التفسير المنير للزحيلي
(١)
٥ ص
(٢)
١٣ ص
(٣)
١٣ ص
(٤)
١٣ ص
(٥)
١٤ ص
(٦)
١٥ ص
(٧)
١٧ ص
(٨)
١٨ ص
(٩)
١٩ ص
(١٠)
٢٠ ص
(١١)
٢٠ ص
(١٢)
٢١ ص
(١٣)
٢٢ ص
(١٤)
٢٤ ص
(١٥)
٢٥ ص
(١٦)
٢٦ ص
(١٧)
٢٨ ص
(١٨)
٣٠ ص
(١٩)
٣٣ ص
(٢٠)
٣٤ ص
(٢١)
٣٧ ص
(٢٢)
٣٨ ص
(٢٣)
٣٩ ص
(٢٤)
٤٠ ص
(٢٥)
٤١ ص
(٢٦)
٤١ ص
(٢٧)
٤٢ ص
(٢٨)
٤٢ ص
(٢٩)
٤٣ ص
(٣٠)
٤٤ ص
(٣١)
٤٤ ص
(٣٢)
٤٤ ص
(٣٣)
٤٤ ص
(٣٤)
٤٥ ص
(٣٥)
٤٦ ص
(٣٦)
٤٦ ص
(٣٧)
٤٦ ص
(٣٨)
٤٦ ص
(٣٩)
٤٨ ص
(٤٠)
٤٩ ص
(٤١)
٥٣ ص
(٤٢)
٥٣ ص
(٤٣)
٥٣ ص
(٤٤)
٥٣ ص
(٤٥)
٥٤ ص
(٤٦)
٥٥ ص
(٤٧)
٥٥ ص
(٤٨)
٥٦ ص
(٤٩)
٥٧ ص
(٥٠)
٥٧ ص
(٥١)
٥٨ ص
(٥٢)
٦٢ ص
(٥٣)
٦٨ ص
(٥٤)
٦٨ ص
(٥٥)
٧٠ ص
(٥٦)
٧١ ص
(٥٧)
٧١ ص
(٥٨)
٧٢ ص
(٥٩)
٧٢ ص
(٦٠)
٧٢ ص
(٦١)
٧٣ ص
(٦٢)
٧٥ ص
(٦٣)
٧٦ ص
(٦٤)
٧٦ ص
(٦٥)
٧٧ ص
(٦٦)
٧٧ ص
(٦٧)
٧٧ ص
(٦٨)
٧٨ ص
(٦٩)
٧٨ ص
(٧٠)
٧٩ ص
(٧١)
٧٩ ص
(٧٢)
٨٠ ص
(٧٣)
٨٠ ص
(٧٤)
٨٠ ص
(٧٥)
٨١ ص
(٧٦)
٨٣ ص
(٧٧)
٨٣ ص
(٧٨)
٨٣ ص
(٧٩)
٨٣ ص
(٨٠)
٨٤ ص
(٨١)
٨٥ ص
(٨٢)
٨٥ ص
(٨٣)
٨٦ ص
(٨٤)
٨٦ ص
(٨٥)
٨٦ ص
(٨٦)
٨٦ ص
(٨٧)
٨٧ ص
(٨٨)
٨٧ ص
(٨٩)
٨٩ ص
(٩٠)
٨٩ ص
(٩١)
٩٠ ص
(٩٢)
٩٠ ص
(٩٣)
٩٠ ص
(٩٤)
٩١ ص
(٩٥)
٩٣ ص
(٩٦)
٩٤ ص
(٩٧)
٩٤ ص
(٩٨)
٩٥ ص
(٩٩)
٩٥ ص
(١٠٠)
٩٥ ص
(١٠١)
٩٦ ص
(١٠٢)
٩٨ ص
(١٠٣)
٩٩ ص
(١٠٤)
١٠٠ ص
(١٠٥)
١٠٠ ص
(١٠٦)
١٠٠ ص
(١٠٧)
١٠١ ص
(١٠٨)
١٠١ ص
(١٠٩)
١٠٢ ص
(١١٠)
١٠٢ ص
(١١١)
١٠٣ ص
(١١٢)
١٠٣ ص
(١١٣)
١٠٤ ص
(١١٤)
١٠٤ ص
(١١٥)
١٠٥ ص
(١١٦)
١٠٥ ص
(١١٧)
١٠٥ ص
(١١٨)
١٠٧ ص
(١١٩)
١٠٨ ص
(١٢٠)
١٠٩ ص
(١٢١)
١٠٩ ص
(١٢٢)
١٠٩ ص
(١٢٣)
١١٠ ص
(١٢٤)
١١٠ ص
(١٢٥)
١١٣ ص
(١٢٦)
١١٦ ص
(١٢٧)
١١٦ ص
(١٢٨)
١١٦ ص
(١٢٩)
١١٧ ص
(١٣٠)
١١٧ ص
(١٣١)
١١٧ ص
(١٣٢)
١١٩ ص
(١٣٣)
١٢٢ ص
(١٣٤)
١٢٣ ص
(١٣٥)
١٢٣ ص
(١٣٦)
١٢٤ ص
(١٣٧)
١٢٤ ص
(١٣٨)
١٢٥ ص
(١٣٩)
١٢٧ ص
(١٤٠)
١٢٧ ص
(١٤١)
١٣٠ ص
(١٤٢)
١٣٠ ص
(١٤٣)
١٣٠ ص
(١٤٤)
١٣١ ص
(١٤٥)
١٣١ ص
(١٤٦)
١٣١ ص
(١٤٧)
١٣١ ص
(١٤٨)
١٣١ ص
(١٤٩)
١٣٢ ص
(١٥٠)
١٣٢ ص
(١٥١)
١٣٢ ص
(١٥٢)
١٣٢ ص
(١٥٣)
١٣٢ ص
(١٥٤)
١٣٣ ص
(١٥٥)
١٣٣ ص
(١٥٦)
١٣٦ ص
(١٥٧)
١٣٦ ص
(١٥٨)
١٣٧ ص
(١٥٩)
١٣٧ ص
(١٦٠)
١٣٨ ص
(١٦١)
١٣٨ ص
(١٦٢)
١٣٩ ص
(١٦٣)
١٤٤ ص
(١٦٤)
١٤٦ ص
(١٦٥)
١٤٧ ص
(١٦٦)
١٤٨ ص
(١٦٧)
١٤٨ ص
(١٦٨)
١٤٨ ص
(١٦٩)
١٤٩ ص
(١٧٠)
١٤٩ ص
(١٧١)
١٥٠ ص
(١٧٢)
١٥٣ ص
(١٧٣)
١٥٣ ص
(١٧٤)
١٥٣ ص
(١٧٥)
١٥٤ ص
(١٧٦)
١٥٤ ص
(١٧٧)
١٥٥ ص
(١٧٨)
١٥٧ ص
(١٧٩)
١٥٨ ص
(١٨٠)
١٥٩ ص
(١٨١)
١٥٩ ص
(١٨٢)
١٥٩ ص
(١٨٣)
١٦٠ ص
(١٨٤)
١٦٠ ص
(١٨٥)
١٦٣ ص
(١٨٦)
١٦٤ ص
(١٨٧)
١٦٤ ص
(١٨٨)
١٦٥ ص
(١٨٩)
١٦٥ ص
(١٩٠)
١٦٦ ص
(١٩١)
١٦٨ ص
(١٩٢)
١٧٢ ص
(١٩٣)
١٧٢ ص
(١٩٤)
١٧٢ ص
(١٩٥)
١٧٢ ص
(١٩٦)
١٧٣ ص
(١٩٧)
١٧٥ ص
(١٩٨)
١٧٦ ص
(١٩٩)
١٧٦ ص
(٢٠٠)
١٧٧ ص
(٢٠١)
١٧٧ ص
(٢٠٢)
١٧٧ ص
(٢٠٣)
١٧٨ ص
(٢٠٤)
١٧٨ ص
(٢٠٥)
١٧٩ ص
(٢٠٦)
١٧٩ ص
(٢٠٧)
١٨٠ ص
(٢٠٨)
١٨٠ ص
(٢٠٩)
١٨٠ ص
(٢١٠)
١٨١ ص
(٢١١)
١٨٢ ص
(٢١٢)
١٨٥ ص
(٢١٣)
١٨٦ ص
(٢١٤)
١٨٦ ص
(٢١٥)
١٨٧ ص
(٢١٦)
١٨٨ ص
(٢١٧)
١٨٨ ص
(٢١٨)
١٨٩ ص
(٢١٩)
١٩٠ ص
(٢٢٠)
١٩٣ ص
(٢٢١)
١٩٣ ص
(٢٢٢)
١٩٣ ص
(٢٢٣)
١٩٣ ص
(٢٢٤)
١٩٤ ص
(٢٢٥)
١٩٤ ص
(٢٢٦)
١٩٥ ص
(٢٢٧)
١٩٥ ص
(٢٢٨)
١٩٥ ص
(٢٢٩)
١٩٦ ص
(٢٣٠)
١٩٦ ص
(٢٣١)
١٩٧ ص
(٢٣٢)
١٩٨ ص
(٢٣٣)
١٩٩ ص
(٢٣٤)
٢٠١ ص
(٢٣٥)
٢٠٢ ص
(٢٣٦)
٢٠٢ ص
(٢٣٧)
٢٠٢ ص
(٢٣٨)
٢٠٣ ص
(٢٣٩)
٢٠٣ ص
(٢٤٠)
٢٠٣ ص
(٢٤١)
٢٠٣ ص
(٢٤٢)
٢٠٦ ص
(٢٤٣)
٢٠٧ ص
(٢٤٤)
٢٠٧ ص
(٢٤٥)
٢٠٨ ص
(٢٤٦)
٢٠٨ ص
(٢٤٧)
٢٠٨ ص
(٢٤٨)
٢٠٩ ص
(٢٤٩)
٢١٠ ص
(٢٥٠)
٢١٣ ص
(٢٥١)
٢١٣ ص
(٢٥٢)
٢١٤ ص
(٢٥٣)
٢١٤ ص
(٢٥٤)
٢١٤ ص
(٢٥٥)
٢١٥ ص
(٢٥٦)
٢١٧ ص
(٢٥٧)
٢١٨ ص
(٢٥٨)
٢١٨ ص
(٢٥٩)
٢١٨ ص
(٢٦٠)
٢١٩ ص
(٢٦١)
٢١٩ ص
(٢٦٢)
٢٢٠ ص
(٢٦٣)
٢٢٢ ص
(٢٦٤)
٢٢٣ ص
(٢٦٥)
٢٢٣ ص
(٢٦٦)
٢٢٣ ص
(٢٦٧)
٢٢٤ ص
(٢٦٨)
٢٢٤ ص
(٢٦٩)
٢٢٥ ص
(٢٧٠)
٢٢٦ ص
(٢٧١)
٢٢٦ ص
(٢٧٢)
٢٢٦ ص
(٢٧٣)
٢٢٦ ص
(٢٧٤)
٢٢٧ ص
(٢٧٥)
٢٢٨ ص
(٢٧٦)
٢٢٩ ص
(٢٧٧)
٢٢٩ ص
(٢٧٨)
٢٢٩ ص
(٢٧٩)
٢٢٩ ص
(٢٨٠)
٢٣٠ ص
(٢٨١)
٢٣٠ ص
(٢٨٢)
٢٣١ ص
(٢٨٣)
٢٣٢ ص
(٢٨٤)
٢٣٢ ص
(٢٨٥)
٢٣٣ ص
(٢٨٦)
٢٣٣ ص
(٢٨٧)
٢٣٣ ص
(٢٨٨)
٢٣٦ ص
(٢٨٩)
٢٣٦ ص
(٢٩٠)
٢٣٧ ص
(٢٩١)
٢٣٧ ص
(٢٩٢)
٢٣٨ ص
(٢٩٣)
٢٣٨ ص
(٢٩٤)
٢٣٨ ص
(٢٩٥)
٢٣٨ ص
(٢٩٦)
٢٣٩ ص
(٢٩٧)
٢٣٩ ص
(٢٩٨)
٢٤٠ ص
(٢٩٩)
٢٤١ ص
(٣٠٠)
٢٤١ ص
(٣٠١)
٢٤٢ ص
(٣٠٢)
٢٤٢ ص
(٣٠٣)
٢٤٢ ص
(٣٠٤)
٢٤٣ ص
(٣٠٥)
٢٤٤ ص
(٣٠٦)
٢٤٦ ص
(٣٠٧)
٢٤٩ ص
(٣٠٨)
٢٥٠ ص
(٣٠٩)
٢٥٤ ص
(٣١٠)
٢٥٤ ص
(٣١١)
٢٥٤ ص
(٣١٢)
٢٥٤ ص
(٣١٣)
٢٥٥ ص
(٣١٤)
٢٥٥ ص
(٣١٥)
٢٥٥ ص
(٣١٦)
٢٥٧ ص
(٣١٧)
٢٥٨ ص
(٣١٨)
٢٥٩ ص
(٣١٩)
٢٥٩ ص
(٣٢٠)
٢٥٩ ص
(٣٢١)
٢٦٠ ص
(٣٢٢)
٢٦٠ ص
(٣٢٣)
٢٦١ ص
(٣٢٤)
٢٦١ ص
(٣٢٥)
٢٦٣ ص
(٣٢٦)
٢٦٥ ص
(٣٢٧)
٢٦٧ ص
(٣٢٨)
٢٦٧ ص
(٣٢٩)
٢٦٩ ص
(٣٣٠)
٢٦٩ ص
(٣٣١)
٢٦٩ ص
(٣٣٢)
٢٦٩ ص
(٣٣٣)
٢٧٠ ص
(٣٣٤)
٢٧٠ ص
(٣٣٥)
٢٧١ ص
(٣٣٦)
٢٧٣ ص
(٣٣٧)
٢٧٤ ص
(٣٣٨)
٢٧٤ ص
(٣٣٩)
٢٧٤ ص
(٣٤٠)
٢٧٥ ص
(٣٤١)
٢٧٥ ص
(٣٤٢)
٢٧٧ ص
(٣٤٣)
٢٧٨ ص
(٣٤٤)
٢٧٨ ص
(٣٤٥)
٢٧٩ ص
(٣٤٦)
٢٧٩ ص
(٣٤٧)
٢٧٩ ص
(٣٤٨)
٢٨٠ ص
(٣٤٩)
٢٨٠ ص
(٣٥٠)
٢٨١ ص
(٣٥١)
٢٨٣ ص
(٣٥٢)
٢٨٣ ص
(٣٥٣)
٢٨٤ ص
(٣٥٤)
٢٨٤ ص
(٣٥٥)
٢٨٥ ص
(٣٥٦)
٢٨٥ ص
(٣٥٧)
٢٨٦ ص
(٣٥٨)
٢٨٦ ص
(٣٥٩)
٢٨٦ ص
(٣٦٠)
٢٨٧ ص
(٣٦١)
٢٨٩ ص
(٣٦٢)
٢٩٣ ص
(٣٦٣)
٢٩٣ ص
(٣٦٤)
٢٩٣ ص
(٣٦٥)
٢٩٤ ص
(٣٦٦)
٢٩٤ ص
(٣٦٧)
٢٩٥ ص
(٣٦٨)
٢٩٥ ص
(٣٦٩)
٢٩٧ ص
(٣٧٠)
٢٩٩ ص
(٣٧١)
٢٩٩ ص
(٣٧٢)
٢٩٩ ص
(٣٧٣)
٣٠٠ ص
(٣٧٤)
٣٠١ ص
(٣٧٥)
٣٠١ ص
(٣٧٦)
٣٠١ ص
(٣٧٧)
٣٠٢ ص
(٣٧٨)
٣٠٢ ص
(٣٧٩)
٣٠٣ ص
(٣٨٠)
٣٠٣ ص
(٣٨١)
٣٠٦ ص
(٣٨٢)
٣١١ ص
(٣٨٣)
٣١١ ص
(٣٨٤)
٣١١ ص
(٣٨٥)
٣١٢ ص
(٣٨٦)
٣١٢ ص
(٣٨٧)
٣١٣ ص
(٣٨٨)
٣١٤ ص
(٣٨٩)
٣١٦ ص
(٣٩٠)
٣١٦ ص
(٣٩١)
٣١٦ ص
(٣٩٢)
٣١٧ ص
(٣٩٣)
٣١٧ ص
(٣٩٤)
٣١٧ ص
(٣٩٥)
٣١٨ ص
(٣٩٦)
٣٢٠ ص
(٣٩٧)
٣٢٠ ص
(٣٩٨)
٣٢١ ص
(٣٩٩)
٣٢١ ص
(٤٠٠)
٣٢٢ ص
(٤٠١)
٣٢٢ ص
(٤٠٢)
٣٢٣ ص
(٤٠٣)
٣٢٥ ص
(٤٠٤)
٣٢٧ ص
(٤٠٥)
٣٢٨ ص
(٤٠٦)
٣٢٨ ص
(٤٠٧)
٣٢٨ ص
(٤٠٨)
٣٢٨ ص
(٤٠٩)
٣٢٩ ص
(٤١٠)
٣٣١ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص

التفسير المنير للزحيلي - وهبة الزحيلي - الصفحة ١٩٨

من العذاب، ليقولوا: نحن أحب إلى الله منكم، وأكرم على الله منكم [١] .

التفسير والبيان:
حرص النّبي صلّى الله عليه وسلم وصحابته على انضمام أهل الكتاب (اليهود والنصارى) إلى دعوته والإيمان برسالته في مواجهة المشركين، لوجود جسور التقاء معهم من الإيمان بوجود الإله والتصديق بالأنبياء وبالبعث واليوم الآخر. وقد روي أنها نزلت في الأنصار الذين كانوا حلفاء لليهود، وبينهم جوار ورضاعة، وكانوا يودون لو أسلموا، فأنزل الله: أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ.
فجاءت هذه الآيات، في أثناء بيان قبائح اليهود، توضح خطابا للنبي صلّى الله عليه وسلّم والمؤمنين، ما بدد الآمال والأطماع في إيمان اليهود، لأن منهم جماعة- وهم فئة من الأحبار والرؤساء- كانوا يسمعون كلام الله، ثم يبدلونه أو يؤولونه بحسب أهوائهم وميولهم، وليس الحاضرون أحسن حالا من الغابرين، لأنهم ورثوا الاستكبار من أسلافهم، وهم يعلمون أن هذا العمل يتنافى مع الحقيقة والواقع، فكيف تطمعون إذن في إيمان من له سابقة في الضلال؟! وسبب آخر يدعو إلى عدم إيمانهم هو أن منافقيهم إذا قابلوا المؤمنين قالوا:
نحن مؤمنون بالله وبالنبيّ كإيمانكم، إذ هذا النبي هو المبشر به عندنا، فنحن معكم، وإذا انفردوا مع بعضهم قالوا: كيف تحدثون أتباع محمد بما أنزل الله عليكم في التوراة؟ كيف تفعلون هذا، وهم يحتجون عليكم بكلامكم، ويخاصمونكم به عند ربكم يوم القيامة؟ أتذيعون أسراركم التي تضركم؟ فيرد الله عليهم:
ألا يعلمون أن الله تعالى يعلم السر والعلن، ويعلم الغيب والشهادة، فسواء أعلنتم سرا أم أضمرتموه، فإن الله سيجازيكم على أعمالكم.


[١] أسباب النزول للسيوطي بهامش تفسير الجلالين: ص ١٦