاسلام آقاى حاج شيخ مرتضى علم الهدى (م ١٤٢٧ ق) ـ از شاگردان آيت اللّه ميرزا مهدى اصفهانى ـ بود.
معظم له, پس از آموختن قرآن مجيد و خواندن و نوشتن, به تحصيل علوم دينى روى آورد و ادبيات عرب و فنون ادب را نزد مرحوم آقاى حاج شيخ محمود نگارنده, و شرح لمعه را نزد آيت اللّه حاج سيداحمد مدرس يزدى, و سطوح عاليه را در محضر حضرات: آقاسيد محمود مجتهدى سيستانى و ميرزا محمد اشكذرى فرا گرفت; سپس به قم آمد و يك سال از دروس معارف قرآنى آيت اللّه حاج شيخ محمدباقر ملكى ميانجى بهره گرفت و پس از آن به زادگاهش بازگشت و به دروس خارج فقه آيت اللّه العظمى ميلانى و حضرات آيات: سيدابراهيم علم الهدى سبزوارى و ميرزا على آقا فلسفى (فقه و اصول), و حاج سيدمحمود مجتهدى و شيخ حسنعلى مرواريد (دروس معارف) حاضر شد و مبانى علمى اش را استوار ساخت و همزمان به تأليف و تحقيق و تدريس و تبليغ دين پرداخت. وى, يكى از واعظان مشهور خراسان و از استادان سطوح عاليه حوزه مشهد مقدس بود كه ساليان فراوان شرح لمعه, رسائل و مكاسب و كفايه را تدريس نمود و بسيارى از فضلاى امروز مشهد, از شاگردان درسى و تربيت شدگان پاى منبر او هستند.
آثارش عبارتند از:
الف) آثار چاپى:
١. خورشيد اسلام چگونه درخشيد؟ (٥ ج);
٢. شفاعت و پاسخ به شبهات (٣ ج);
٣. سدّ المفرّ فى الردّ على نظرية الجبر والقدر;
٤. عصر طلايى ظهور;
٥. حضرت حمزه مدافع حريم ولايت;
٦. نفحات الرضويه.
ب) آثار غيرچاپى:
١. تفسير قرآن از منظر روايات (برگرفته از بحارالانوار);
٢. تقريرات درس فقه و اصول آيت اللّه فلسفى.
آن مرحوم, در اوج فضل و شكوفايى, در اثر بيمارى, در ٥٨ سالگى, در سحرگاه روز سه شنبه ٦ رمضان المبارك ١٤٣١ ق (٢٦ مرداد ١٣٨٩ ش) بدرود حيات گفت و پيكر پاكش روز چهارشنبه, پس از تشييع شايسته و باشكوه و نماز حجت الاسلام والمسلمين حاج سيدمحمد موسوى نژاد بر آن, به كربلاى معلى انتقال داده شده و در قبرستان (وادى الصفا) مدفون شد و عالمى از علم را با خود به خاك برد و اندوه فقدانش, اثرى عميق بر دل همگان نهاد.
آيت اللّه العظمى سيستانى در پيام تسليت خويش فرمودند: (بسم اللّه الرحمن الرحيم. اناللّه وانااليه راجعون. جناب مستطاب حجت الاسلام ملاذالانام آقاى حاج شيخ حسن علم الهدى دامت تأييداته. السلام عليكم ورحمة اللّه وبركاته.
خبر ارتحال اخوى محترم عالم عامل جناب حجت الاسلام آقاى حاج شيخ باقر علم الهدى طاب ثراه ـ كه يكى از فضلاى پاكدامن و كم نظير حوزه علميه مشهد مقدس بودند ـ موجب اندوه و تأسف فراوان گرديد.
اينجانب ضايعه فقدان آن بزرگوار را به جنابعالى و ساير افراد خاندان محترم و به ويژه آقايان اخوان گرامى و به عموم مردم متدين مشهد مقدس تسليت عرض نموده, از خداوند متعال علو درجات براى آن فقيد سعيد و اجر جزيل و صبر جميل براى بازماندگان مسألت دارم. ولا حول ولاقوّة الا باللّه العلى العظيم. ٧ رمضان ١٤٣١, على الحسينى السيستانى).
ناصرالدين انصارى قمى

اخبار فرهنگى

درخشش پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلاميِ دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم در چهارمين جشنواره بين المللى فارابى
روز شنبه ١/٨/٨٩ ساعت ٨ صبح مراسم چهارمين جشنواره بين المللى فارابى با حضور جمعى از اساتيد, محققين و پژوهشگران حوزه (علوم انسانى) در سالن اجلاس سران برگزار شد.
مراسم پس از قرائت قرآن كريم و پخش سرود جمهورى اسلامى با خوش آمد گويى جناب آقاى دكتر على اكبر عليخانى رئيس محترم دبيرخانه جشنواره آغاز شد.
اولين سخنران آيت اللّه دكتر عباسعلى عميد زنجانى بود كه سخنانى بسيار كوتاه, مفيد و مختصرى ارائه فرمودند, ايشان خواستار مشخص شدن جايگاه و نقش علوم انسانى در جامعه و دولت شدند, علوم تجربى و صنعت دولت را اداره مى كنند اما علوم انسانى چه؟
پرفسور ويلفرد مادلونگ سخنران بعدى بودند. در ادامه علاوه بر سخنان وزير علوم, تحقيقات و فناورى جناب آقاى دكتر كامران دانشجو; پيام دبير كل كميسيون ملى آيسسكو آقاى دكتر عبدالعزيز تويجرى توسط نماينده ايشان به فارسى قرائت شد. پيام نماينده مديركل منطقه اى يونسكو نيز به زبان انگليسى خوانده شد. يكى از سخنرانان غلامرضا خواجه سروى دبير جشنواره و معاون وزير بود كه علاوه بر سخنرانى مختصر, گزارشى جامع از آثار رسيده به جشنواره و فرايند داورى و افزايش آمار نسبت به دوره هاى قبل ارائه كردند. در لابه لاى سخنرانى ها نماهنگ شخصيت هاى علمى و فرهنگى پخش مى شد كه درخور توجه همگان بود و تأثيرگذار.
برگزيده چهارمين جشنواره بين المللى فارابى
اين مراسم با حضور اسفنديار رحيم مشايى نماينده رئيس جمهور, دكتر نسرين سلطان خواه معاون علمى و فناورى رئيس جمهور, دكتر كامران دانشجو وزير علوم, تحقيقات و فناورى, دكتر غلامرضا خواجه سروى معاون وزير علوم و دبير چهارمين جشنواره بين المللى فارابى, نماينده مدير كل دفتر منطقه اى يونسكو و همچنين دبير كل كميسيون ملى آيسسكو برگزار شد, از ٣٧ برگزيده در بخش داخلى و ٦ برگزيده در بخش خارجى و همچنين ١٥ شخصيت حقيقى و حقوقى در ساير بخش ها تقدير به عمل آمد و جوايزى به آنها اهداء گرديد. لوح تقدير رئيس جمهور, لوح تقدير يونسكو و آيسسكو, يادمان جشنواره بين المللى فارابى و جايزه نقدى از جمله جوايز اين دوره از جشنواره به شمار مى آيند. يادآور مى شود جايزه نقدى رتبه هاى اول تا سوم بخش داخلى گروه هاى علمى در قالب اعتبار پژوهشى و از سوى بنياد ملى نخبگان اهدا شد. براين اساس برگزيدگان بخش هاى مختلف به شرح زير معرفى و جوايز خود را دريافت كردند.
در گروه تاريخ, جغرافيا و باستان شناسى, عباس عليزاده از دانشگاه شيكاگو با كسب رتبه اول و عنوان برگزيده برگزيدگان علاوه بر دريافت جايزه نقدى, لوح تقدير رياست جمهورى, آيسسكو و يونسكو و يادمان جشنواره, لوح و قلم زرين جشنواره را هم به خود اختصاص دادند. در اين گروه از حسين كلانترى خليل آباد به عنوان برگزيده رتبه دوم و از يعقوب محمدى فر, زهره عبدى دانش پور و فيروز مهجور به عنوان برگزيدگان رتبه سوم تقدير به عمل آمد.
در گروه حقوق, محمود حكمت نيا رتبه دوم بخش بزرگسال را به خود اختصاص داد در اين بخش عباس كريمى, سيدمصطفى ميرمحمدى عزيزى و حسن بادينى به رتبه سوم دست يافتند. در بخش جوان اين گروه حسن محسنى به عنوان برگزيده سوم معرفى شد.
رتبه دوم بخش بزرگسال گروه زبان و ادبيات چهارمين جشنواره به محمدجعفر ياحقى و مهدى سيدى به خاطر كار مشترك و همچنين به فرح نيازكار اختصاص يافت. در اين گروه همچنين از سيدمهدى زرقانى به عنوان برگزيده رتبه سوم بخش بزرگسال و از على صفرى آق قلعه به عنوان برگزيده اول و فائزه فرازنده پور به عنوان برگزيده دوم بخش جوان تقدير به عمل آمد.
گروه علوم اجتماعى و علوم ارتباطات سه برگزيده داشت. مرتضى فرهادى برگزيده رتبه اول و رحمت اللّه معمار برگزيده رتبه دوم بخش بزرگسال و سعيده الفت برگزيده رتبه سوم بخش جوان.
در گروه علوم اقتصادى مديريت و حسابدارى, از احمدعلى يوسفى به عنوان برگزيده رتبه سوم بخش بزرگسال تقدير به عمل آمد. اين گروه تنها يك برگزيده داست.
گروه علوم تربيتى, روان شناسى, علوم رفتارى و تربيت بدنى نيز تنها يك برگزيده داشت. در اين گروه مرتضى كرمى به عنوان برگزيده رتبه سوم بخش جوان معرفى شد.
رتبه سوم بخش بزرگسال گروه علوم سياسى, روابط بين الملل و مطالعات منطقه اى به حميد احمدى و محمدباقر خرمشاد اختصاص يافت.
گروه فقه, اصول, علوم قرآن و حديث چهار برگزيده در بخش بزرگسال و يك شايسته تقدير در بخش جوان داشت. در اين گروه نعمت اللّه صفرى فروشانى رتبه دوم, و سيدصادق حسينى, محمدباقر سعيد روشن و سعيد ضيائى فر رتبه سوم را كسب كردند. عنوان شايسته تقدير بخش جوان نيز به نرجس توكلى محمدى اختصاص يافت.
گفتنى است كه اثر آقايان سيدصادق حسينى و سعيد ضيائى فر از آثار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى است.
در گروه فلسفه, كلام, اخلاق, اديان و عرفان, از سيدحسن اسلامى اردكانى به عنوان برگزيده رتبه سوم بخش بزرگسال تقدير شد.
گروه فناورى اطلاعات, اطلاع رسانى و كتابدارى ٥ برگزيده داشت. ليلا مكتبى فرد رتبه دوم بخش بزرگسال را كسب كرد. در بخش جوان اين گروه نيز مجيده سنجى رتبه اول, عاطفه شريف و عليرضا اسفنديارى مقدم رتبه دوم و سپيده فهيمى فر رتبه سوم را به خود اختصاص دادند.
در گروه مطالعات انقلاب اسلامى و امام خمينى(ره) از بهرام اخوان كاظمى به مقام شايسته تقدير بخش بزرگسال دست يافت.
گروه مطالعات هنر و زيبايى شناسى برگزيده نداشت و از حسين پورمهدى قائم مقامى و آزيتا بلالى اسكويى به ترتيب به عنوان شايسته تقدير بخش بزرگسال و جوان تقدير شد.
بخش خارجى جشنواره
چهارمين جشنواره بين المللى فارابى ٧ برگزيده داشت كه در مراسم اعطاى جوايز اين دوره از جشنواره از ٦ نفر از آنها تقدير به عمل آمد. ويلفرد مادلونگ از آلمان, ژان جوزف پرو از فرانسه, كارلو چرتى از ايتاليا, خالد غفورى از عراق, ماركوس ريتر از آلمان و ماساشى هاندا از ژاپن برگزيدگان بخش خارجى جشنواره بودند كه در مراسم اعطاى جوايز برگزيدگان چهارمين جشنواره حضور داشتند و جوايز خود را دريافت كردند. برت فراگنر از كشور اتريش يكى ديگر از برگزيدگان بخش خارجى جشنواره بود كه موفق به حضور در مراسم نشد.
ساير بخش ها
تكريم مقام علمى مرحوم آيت اللّه سيدمحمدحسين فضل اللّه, مرحوم دكتر محمد خوانسارى, مرحوم هاراطون داويديان و مرحوم دكتر على محمد حق شناس, به پاس مجموعه آثار علمى ارزشمند, و اعطاى لوح تقدير رئيس جمهور, لوح تقدير يونسكو و آيسسكو, يادمان جشنواره بين المللى فارابى و جايزه نقدى به خانواده آنها;
دكتر كريم مجتهدى به عنوان پيشكسوت علوم انسانى ايران, دريافت كننده لوح تقدير رئيس جمهور, لوح تقدير يونسكو و آيسسكو, مدال طلاى جهانى ابن سينا, لوح تقدير انجمن آثار و مفاخر فرهنگى, يادمان جشنواره بين المللى فارابى و جايزه نقدى;
آيت اللّه سيدمحمد حسينى خامنه اى, آيت اللّه محمد امامى كاشانى, دكتر غلامرضا اعوانى به سبب مجموعه آثار و خدمات علمى ارزشمند, دريافت كننده لوح تقدير رئيس جمهور, لوح تقدير يونسكو و آيسسكو, مدال ويژه آيسسكو, يادمان جشنواره بين المللى فارابى جايزه نقدى;
دكتر فضل اللّه رضا به عنوان مفاخر پژوه برجسته (صاحب آثار پيرامون انديشه هاى فردوسى), دريافت كننده لوح تقدير رئيس جمهور, لوح تقدير يونسكو و آيسسكو, لوح تقدير انجمن آثار و مفاخر فرهنگى, يادمان جشنواره بين المللى فارابى و جايزه نقدى;
دكتر ابوالقاسم امامى به عنوان مترجم برجسته در حوزه زبان عربى, دريافت كننده لوح تقدير رئيس جمهور, لوح تقدير يونسكو و آيسسكو, يادمان جشنواره بين المللى فارابى و جايزه نقدى;
دكتر على رضا قائمى نيا به عنوان نظريه پرداز برجسته, دريافت كننده لوح تقدير رئيس جمهور, لوح تقدير يونسكو و آيسسكو, يادمان جشنواره بين المللى فارابى و جايزه نقدى;
عبدالحسين حائرى به عنوان نسخه شناس برجسته, دريافت كننده لوح تقدير رئيس جمهور, لوح تقدير يونسكو و آيسسكو, يادمان جشنواره بين المللى فارابى و جايزه نقدى;
* پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى به عنوان (مؤسسه پژوهشى برتر) دريافت كننده لوح تقدير رئيس جمهور, لوح تقدير يونسكو و آيسسكو, يادمان جشنواره بين المللى فارابى و جايزه نقدى;
فصلنامه علمى پژوهشى تعليم و تربيت به عنوان نشريه علمى برتر, دريافت كننده لوح تقدير رئيس جمهور, لوح تقدير يونسكو و آيسسكو, يادمان جشنواره بين المللى فارابى و جايزه نقدى;
انجمن روانشناسى ايران به عنوان انجمن علمى برتر, دريافت كننده لوح تقدير رئيس جمهور, لوح تقدير يونسكو و آيسسسكو, يادمان جشنواره بين المللى فارابى و جايزه نقدى.
يداللّه جنتى