شرح احوال علامه مجلسی - بلاغی، سيد عبدالحجت - الصفحة ٥٧

همين قدر به حسب سماحت وقت در اطراف نسخه اصل كتاب «بحار» اين چند جمله به عنوان اشاره و نمونه خاطرنشان مى شود : كتاب «بحار الأنوار» تنها جامعى است كه سلسله تأليفات طايفه [شيعه] و مسفورات محدّثين ثانى او را در ميان خود نداشته و اخبار انبوهى از منابع عصمت ـ سلام اللّه عليهم ـ كه در وى وديعه گذارده شده ، در هيچ جامعى از جوامع به مقام تجمّع نيامده . البته تنهايى و بى نظيرى اوّلين شاهد ارجمندى مقام و اهميّت موقع مى باشد و او را [چنانچه مى توان گفت] تالى اعجاز قرار داده ؛ علاوه بر جودت نظم و حسن ترتيب و جمع و اشتمال بر آيات كريمه مربوطه به اخبار ؛ باز بعلاوه بيانات و توضيحات و تذييلات اخبار منقوله كه پر از جهات ادبيّه و نكات تاريخيّه و مباحث نظريه بوده و مثل درياهاى متلاطم با تراكم امواج حيرت آور خود ، پيش چشم مُراجع و متتبّع جلوه گر شده ، خودنمايى مى نمايد . چنانچه از قرائن پيداست ، منظور اصلى از تأليف كتاب «بحار الأنوار» جمع متفرّقات اخبار و حفظ اصول از تفرّق و انقراض بوده ، چنانچه عدّه زيادى از اصول اماميّه به واسطه عوامل تفرقه و مجهوليت با مرور دهور از بين رفته و متتبّع در معاجم و تراجم رجال و محدّثين به كميّت زيادى از اسامى اصول و تأليفات برمى خورد كه اكنون در دست ما از آنها نشانى بجز نام و عينى بجز اثر به يادگارى نمانده و به همين جهت است كه در اين كتاب ، اخبارى پيدا مى شود كه ظاهرالضعيف هستند يا از كتب و جزواتى نقل شده اند كه شأن مثل مجلسى(ره) اجلّ از اين است كه از آنها نقل بنمايد ، فضلاً از اينكه اعتماد هم بفرماييد ؛ خاصّه در قسمت فضائل و مناقب ائمه(ع) ؛ ولى عذر مؤلف ، واضح و منظورش تنها جمع و حفظ بوده ، علاوه بر كثرت مشاغل ايشان ، چنانچه بعضى قرائن وى خواهد آمد و همچنين كثرت تأليف ايشان ، چنانچه مشهود است و همچنين در دسترس نبودن نسخ بعضى كتب و تراجم مؤلفين آنها بسا موجب مجهوليت مؤلفش شده ؛ مثل كتاب «ثاقب المناقب» كه مؤلف [مجلسى ـ ره ـ ] از صاحبش به لفظ «بعض قدمائنا» تعبير مى كند ، و عجيب تر از آن كتاب «الامامة والتبصرة» كه نسبت مى دهد به على بن بابويه با اينكه سند كتاب مساعد نيست ؛ بلكه اين كتاب ، همان كتاب «جامع الأحاديث» على بن احمد بن جعفر قمى ، مؤلف كتاب «العروس» است و از همين