روائع التفسير
(١)
٥ ص
(٢)
٥ ص
(٣)
٢٨ ص
(٤)
٣٠ ص
(٥)
٣١ ص
(٦)
٣٢ ص
(٧)
٣٤ ص
(٨)
٣٤ ص
(٩)
٣٥ ص
(١٠)
٣٥ ص
(١١)
٣٧ ص
(١٢)
٣٧ ص
(١٣)
٣٨ ص
(١٤)
٤٣ ص
(١٥)
٤٣ ص
(١٦)
٤٩ ص
(١٧)
٥١ ص
(١٨)
٥١ ص
(١٩)
٥٢ ص
(٢٠)
٥٧ ص
(٢١)
٥٩ ص
(٢٢)
٥٩ ص
(٢٣)
٥٩ ص
(٢٤)
٦٥ ص
(٢٥)
٦٥ ص
(٢٦)
٦٥ ص
(٢٧)
٦٦ ص
(٢٨)
٦٨ ص
(٢٩)
٦٨ ص
(٣٠)
٧٣ ص
(٣١)
٧٦ ص
(٣٢)
٧٧ ص
(٣٣)
٧٧ ص
(٣٤)
٨١ ص
(٣٥)
٨٣ ص
(٣٦)
٨٣ ص
(٣٧)
٨٣ ص
(٣٨)
٩٠ ص
(٣٩)
٩٠ ص
(٤٠)
٩٠ ص
(٤١)
٩١ ص
(٤٢)
٩٤ ص
(٤٣)
٩٤ ص
(٤٤)
٩٥ ص
(٤٥)
٩٥ ص
(٤٦)
٩٥ ص
(٤٧)
٩٦ ص
(٤٨)
١٠٤ ص
(٤٩)
١٤٣ ص
(٥٠)
١٤٣ ص
(٥١)
١٤٦ ص
(٥٢)
١٤٦ ص
(٥٣)
١٤٨ ص
(٥٤)
١٤٨ ص
(٥٥)
٢٢٠ ص
(٥٦)
٢٢٢ ص
(٥٧)
٢٢٢ ص
(٥٨)
٢٢٣ ص
(٥٩)
٢٢٧ ص
(٦٠)
٢٢٧ ص
(٦١)
٢٢٧ ص
(٦٢)
٢٢٨ ص
(٦٣)
٢٣٠ ص
(٦٤)
٢٣٣ ص
(٦٥)
٢٣٣ ص
(٦٦)
٢٣٤ ص
(٦٧)
٢٣٧ ص
(٦٨)
٢٣٧ ص
(٦٩)
٢٣٨ ص
(٧٠)
٢٤٠ ص
(٧١)
٢٤٥ ص
(٧٢)
٢٤٥ ص
(٧٣)
٢٤٦ ص
(٧٤)
٢٤٧ ص
(٧٥)
٢٥١ ص
(٧٦)
٢٥١ ص
(٧٧)
٢٦٠ ص
(٧٨)
٢٦٠ ص
(٧٩)
٢٦٥ ص
(٨٠)
٢٧٠ ص
(٨١)
٢٧٠ ص
(٨٢)
٢٧٢ ص
(٨٣)
٢٧٤ ص
(٨٤)
٢٨٤ ص
(٨٥)
٢٨٤ ص
(٨٦)
٢٨٦ ص
(٨٧)
٢٨٦ ص
(٨٨)
٢٨٦ ص
(٨٩)
٢٨٧ ص
(٩٠)
٢٨٩ ص
(٩١)
٣٠١ ص
(٩٢)
٣٠١ ص
(٩٣)
٣٠٥ ص
(٩٤)
٣٠٦ ص
(٩٥)
٣١٥ ص
(٩٦)
٣١٩ ص
(٩٧)
٣١٩ ص
(٩٨)
٣١٩ ص
(٩٩)
٣٢١ ص
(١٠٠)
٣٢١ ص
(١٠١)
٣٢٤ ص
(١٠٢)
٣٢٤ ص
(١٠٣)
٣٢٦ ص
(١٠٤)
٣٢٦ ص
(١٠٥)
٣٢٦ ص
(١٠٦)
٣٢٩ ص
(١٠٧)
٣٢٩ ص
(١٠٨)
٣٢٩ ص
(١٠٩)
٣٣٢ ص
(١١٠)
٣٤٠ ص
(١١١)
٣٤١ ص
(١١٢)
٣٥٣ ص
(١١٣)
٣٧٨ ص
(١١٤)
٣٧٨ ص
(١١٥)
٣٨٥ ص
(١١٦)
٣٨٦ ص
(١١٧)
٣٨٧ ص
(١١٨)
٣٨٧ ص
(١١٩)
٣٨٨ ص
(١٢٠)
٣٨٨ ص
(١٢١)
٣٩٥ ص
(١٢٢)
٣٩٦ ص
(١٢٣)
٣٩٧ ص
(١٢٤)
٤٠٠ ص
(١٢٥)
٤٠٠ ص
(١٢٦)
٤٠٠ ص
(١٢٧)
٤٠١ ص
(١٢٨)
٤٢٢ ص
(١٢٩)
٤٢٢ ص
(١٣٠)
٤٢٤ ص
(١٣١)
٤٢٦ ص
(١٣٢)
٤٢٦ ص
(١٣٣)
٤٣١ ص
(١٣٤)
٤٦٠ ص
(١٣٥)
٤٦٩ ص
(١٣٦)
٤٧٢ ص
(١٣٧)
٤٧٢ ص
(١٣٨)
٤٧٢ ص
(١٣٩)
٤٧٥ ص
(١٤٠)
٤٧٦ ص
(١٤١)
٤٧٦ ص
(١٤٢)
٤٧٩ ص
(١٤٣)
٤٧٩ ص
(١٤٤)
٤٨٢ ص
(١٤٥)
٤٨٦ ص
(١٤٦)
٤٨٦ ص
(١٤٧)
٤٩٠ ص
(١٤٨)
٤٩٠ ص
(١٤٩)
٤٩١ ص
(١٥٠)
٤٩١ ص
(١٥١)
٤٩٢ ص
(١٥٢)
٤٩٣ ص
(١٥٣)
٤٩٣ ص
(١٥٤)
٤٩٨ ص
(١٥٥)
٤٩٨ ص
(١٥٦)
٥٠٠ ص
(١٥٧)
٥٠٢ ص
(١٥٨)
٥٠٢ ص
(١٥٩)
٥٠٥ ص
(١٦٠)
٥٠٥ ص
(١٦١)
٥٠٦ ص
(١٦٢)
٥٠٦ ص
(١٦٣)
٥٠٧ ص
(١٦٤)
٥٠٨ ص
(١٦٥)
٥١٧ ص
(١٦٦)
٥١٧ ص
(١٦٧)
٥٢٤ ص
(١٦٨)
٥٢٤ ص
(١٦٩)
٥٢٤ ص
(١٧٠)
٥٢٩ ص
(١٧١)
٥٣٢ ص
(١٧٢)
٥٣٢ ص
(١٧٣)
٥٣٣ ص
(١٧٤)
٥٣٣ ص
(١٧٥)
٥٣٧ ص
(١٧٦)
٥٣٧ ص
(١٧٧)
٥٤١ ص
(١٧٨)
٥٤٢ ص
(١٧٩)
٥٤٤ ص
(١٨٠)
٥٤٤ ص
(١٨١)
٥٤٦ ص
(١٨٢)
٥٤٦ ص
(١٨٣)
٥٤٨ ص
(١٨٤)
٥٥٢ ص
(١٨٥)
٥٥٣ ص
(١٨٦)
٥٥٣ ص
(١٨٧)
٥٥٤ ص
(١٨٨)
٥٥٩ ص
(١٨٩)
٥٥٩ ص
(١٩٠)
٥٦٨ ص
(١٩١)
٥٦٨ ص
(١٩٢)
٥٨٧ ص
(١٩٣)
٥٨٧ ص
(١٩٤)
٥٨٨ ص
(١٩٥)
٥٩٠ ص
(١٩٦)
٥٩٠ ص
(١٩٧)
٥٩١ ص
(١٩٨)
٥٩١ ص
(١٩٩)
٥٩٢ ص
(٢٠٠)
٥٩٣ ص
(٢٠١)
٥٩٣ ص
(٢٠٢)
٥٩٧ ص
(٢٠٣)
٥٩٧ ص
(٢٠٤)
٥٩٨ ص
(٢٠٥)
٥٩٨ ص
(٢٠٦)
٦٠٣ ص
(٢٠٧)
٦٠٤ ص
(٢٠٨)
٦٠٤ ص
(٢٠٩)
٦١٩ ص
(٢١٠)
٦١٩ ص
(٢١١)
٦٢٤ ص
(٢١٢)
٦٢٤ ص
(٢١٣)
٦٢٧ ص
(٢١٤)
٦٢٧ ص
(٢١٥)
٦٢٨ ص
(٢١٦)
٦٣٣ ص
(٢١٧)
٦٣٣ ص
(٢١٨)
٦٣٦ ص
(٢١٩)
٦٣٦ ص
(٢٢٠)
٦٣٩ ص
(٢٢١)
٦٣٩ ص
(٢٢٢)
٦٥٤ ص
(٢٢٣)
٦٥٤ ص
 
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص
٥٥٦ ص
٥٥٧ ص
٥٥٨ ص
٥٥٩ ص
٥٦٠ ص
٥٦١ ص
٥٦٢ ص
٥٦٣ ص
٥٦٤ ص
٥٦٥ ص
٥٦٦ ص
٥٦٧ ص
٥٦٨ ص
٥٦٩ ص
٥٧٠ ص
٥٧١ ص
٥٧٢ ص
٥٧٣ ص
٥٧٤ ص
٥٧٥ ص
٥٧٦ ص
٥٧٧ ص
٥٧٨ ص
٥٧٩ ص
٥٨٠ ص
٥٨١ ص
٥٨٢ ص
٥٨٣ ص
٥٨٤ ص
٥٨٥ ص
٥٨٦ ص
٥٨٧ ص
٥٨٨ ص
٥٨٩ ص
٥٩٠ ص
٥٩١ ص
٥٩٢ ص
٥٩٣ ص
٥٩٤ ص
٥٩٥ ص
٥٩٦ ص
٥٩٧ ص
٥٩٨ ص
٥٩٩ ص
٦٠٠ ص
٦٠١ ص
٦٠٢ ص
٦٠٣ ص
٦٠٤ ص
٦٠٥ ص
٦٠٦ ص
٦٠٧ ص
٦٠٨ ص
٦٠٩ ص
٦١٠ ص
٦١١ ص
٦١٢ ص
٦١٣ ص
٦١٤ ص
٦١٥ ص
٦١٦ ص
٦١٧ ص
٦١٨ ص
٦١٩ ص
٦٢٠ ص
٦٢١ ص
٦٢٢ ص
٦٢٣ ص
٦٢٤ ص
٦٢٥ ص
٦٢٦ ص
٦٢٧ ص
٦٢٨ ص
٦٢٩ ص
٦٣٠ ص
٦٣١ ص
٦٣٢ ص
٦٣٣ ص
٦٣٤ ص
٦٣٥ ص
٦٣٦ ص
٦٣٧ ص
٦٣٨ ص
٦٣٩ ص
٦٤٠ ص
٦٤١ ص
٦٤٢ ص
٦٤٣ ص
٦٤٤ ص
٦٤٥ ص
٦٤٦ ص
٦٤٧ ص
٦٤٨ ص
٦٤٩ ص
٦٥٠ ص
٦٥١ ص
٦٥٢ ص
٦٥٣ ص
٦٥٤ ص
٦٥٥ ص
٦٥٦ ص
٦٥٧ ص
٦٥٨ ص
٦٥٩ ص
٦٦٠ ص
٦٦١ ص
٦٦٢ ص
٦٦٣ ص
٦٦٤ ص
٦٦٥ ص
٦٦٦ ص
٦٦٧ ص
٦٦٨ ص
٦٦٩ ص
٦٧٠ ص
٦٧١ ص
٦٧٢ ص
٦٧٣ ص
٦٧٤ ص
٦٧٥ ص
٦٧٦ ص
٦٧٧ ص
٦٧٨ ص

روائع التفسير - ابن رجب الحنبلي - الصفحة ٣٢٠

وكلٌّ منهما فرضٌ لازِم، والجمعُ بين الثلاثةِ حتم واجبا، فلهذا كانَ
السلفُ يذمونَ من تعبَّدَ بواحدٍ منها وأهملَ الآخَرَينِ، فإن بدعَ الخوارج ومن
أشبهَهُم إنما حدثتْ من التشديدِ في الخوفِ والإعراضِ عن المحبةِ والرجاءِ.
وبدعُ المرجئةِ نشأتْ من التعلقِ بالرجاءِ وحدَهُ والإعراض عن الخوفِ، وبدعُ
كثيرٍ من أهلِ الإباحةِ والحلول ممن يُنسبُ إلى التعبدِ نشأتْ من إفرادِ المحبةِ
والإعراضِ عن الخوفِ والرجاءِ.
وقد كثُرَ في المتأخرينَ المنتسبينَ إلى السلوكِ تجريدُ الكلامِ في المحبةِ وتوسيعُ
القول فيها بما لا يُساوي على الحقيقةِ مثقال حبةٍ، إذ هو عار عن الاستدلال
بالكتابِ والسنةِ، وخال من ذكرِ كلامِ مَنْ سلفَ من سلفَّ الأمةِ وأعيانِ
الأئمةِ، وإنَّما هو مجردُ دعاوى، قد تُشرِفُ بأصحابِهَا على مَهَاوِي، وربما
استشهدُوا بأشعارِ عشاقِ الصورِ، وفي ذلكَ ما فيه من عظيم الخطرِ، وقد
يحكونَ حكاياتِ العشاقِ، ويشيرونَ إلى التأدبِ بما سلكُوه من الآدابِ
والأخلاق، وكل هذا ضررُه عظيمٌ، وخطرُه جسيم، وقد يكثِر ذكرَ المحبةِ.
ويعيدُها ويبديها مَنْ هو بعيدٌ عن التلبسِ بمقدماتِها ومبادِيها، وما أحسنَ قول
ذي النونِ رحمه اللَهُ تعالى وقد ذُكِرَ عنده الكلامُ في المحبةِ فقال:
"اسكُتُوا عن هذه المسألةِ لا تسمعُهَا النفوسُ فتدَّعِيها"، فإن النفوسَ ممتلثة من الكبرِ والفخرِ والغرورِ، "والمتشبعُ بمما لم يُعطَ كلابسِ ثوبي زور".
وكثير ما تقترنُ دعوى المحبةِ بالشطح والإدلال وما ينافي العبوديةَ من الأقوال والأفعال.
* * *