تفسير المراغي
(١)
٣ ص
(٢)
٤ ص
(٣)
٤ ص
(٤)
٥ ص
(٥)
٦ ص
(٦)
٩ ص
(٧)
١٠ ص
(٨)
١١ ص
(٩)
١١ ص
(١٠)
١٥ ص
(١١)
١٥ ص
(١٢)
١٦ ص
(١٣)
١٦ ص
(١٤)
١٧ ص
(١٥)
١٨ ص
(١٦)
١٨ ص
(١٧)
١٨ ص
(١٨)
٢٠ ص
(١٩)
٢١ ص
(٢٠)
٢١ ص
(٢١)
٢١ ص
(٢٢)
٢٢ ص
(٢٣)
٢٤ ص
(٢٤)
٢٦ ص
(٢٥)
٢٦ ص
(٢٦)
٢٧ ص
(٢٧)
٢٨ ص
(٢٨)
٢٩ ص
(٢٩)
٢٩ ص
(٣٠)
٣٠ ص
(٣١)
٣٠ ص
(٣٢)
٣٣ ص
(٣٣)
٣٣ ص
(٣٤)
٣٣ ص
(٣٥)
٣٤ ص
(٣٦)
٣٥ ص
(٣٧)
٣٥ ص
(٣٨)
٣٥ ص
(٣٩)
٣٦ ص
(٤٠)
٣٧ ص
(٤١)
٣٨ ص
(٤٢)
٣٨ ص
(٤٣)
٣٨ ص
(٤٤)
٣٨ ص
(٤٥)
٤٠ ص
(٤٦)
٤١ ص
(٤٧)
٤١ ص
(٤٨)
٤٢ ص
(٤٩)
٤٢ ص
(٥٠)
٤٣ ص
(٥١)
٤٣ ص
(٥٢)
٤٣ ص
(٥٣)
٤٤ ص
(٥٤)
٤٦ ص
(٥٥)
٤٦ ص
(٥٦)
٤٧ ص
(٥٧)
٤٧ ص
(٥٨)
٤٨ ص
(٥٩)
٤٨ ص
(٦٠)
٤٩ ص
(٦١)
٤٩ ص
(٦٢)
٥١ ص
(٦٣)
٥٢ ص
(٦٤)
٥٢ ص
(٦٥)
٥٢ ص
(٦٦)
٥٣ ص
(٦٧)
٥٤ ص
(٦٨)
٥٧ ص
(٦٩)
٥٧ ص
(٧٠)
٥٨ ص
(٧١)
٥٨ ص
(٧٢)
٦٢ ص
(٧٣)
٦٣ ص
(٧٤)
٦٣ ص
(٧٥)
٦٣ ص
(٧٦)
٦٣ ص
(٧٧)
٦٤ ص
(٧٨)
٦٥ ص
(٧٩)
٦٥ ص
(٨٠)
٦٥ ص
(٨١)
٦٦ ص
(٨٢)
٦٧ ص
(٨٣)
٦٧ ص
(٨٤)
٦٧ ص
(٨٥)
٦٨ ص
(٨٦)
٧٠ ص
(٨٧)
٧١ ص
(٨٨)
٧١ ص
(٨٩)
٧١ ص
(٩٠)
٧١ ص
(٩١)
٧٢ ص
(٩٢)
٧٤ ص
(٩٣)
٧٤ ص
(٩٤)
٧٤ ص
(٩٥)
٧٥ ص
(٩٦)
٧٧ ص
(٩٧)
٧٧ ص
(٩٨)
٧٧ ص
(٩٩)
٧٧ ص
(١٠٠)
٧٩ ص
(١٠١)
٧٩ ص
(١٠٢)
٨٠ ص
(١٠٣)
٨٠ ص
(١٠٤)
٨٣ ص
(١٠٥)
٨٣ ص
(١٠٦)
٨٣ ص
(١٠٧)
٨٤ ص
(١٠٨)
٨٦ ص
(١٠٩)
٨٧ ص
(١١٠)
٨٧ ص
(١١١)
٨٧ ص
(١١٢)
٨٨ ص
(١١٣)
٨٩ ص
(١١٤)
٩٣ ص
(١١٥)
٩٣ ص
(١١٦)
٩٤ ص
(١١٧)
٩٤ ص
(١١٨)
٩٦ ص
(١١٩)
٩٧ ص
(١٢٠)
٩٧ ص
(١٢١)
٩٧ ص
(١٢٢)
٩٨ ص
(١٢٣)
٩٩ ص
(١٢٤)
١٠٢ ص
(١٢٥)
١٠٢ ص
(١٢٦)
١٠٢ ص
(١٢٧)
١٠٢ ص
(١٢٨)
١٠٤ ص
(١٢٩)
١٠٤ ص
(١٣٠)
١٠٤ ص
(١٣١)
١٠٥ ص
(١٣٢)
١٠٦ ص
(١٣٣)
١٠٦ ص
(١٣٤)
١٠٦ ص
(١٣٥)
١٠٦ ص
(١٣٦)
١٠٨ ص
(١٣٧)
١٠٩ ص
(١٣٨)
١٠٩ ص
(١٣٩)
١٠٩ ص
(١٤٠)
١٠٩ ص
(١٤١)
١١٠ ص
(١٤٢)
١١١ ص
(١٤٣)
١١١ ص
(١٤٤)
١١١ ص
(١٤٥)
١١٢ ص
(١٤٦)
١١٢ ص
(١٤٧)
١١٦ ص
(١٤٨)
١١٦ ص
(١٤٩)
١١٧ ص
(١٥٠)
١١٧ ص
(١٥١)
١١٩ ص
(١٥٢)
١٢٠ ص
(١٥٣)
١٢٠ ص
(١٥٤)
١٢٠ ص
(١٥٥)
١٢١ ص
(١٥٦)
١٢١ ص
(١٥٧)
١٢٢ ص
(١٥٨)
١٢٢ ص
(١٥٩)
١٢٣ ص
(١٦٠)
١٢٣ ص
(١٦١)
١٢٤ ص
(١٦٢)
١٢٥ ص
(١٦٣)
١٢٥ ص
(١٦٤)
١٢٥ ص
(١٦٥)
١٢٧ ص
(١٦٦)
١٢٧ ص
(١٦٧)
١٢٧ ص
(١٦٨)
١٢٨ ص
(١٦٩)
١٣٠ ص
(١٧٠)
١٣٠ ص
(١٧١)
١٣٠ ص
(١٧٢)
١٣٠ ص
(١٧٣)
١٣٣ ص
(١٧٤)
١٣٣ ص
(١٧٥)
١٣٣ ص
(١٧٦)
١٣٥ ص
(١٧٧)
١٣٥ ص
(١٧٨)
١٣٦ ص
(١٧٩)
١٣٦ ص
(١٨٠)
١٣٨ ص
(١٨١)
١٣٨ ص
(١٨٢)
١٣٨ ص
(١٨٣)
١٣٨ ص
(١٨٤)
١٣٩ ص
(١٨٥)
١٤٠ ص
(١٨٦)
١٤٠ ص
(١٨٧)
١٤٠ ص
(١٨٨)
١٤٢ ص
(١٨٩)
١٤٢ ص
(١٩٠)
١٤٣ ص
(١٩١)
١٤٣ ص
(١٩٢)
١٤٥ ص
(١٩٣)
١٤٦ ص
(١٩٤)
١٤٦ ص
(١٩٥)
١٤٧ ص
(١٩٦)
١٤٨ ص
(١٩٧)
١٤٨ ص
(١٩٨)
١٤٨ ص
(١٩٩)
١٤٩ ص
(٢٠٠)
١٥٠ ص
(٢٠١)
١٥١ ص
(٢٠٢)
١٥١ ص
(٢٠٣)
١٥١ ص
(٢٠٤)
١٥٣ ص
(٢٠٥)
١٥٣ ص
(٢٠٦)
١٥٣ ص
(٢٠٧)
١٥٤ ص
(٢٠٨)
١٥٤ ص
(٢٠٩)
١٥٥ ص
(٢١٠)
١٥٥ ص
(٢١١)
١٥٥ ص
(٢١٢)
١٥٦ ص
(٢١٣)
١٥٨ ص
(٢١٤)
١٥٨ ص
(٢١٥)
١٥٨ ص
(٢١٦)
١٥٨ ص
(٢١٧)
١٦٠ ص
(٢١٨)
١٦١ ص
(٢١٩)
١٦١ ص
(٢٢٠)
١٦٢ ص
(٢٢١)
١٦٤ ص
(٢٢٢)
١٦٥ ص
(٢٢٣)
١٦٥ ص
(٢٢٤)
١٦٥ ص
(٢٢٥)
١٦٦ ص
(٢٢٦)
١٦٩ ص
(٢٢٧)
١٦٩ ص
(٢٢٨)
١٧٠ ص
(٢٢٩)
١٧٠ ص
(٢٣٠)
١٧٢ ص
(٢٣١)
١٧٣ ص
(٢٣٢)
١٧٣ ص
(٢٣٣)
١٧٣ ص
(٢٣٤)
١٧٣ ص
(٢٣٥)
١٧٤ ص
(٢٣٦)
١٧٥ ص
(٢٣٧)
١٧٥ ص
(٢٣٨)
١٧٥ ص
(٢٣٩)
١٧٦ ص
(٢٤٠)
١٧٧ ص
(٢٤١)
١٧٧ ص
(٢٤٢)
١٧٨ ص
(٢٤٣)
١٧٨ ص
(٢٤٤)
١٨١ ص
(٢٤٥)
١٨٢ ص
(٢٤٦)
١٨٢ ص
(٢٤٧)
١٨٢ ص
(٢٤٨)
١٨٢ ص
(٢٤٩)
١٨٣ ص
(٢٥٠)
١٨٤ ص
(٢٥١)
١٨٤ ص
(٢٥٢)
١٨٤ ص
(٢٥٣)
١٨٥ ص
(٢٥٤)
١٨٨ ص
(٢٥٥)
١٨٨ ص
(٢٥٦)
١٨٨ ص
(٢٥٧)
١٨٨ ص
(٢٥٨)
١٨٩ ص
(٢٥٩)
١٩٠ ص
(٢٦٠)
١٩٠ ص
(٢٦١)
١٩٠ ص
(٢٦٢)
١٩٠ ص
(٢٦٣)
١٩٢ ص
(٢٦٤)
١٩٣ ص
(٢٦٥)
١٩٣ ص
(٢٦٦)
١٩٣ ص
(٢٦٧)
١٩٤ ص
(٢٦٨)
١٩٧ ص
(٢٦٩)
١٩٧ ص
(٢٧٠)
١٩٧ ص
(٢٧١)
١٩٨ ص
(٢٧٢)
٢٠٠ ص
(٢٧٣)
٢٠١ ص
(٢٧٤)
٢٠١ ص
(٢٧٥)
٢٠٢ ص
(٢٧٦)
٢٠٥ ص
(٢٧٧)
٢٠٦ ص
(٢٧٨)
٢٠٦ ص
(٢٧٩)
٢٠٦ ص
(٢٨٠)
٢٠٦ ص
(٢٨١)
٢٠٧ ص
(٢٨٢)
٢١١ ص
(٢٨٣)
٢١١ ص
(٢٨٤)
٢١١ ص
(٢٨٥)
٢١٢ ص
(٢٨٦)
٢١٣ ص
(٢٨٧)
٢١٧ ص
(٢٨٨)
٢١٧ ص
(٢٨٩)
٢١٨ ص
(٢٩٠)
٢١٨ ص
(٢٩١)
٢١٨ ص
(٢٩٢)
٢٢٠ ص
(٢٩٣)
٢٢١ ص
(٢٩٤)
٢٢١ ص
(٢٩٥)
٢٢١ ص
(٢٩٦)
٢٢٢ ص
(٢٩٧)
٢٢٤ ص
(٢٩٨)
٢٢٥ ص
(٢٩٩)
٢٢٥ ص
(٣٠٠)
٢٢٨ ص
(٣٠١)
٢٢٨ ص
(٣٠٢)
٢٢٩ ص
(٣٠٣)
٢٢٩ ص
(٣٠٤)
٢٢٩ ص
(٣٠٥)
٢٣٣ ص
(٣٠٦)
٢٣٣ ص
(٣٠٧)
٢٣٣ ص
(٣٠٨)
٢٣٤ ص
(٣٠٩)
٢٣٦ ص
(٣١٠)
٢٣٦ ص
(٣١١)
٢٣٧ ص
(٣١٢)
٢٣٧ ص
(٣١٣)
٢٣٨ ص
(٣١٤)
٢٤١ ص
(٣١٥)
٢٤١ ص
(٣١٦)
٢٤١ ص
(٣١٧)
٢٤١ ص
(٣١٨)
٢٤٢ ص
(٣١٩)
٢٤٢ ص
(٣٢٠)
٢٤٤ ص
(٣٢١)
٢٤٥ ص
(٣٢٢)
٢٤٥ ص
(٣٢٣)
٢٤٥ ص
(٣٢٤)
٢٤٧ ص
(٣٢٥)
٢٤٧ ص
(٣٢٦)
٢٤٧ ص
(٣٢٧)
٢٤٩ ص
(٣٢٨)
٢٥١ ص
(٣٢٩)
٢٥١ ص
(٣٣٠)
٢٥٢ ص
(٣٣١)
٢٥٣ ص
(٣٣٢)
٢٥٣ ص
(٣٣٣)
٢٥٤ ص
(٣٣٤)
٢٥٥ ص
(٣٣٥)
٢٥٥ ص
(٣٣٦)
٢٥٥ ص
(٣٣٧)
٢٥٧ ص
(٣٣٨)
٢٥٧ ص
(٣٣٩)
٢٥٧ ص
(٣٤٠)
٢٥٧ ص
(٣٤١)
٢٥٨ ص
(٣٤٢)
٢٦٠ ص
(٣٤٣)
٢٦٠ ص
(٣٤٤)
٢٦١ ص
(٣٤٥)
٢٦١ ص
(٣٤٦)
٢٦١ ص
(٣٤٧)
٢٦٤ ص
(٣٤٨)
٢٦٤ ص
(٣٤٩)
٢٦٤ ص
(٣٥٠)
٢٦٤ ص
(٣٥١)
٢٦٥ ص
(٣٥٢)
٢٦٥ ص
(٣٥٣)
٢٦٦ ص
(٣٥٤)
٢٦٦ ص
(٣٥٥)
٢٦٦ ص
(٣٥٦)
٢٦٧ ص
(٣٥٧)
٢٦٩ ص
(٣٥٨)
٢٦٩ ص
(٣٥٩)
٢٦٩ ص
(٣٦٠)
٢٦٩ ص
(٣٦١)
٢٧٣ ص
(٣٦٢)
٢٧٤ ص
(٣٦٣)
٢٧٥ ص
 
٠ ص
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص

تفسير المراغي - المراغي، أحمد مصطفى - الصفحة ١٦٢

هذه هى الطريق التي كان من حق العقل أن يرشد إليها ، لكن الإنسان قد خدعه غروره فلم يقتحم هذه العقبة ، ولم يسلك هذه السبيل القويمة ، ولم يسر فيما يرشد إليه العقل السليم.

الإيضاح

(فَلَا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ) أي فهلا جاهد النفس والشيطان وعمل أعمال البر ، وقد ضرب الله العقبة مثلا لهذا الجهاد ، لأن الإنسان يريد أن يرقى من عالم الحس عالم الأشباح إلى عالم الأنوار والأرواح ، وبينه وبين ذلك عقبات من ورائها عقبات ، وسبيل الوصول إلى غايته هذه هى فعل الخيرات.

ثم فخم شأن العقبة وعظم أمرها فقال :

(وَما أَدْراكَ مَا الْعَقَبَةُ) أي وأىّ شىء أعلمك ما اقتحام العقبة؟

ثم أرشد إلى أن اقتحامها يكون بفعل صنوف من الخير منها :

(١) (فَكُّ رَقَبَةٍ) أي عتق الرقبة أو الإعانة عليها ، وقد ورد فى الكتاب الكريم والسنة الترغيب فى العتق والحث عليه.

روى البراء بن عازب رضى الله عنه قال : «جاء رجل إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال يا رسول الله دلّنى على عمل يدخلنى الجنة ، قال : عتق النسمة وفك الرقبة ، قال : يا رسول الله أو ليسا واحدا؟ قال لا : عتق الرقبة أن تنفرد بعتقها ، وفك الرقبة أن تعين فى ثمنها».

والكلام بتقدير مضاف : أي وما أدراك ما اقتحام العقبة ، فك رقبة ، لأن فك الرقبة ليس هو العقبة نفسها ، وإنما هو اقتحامها لأنه سبب موصل إلى مجاوزة العقبة والوصول إلى عالم الأنوار.

(٢) (أَوْ إِطْعامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ. يَتِيماً ذا مَقْرَبَةٍ) أي أو إطعام يتيم من أقاربه فى أيام الجوع والعوز.