التفسير المنير للزحيلي
(١)
٥ ص
(٢)
٥ ص
(٣)
٥ ص
(٤)
٥ ص
(٥)
٧ ص
(٦)
٧ ص
(٧)
٧ ص
(٨)
٨ ص
(٩)
٨ ص
(١٠)
١١ ص
(١١)
١٣ ص
(١٢)
١٣ ص
(١٣)
١٣ ص
(١٤)
١٤ ص
(١٥)
١٤ ص
(١٦)
١٥ ص
(١٧)
١٥ ص
(١٨)
٢١ ص
(١٩)
٢٣ ص
(٢٠)
٢٣ ص
(٢١)
٢٤ ص
(٢٢)
٢٤ ص
(٢٣)
٢٥ ص
(٢٤)
٢٦ ص
(٢٥)
٣١ ص
(٢٦)
٣٥ ص
(٢٧)
٣٥ ص
(٢٨)
٣٥ ص
(٢٩)
٣٦ ص
(٣٠)
٣٧ ص
(٣١)
٣٧ ص
(٣٢)
٣٩ ص
(٣٣)
٤٠ ص
(٣٤)
٤٠ ص
(٣٥)
٤١ ص
(٣٦)
٤١ ص
(٣٧)
٤١ ص
(٣٨)
٤٢ ص
(٣٩)
٤٣ ص
(٤٠)
٤٥ ص
(٤١)
٤٥ ص
(٤٢)
٤٥ ص
(٤٣)
٤٥ ص
(٤٤)
٤٦ ص
(٤٥)
٤٧ ص
(٤٦)
٤٧ ص
(٤٧)
٥٠ ص
(٤٨)
٥٢ ص
(٤٩)
٥٢ ص
(٥٠)
٥٢ ص
(٥١)
٥٣ ص
(٥٢)
٥٤ ص
(٥٣)
٥٤ ص
(٥٤)
٥٥ ص
(٥٥)
٥٥ ص
(٥٦)
٥٥ ص
(٥٧)
٥٦ ص
(٥٨)
٥٩ ص
(٥٩)
٦١ ص
(٦٠)
٦٢ ص
(٦١)
٦٢ ص
(٦٢)
٦٢ ص
(٦٣)
٦٤ ص
(٦٤)
٦٤ ص
(٦٥)
٧٠ ص
(٦٦)
٧٢ ص
(٦٧)
٧٢ ص
(٦٨)
٧٣ ص
(٦٩)
٧٣ ص
(٧٠)
٧٣ ص
(٧١)
٧٤ ص
(٧٢)
٧٤ ص
(٧٣)
٧٧ ص
(٧٤)
٧٨ ص
(٧٥)
٧٨ ص
(٧٦)
٧٨ ص
(٧٧)
٧٩ ص
(٧٨)
٨٠ ص
(٧٩)
٨٢ ص
(٨٠)
٨٤ ص
(٨١)
٨٤ ص
(٨٢)
٨٤ ص
(٨٣)
٨٥ ص
(٨٤)
٨٥ ص
(٨٥)
٨٦ ص
(٨٦)
٨٩ ص
(٨٧)
٩٢ ص
(٨٨)
٩٢ ص
(٨٩)
٩٢ ص
(٩٠)
٩٣ ص
(٩١)
٩٤ ص
(٩٢)
٩٥ ص
(٩٣)
٩٥ ص
(٩٤)
٩٦ ص
(٩٥)
٩٦ ص
(٩٦)
٩٧ ص
(٩٧)
١٠٤ ص
(٩٨)
١٠٧ ص
(٩٩)
١٠٧ ص
(١٠٠)
١٠٧ ص
(١٠١)
١٠٨ ص
(١٠٢)
١٠٨ ص
(١٠٣)
١٠٩ ص
(١٠٤)
١١٢ ص
(١٠٥)
١١٣ ص
(١٠٦)
١١٣ ص
(١٠٧)
١١٣ ص
(١٠٨)
١١٤ ص
(١٠٩)
١١٤ ص
(١١٠)
١١٤ ص
(١١١)
١١٦ ص
(١١٢)
١١٧ ص
(١١٣)
١١٨ ص
(١١٤)
١١٨ ص
(١١٥)
١١٨ ص
(١١٦)
١١٩ ص
(١١٧)
١١٩ ص
(١١٨)
١١٩ ص
(١١٩)
١٢٢ ص
(١٢٠)
١٢٤ ص
(١٢١)
١٢٤ ص
(١٢٢)
١٢٥ ص
(١٢٣)
١٢٥ ص
(١٢٤)
١٢٦ ص
(١٢٥)
١٢٦ ص
(١٢٦)
١٢٧ ص
(١٢٧)
١٢٧ ص
(١٢٨)
١٢٨ ص
(١٢٩)
١٣٣ ص
(١٣٠)
١٣٦ ص
(١٣١)
١٣٦ ص
(١٣٢)
١٣٦ ص
(١٣٣)
١٣٦ ص
(١٣٤)
١٣٧ ص
(١٣٥)
١٣٧ ص
(١٣٦)
١٤٠ ص
(١٣٧)
١٤٢ ص
(١٣٨)
١٤٢ ص
(١٣٩)
١٤٢ ص
(١٤٠)
١٤٣ ص
(١٤١)
١٤٤ ص
(١٤٢)
١٤٤ ص
(١٤٣)
١٤٥ ص
(١٤٤)
١٤٥ ص
(١٤٥)
١٤٥ ص
(١٤٦)
١٤٦ ص
(١٤٧)
١٤٧ ص
(١٤٨)
١٥٠ ص
(١٤٩)
١٥٣ ص
(١٥٠)
١٥٣ ص
(١٥١)
١٥٣ ص
(١٥٢)
١٥٤ ص
(١٥٣)
١٥٤ ص
(١٥٤)
١٥٥ ص
(١٥٥)
١٥٥ ص
(١٥٦)
١٥٨ ص
(١٥٧)
١٦٠ ص
(١٥٨)
١٦٠ ص
(١٥٩)
١٦٠ ص
(١٦٠)
١٦٠ ص
(١٦١)
١٦١ ص
(١٦٢)
١٦١ ص
(١٦٣)
١٦٣ ص
(١٦٤)
١٦٤ ص
(١٦٥)
١٦٥ ص
(١٦٦)
١٦٥ ص
(١٦٧)
١٦٥ ص
(١٦٨)
١٦٦ ص
(١٦٩)
١٦٦ ص
(١٧٠)
١٦٩ ص
(١٧١)
١٧١ ص
(١٧٢)
١٧١ ص
(١٧٣)
١٧١ ص
(١٧٤)
١٧٢ ص
(١٧٥)
١٧٢ ص
(١٧٦)
١٧٤ ص
(١٧٧)
١٧٦ ص
(١٧٨)
١٧٦ ص
(١٧٩)
١٧٦ ص
(١٨٠)
١٧٧ ص
(١٨١)
١٧٨ ص
(١٨٢)
١٧٨ ص
(١٨٣)
١٧٨ ص
(١٨٤)
١٧٩ ص
(١٨٥)
١٨٠ ص
(١٨٦)
١٨٠ ص
(١٨٧)
١٨٠ ص
(١٨٨)
١٨١ ص
(١٨٩)
١٨١ ص
(١٩٠)
١٨٨ ص
(١٩١)
١٩١ ص
(١٩٢)
١٩١ ص
(١٩٣)
١٩٢ ص
(١٩٤)
١٩٢ ص
(١٩٥)
١٩٣ ص
(١٩٦)
١٩٤ ص
(١٩٧)
١٩٤ ص
(١٩٨)
١٩٥ ص
(١٩٩)
١٩٥ ص
(٢٠٠)
١٩٥ ص
(٢٠١)
١٩٧ ص
(٢٠٢)
٢٠٠ ص
(٢٠٣)
٢٠٢ ص
(٢٠٤)
٢٠٢ ص
(٢٠٥)
٢٠٢ ص
(٢٠٦)
٢٠٣ ص
(٢٠٧)
٢٠٣ ص
(٢٠٨)
٢٠٣ ص
(٢٠٩)
٢٠٦ ص
(٢١٠)
٢٠٨ ص
(٢١١)
٢٠٨ ص
(٢١٢)
٢٠٨ ص
(٢١٣)
٢٠٩ ص
(٢١٤)
٢٠٩ ص
(٢١٥)
٢١١ ص
(٢١٦)
٢١٢ ص
(٢١٧)
٢١٢ ص
(٢١٨)
٢١٢ ص
(٢١٩)
٢١٣ ص
(٢٢٠)
٢١٣ ص
(٢٢١)
٢١٣ ص
(٢٢٢)
٢١٥ ص
(٢٢٣)
٢١٦ ص
(٢٢٤)
٢١٦ ص
(٢٢٥)
٢١٧ ص
(٢٢٦)
٢١٧ ص
(٢٢٧)
٢١٧ ص
(٢٢٨)
٢١٧ ص
(٢٢٩)
٢٢٠ ص
(٢٣٠)
٢٢١ ص
(٢٣١)
٢٢١ ص
(٢٣٢)
٢٢١ ص
(٢٣٣)
٢٢٢ ص
(٢٣٤)
٢٢٢ ص
(٢٣٥)
٢٢٣ ص
(٢٣٦)
٢٢٣ ص
(٢٣٧)
٢٢٣ ص
(٢٣٨)
٢٢٧ ص
(٢٣٩)
٢٢٩ ص
(٢٤٠)
٢٣٠ ص
(٢٤١)
٢٣٠ ص
(٢٤٢)
٢٣١ ص
(٢٤٣)
٢٣١ ص
(٢٤٤)
٢٣٤ ص
(٢٤٥)
٢٣٧ ص
(٢٤٦)
٢٣٧ ص
(٢٤٧)
٢٣٧ ص
(٢٤٨)
٢٣٨ ص
(٢٤٩)
٢٣٩ ص
(٢٥٠)
٢٤٠ ص
(٢٥١)
٢٤٠ ص
(٢٥٢)
٢٤١ ص
(٢٥٣)
٢٤١ ص
(٢٥٤)
٢٤١ ص
(٢٥٥)
٢٤٤ ص
(٢٥٦)
٢٤٥ ص
(٢٥٧)
٢٤٥ ص
(٢٥٨)
٢٤٥ ص
(٢٥٩)
٢٤٦ ص
(٢٦٠)
٢٤٦ ص
(٢٦١)
٢٤٧ ص
(٢٦٢)
٢٤٧ ص
(٢٦٣)
٢٥٠ ص
(٢٦٤)
٢٥٢ ص
(٢٦٥)
٢٥٢ ص
(٢٦٦)
٢٥٢ ص
(٢٦٧)
٢٥٣ ص
(٢٦٨)
٢٥٣ ص
(٢٦٩)
٢٥٣ ص
(٢٧٠)
٢٥٣ ص
(٢٧١)
٢٥٤ ص
(٢٧٢)
٢٥٤ ص
(٢٧٣)
٢٥٦ ص
(٢٧٤)
٢٥٨ ص
(٢٧٥)
٢٥٨ ص
(٢٧٦)
٢٥٨ ص
(٢٧٧)
٢٥٩ ص
(٢٧٨)
٢٥٩ ص
(٢٧٩)
٢٦٠ ص
(٢٨٠)
٢٦٣ ص
(٢٨١)
٢٦٤ ص
(٢٨٢)
٢٦٥ ص
(٢٨٣)
٢٦٥ ص
(٢٨٤)
٢٦٦ ص
(٢٨٥)
٢٦٦ ص
(٢٨٦)
٢٧٠ ص
(٢٨٧)
٢٧٤ ص
(٢٨٨)
٢٧٤ ص
(٢٨٩)
٢٧٥ ص
(٢٩٠)
٢٧٥ ص
(٢٩١)
٢٧٧ ص
(٢٩٢)
٢٧٧ ص
(٢٩٣)
٢٧٨ ص
(٢٩٤)
٢٨٤ ص
(٢٩٥)
٢٨٧ ص
(٢٩٦)
٢٨٧ ص
(٢٩٧)
٢٨٧ ص
(٢٩٨)
٢٨٧ ص
(٢٩٩)
٢٨٨ ص
(٣٠٠)
٢٨٩ ص
(٣٠١)
٢٨٩ ص
(٣٠٢)
٢٨٩ ص
(٣٠٣)
٢٨٩ ص
(٣٠٤)
٢٩٠ ص
(٣٠٥)
٢٩١ ص
(٣٠٦)
٢٩٤ ص
(٣٠٧)
٢٩٥ ص
(٣٠٨)
٢٩٦ ص
(٣٠٩)
٢٩٦ ص
(٣١٠)
٢٩٧ ص
(٣١١)
٢٩٨ ص
(٣١٢)
٢٩٨ ص
(٣١٣)
٢٩٨ ص
(٣١٤)
٢٩٩ ص
(٣١٥)
٢٩٩ ص
(٣١٦)
٣٠٤ ص
(٣١٧)
٣٠٧ ص
(٣١٨)
٣٠٨ ص
(٣١٩)
٣٠٨ ص
(٣٢٠)
٣٠٨ ص
(٣٢١)
٣٠٩ ص
(٣٢٢)
٣٠٩ ص
(٣٢٣)
٣١١ ص
(٣٢٤)
٣١٢ ص
(٣٢٥)
٣١٢ ص
(٣٢٦)
٣١٣ ص
(٣٢٧)
٣١٣ ص
(٣٢٨)
٣١٤ ص
(٣٢٩)
٣١٥ ص
(٣٣٠)
٣١٥ ص
(٣٣١)
٣١٧ ص
(٣٣٢)
٣١٩ ص
(٣٣٣)
٣١٩ ص
(٣٣٤)
٣١٩ ص
(٣٣٥)
٣١٩ ص
(٣٣٦)
٣٢٠ ص
(٣٣٧)
٣٢٠ ص
(٣٣٨)
٣٢٣ ص
(٣٣٩)
٣٢٤ ص
(٣٤٠)
٣٢٥ ص
(٣٤١)
٣٢٥ ص
(٣٤٢)
٣٢٦ ص
(٣٤٣)
٣٢٦ ص
(٣٤٤)
٣٢٨ ص
(٣٤٥)
٣٣٠ ص
(٣٤٦)
٣٣٠ ص
(٣٤٧)
٣٣٠ ص
(٣٤٨)
٣٣٠ ص
(٣٤٩)
٣٣٠ ص
(٣٥٠)
٣٣١ ص
(٣٥١)
٣٣١ ص
(٣٥٢)
٣٣٣ ص
(٣٥٣)
٣٣٤ ص
(٣٥٤)
٣٣٥ ص
(٣٥٥)
٣٣٥ ص
(٣٥٦)
٣٣٦ ص
(٣٥٧)
٣٣٦ ص
(٣٥٨)
٣٣٦ ص
(٣٥٩)
٣٣٧ ص
(٣٦٠)
٣٣٧ ص
(٣٦١)
٣٤١ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص

التفسير المنير للزحيلي - وهبة الزحيلي - الصفحة ٩٠

٤- للكفار عذابان: عذاب جهنم في الآخرة، وهو الأدهى والأمر، لأنه عذاب خالد دائم، وعذاب في الدنيا قبل موتهم وهو أخف من عذاب الآخرة بالتعرض لمصائب الدنيا من الأوجاع والأسقام والبلايا وذهاب الأموال والأولاد، والجوع والجهد والقحط سبع سنين، وقد عذب به أهل مكة، والقتل في المعارك كمعركة يوم بدر الذي قتل فيه زعماء قريش، ولكن أكثر الكفار لا يعلمون أن العذاب نازل بهم، ولا ما يصيرون إليه في الآخرة أو الدنيا.
٥- الصبر مفتاح الفرج، لذا أمر الله نبيه وكل مؤمن بالصبر على قضاء ربه فيما حمّله من رسالته، وأعلمه بأنه بمرأى ومنظر من الله يراه ويسمع ما يقول ويفعل، والله حافظه وحارسه وراعيه.
٦- إن الإقبال على طاعة الله والاعتصام بقوته وقدرته وتفويض الأمور إليه يقوي النفس البشرية، وينفخ فيها روح الجدّ والعزيمة والإقدام والجرأة على أداء رسالة الحياة، لذا أمر الله تعالى نبيه صلى الله عليه وسلم وكل مؤمن بتسبيح الله وحمده كل وقت وعقب كل مجلس، وبالصلاة، والتهجد ليلا. وقد سبق إيراد الآيات والأحاديث الآمرة والمرغبة بكل ما ذكر، ومنها
حديث الترمذي عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: «من جلس في مجلس، فكثر فيه لغطه، فقال قبل أن يقوم من مجلسه: سبحانك اللهم وبحمدك، أشهد أن لا إله إلا أنت، أستغفرك وأتوب إليك، إلا غفر له ما كان في مجلسه ذلك»
وأخرج الترمذي أيضا عن ابن عمر قال: «كنا نعدّ لرسول الله صلى الله عليه وسلم في المجلس الواحد مائة مرة من قبل أن يقوم: رب اغفر لي وتب علي، إنك أنت التواب الغفور» [١] .
وفي الحديث المتفق عليه بين البخاري ومسلم عن ابن عباس: أن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان يقول إذا قام إلى الصلاة من جوف الليل: «اللهم لك الحمد أنت نور السموات والأرض ومن فيهن، ولك الحمد أنت قيّوم السموات والأرض


[١] قال الترمذي عن كل من الحديثين: حديث حسن صحيح غريب.