مقدمه‌اى بر فقه شيعه (فارسي) - السيد حسين المدرسي - الصفحة ٣٨ - فصل چهارم: أدوار فقه شيعه

گروهى كه روايات را با أصول درست علم رجال و علم حديث نقادى مىنمودند و هر روايتي را با هر كيفيت و وضع نمى پذيرفتند و به روايات وارده در مسائل فقهى احاطه و اطلاع داشتند و چه بسا قواعد و ضوابط أصول فقه را در مورد حالات مختلف أدله، ولو به صورت ساده آن مى دانستند (١٢٤)، و حتى قسمتى از اين ضوابط را كه در روايات راهنمايى شده است عملا به كار مى بستند (١٢٥). با اين همه به رعايت شيوه محافظه كارانه و سنت گراى خود هرگز به فكر جدا كردن فقه از حديث، و تدوين و ترتيب كتاب هاى فقهى مستقل بر نيامدند و از نوشتن مطالب فقهى با عباراتى جز نص عبارات روايات مذهبي هراس و وحشت داشتند (١٢٦). نوشته هاى فقهى اين گروه از محدثان مجموعه اى از متون روايات بود كه به ترتيب موضوعي دسته بندى شده، و گاه أسانيد روايات نيز حذف گرديده بود (١٢٧). محدثانى چون محمد بن يعقوب كلينى (م ٣٢٩)، محمد بن الحسن بن أحمد بن الوليد (م ٣٤٣) و محمد بن علي بن بابويه قمى - صدوق (م ٣٨١) از اين گروه بوده اند (١٢٨).
گروه ديگر طرفدار پيروى بي قيد و شرط از أحاديث بوده و با مباني أصول فقه و قواعد جرح و تعديل حديثي يك سر بيگانه، و از قوانين استدلال و آداب بحث به كلى بي اطلاع بوده اند (١٢٩).
تمايلات افراطى اين گروه در جانبدارى از أحاديث، همطراز گرايش افراطى حشويه در مذهب سنى بود كه از گرايش أصحاب الحديث در همان مذهب افراطى تر، انحرافى تر و خشك‌تر بود (١٣٠) هر چند در تأليفات متكلمان شيعي قرن هاى چهارم و پنجم و ششم اصطلاحاتى از قبيل حشويه (١٣١) و ومقلده (١٣٢) در كنار اصطلاحاتى چون أصحاب الحديث (١٣٣) واخباريه (١٣٤) بر تمامى هواداران گرايش