التفسير المنير للزحيلي
(١)
٥ ص
(٢)
١٣ ص
(٣)
١٣ ص
(٤)
١٣ ص
(٥)
١٤ ص
(٦)
١٥ ص
(٧)
١٧ ص
(٨)
١٨ ص
(٩)
١٩ ص
(١٠)
٢٠ ص
(١١)
٢٠ ص
(١٢)
٢١ ص
(١٣)
٢٢ ص
(١٤)
٢٤ ص
(١٥)
٢٥ ص
(١٦)
٢٦ ص
(١٧)
٢٨ ص
(١٨)
٣٠ ص
(١٩)
٣٣ ص
(٢٠)
٣٤ ص
(٢١)
٣٧ ص
(٢٢)
٣٨ ص
(٢٣)
٣٩ ص
(٢٤)
٤٠ ص
(٢٥)
٤١ ص
(٢٦)
٤١ ص
(٢٧)
٤٢ ص
(٢٨)
٤٢ ص
(٢٩)
٤٣ ص
(٣٠)
٤٤ ص
(٣١)
٤٤ ص
(٣٢)
٤٤ ص
(٣٣)
٤٤ ص
(٣٤)
٤٥ ص
(٣٥)
٤٦ ص
(٣٦)
٤٦ ص
(٣٧)
٤٦ ص
(٣٨)
٤٦ ص
(٣٩)
٤٨ ص
(٤٠)
٤٩ ص
(٤١)
٥٣ ص
(٤٢)
٥٣ ص
(٤٣)
٥٣ ص
(٤٤)
٥٣ ص
(٤٥)
٥٤ ص
(٤٦)
٥٥ ص
(٤٧)
٥٥ ص
(٤٨)
٥٦ ص
(٤٩)
٥٧ ص
(٥٠)
٥٧ ص
(٥١)
٥٨ ص
(٥٢)
٦٢ ص
(٥٣)
٦٨ ص
(٥٤)
٦٨ ص
(٥٥)
٧٠ ص
(٥٦)
٧١ ص
(٥٧)
٧١ ص
(٥٨)
٧٢ ص
(٥٩)
٧٢ ص
(٦٠)
٧٢ ص
(٦١)
٧٣ ص
(٦٢)
٧٥ ص
(٦٣)
٧٦ ص
(٦٤)
٧٦ ص
(٦٥)
٧٧ ص
(٦٦)
٧٧ ص
(٦٧)
٧٧ ص
(٦٨)
٧٨ ص
(٦٩)
٧٨ ص
(٧٠)
٧٩ ص
(٧١)
٧٩ ص
(٧٢)
٨٠ ص
(٧٣)
٨٠ ص
(٧٤)
٨٠ ص
(٧٥)
٨١ ص
(٧٦)
٨٣ ص
(٧٧)
٨٣ ص
(٧٨)
٨٣ ص
(٧٩)
٨٣ ص
(٨٠)
٨٤ ص
(٨١)
٨٥ ص
(٨٢)
٨٥ ص
(٨٣)
٨٦ ص
(٨٤)
٨٦ ص
(٨٥)
٨٦ ص
(٨٦)
٨٦ ص
(٨٧)
٨٧ ص
(٨٨)
٨٧ ص
(٨٩)
٨٩ ص
(٩٠)
٨٩ ص
(٩١)
٩٠ ص
(٩٢)
٩٠ ص
(٩٣)
٩٠ ص
(٩٤)
٩١ ص
(٩٥)
٩٣ ص
(٩٦)
٩٤ ص
(٩٧)
٩٤ ص
(٩٨)
٩٥ ص
(٩٩)
٩٥ ص
(١٠٠)
٩٥ ص
(١٠١)
٩٦ ص
(١٠٢)
٩٨ ص
(١٠٣)
٩٩ ص
(١٠٤)
١٠٠ ص
(١٠٥)
١٠٠ ص
(١٠٦)
١٠٠ ص
(١٠٧)
١٠١ ص
(١٠٨)
١٠١ ص
(١٠٩)
١٠٢ ص
(١١٠)
١٠٢ ص
(١١١)
١٠٣ ص
(١١٢)
١٠٣ ص
(١١٣)
١٠٤ ص
(١١٤)
١٠٤ ص
(١١٥)
١٠٥ ص
(١١٦)
١٠٥ ص
(١١٧)
١٠٥ ص
(١١٨)
١٠٧ ص
(١١٩)
١٠٨ ص
(١٢٠)
١٠٩ ص
(١٢١)
١٠٩ ص
(١٢٢)
١٠٩ ص
(١٢٣)
١١٠ ص
(١٢٤)
١١٠ ص
(١٢٥)
١١٣ ص
(١٢٦)
١١٦ ص
(١٢٧)
١١٦ ص
(١٢٨)
١١٦ ص
(١٢٩)
١١٧ ص
(١٣٠)
١١٧ ص
(١٣١)
١١٧ ص
(١٣٢)
١١٩ ص
(١٣٣)
١٢٢ ص
(١٣٤)
١٢٣ ص
(١٣٥)
١٢٣ ص
(١٣٦)
١٢٤ ص
(١٣٧)
١٢٤ ص
(١٣٨)
١٢٥ ص
(١٣٩)
١٢٧ ص
(١٤٠)
١٢٧ ص
(١٤١)
١٣٠ ص
(١٤٢)
١٣٠ ص
(١٤٣)
١٣٠ ص
(١٤٤)
١٣١ ص
(١٤٥)
١٣١ ص
(١٤٦)
١٣١ ص
(١٤٧)
١٣١ ص
(١٤٨)
١٣١ ص
(١٤٩)
١٣٢ ص
(١٥٠)
١٣٢ ص
(١٥١)
١٣٢ ص
(١٥٢)
١٣٢ ص
(١٥٣)
١٣٢ ص
(١٥٤)
١٣٣ ص
(١٥٥)
١٣٣ ص
(١٥٦)
١٣٦ ص
(١٥٧)
١٣٦ ص
(١٥٨)
١٣٧ ص
(١٥٩)
١٣٧ ص
(١٦٠)
١٣٨ ص
(١٦١)
١٣٨ ص
(١٦٢)
١٣٩ ص
(١٦٣)
١٤٤ ص
(١٦٤)
١٤٦ ص
(١٦٥)
١٤٧ ص
(١٦٦)
١٤٨ ص
(١٦٧)
١٤٨ ص
(١٦٨)
١٤٨ ص
(١٦٩)
١٤٩ ص
(١٧٠)
١٤٩ ص
(١٧١)
١٥٠ ص
(١٧٢)
١٥٣ ص
(١٧٣)
١٥٣ ص
(١٧٤)
١٥٣ ص
(١٧٥)
١٥٤ ص
(١٧٦)
١٥٤ ص
(١٧٧)
١٥٥ ص
(١٧٨)
١٥٧ ص
(١٧٩)
١٥٨ ص
(١٨٠)
١٥٩ ص
(١٨١)
١٥٩ ص
(١٨٢)
١٥٩ ص
(١٨٣)
١٦٠ ص
(١٨٤)
١٦٠ ص
(١٨٥)
١٦٣ ص
(١٨٦)
١٦٤ ص
(١٨٧)
١٦٤ ص
(١٨٨)
١٦٥ ص
(١٨٩)
١٦٥ ص
(١٩٠)
١٦٦ ص
(١٩١)
١٦٨ ص
(١٩٢)
١٧٢ ص
(١٩٣)
١٧٢ ص
(١٩٤)
١٧٢ ص
(١٩٥)
١٧٢ ص
(١٩٦)
١٧٣ ص
(١٩٧)
١٧٥ ص
(١٩٨)
١٧٦ ص
(١٩٩)
١٧٦ ص
(٢٠٠)
١٧٧ ص
(٢٠١)
١٧٧ ص
(٢٠٢)
١٧٧ ص
(٢٠٣)
١٧٨ ص
(٢٠٤)
١٧٨ ص
(٢٠٥)
١٧٩ ص
(٢٠٦)
١٧٩ ص
(٢٠٧)
١٨٠ ص
(٢٠٨)
١٨٠ ص
(٢٠٩)
١٨٠ ص
(٢١٠)
١٨١ ص
(٢١١)
١٨٢ ص
(٢١٢)
١٨٥ ص
(٢١٣)
١٨٦ ص
(٢١٤)
١٨٦ ص
(٢١٥)
١٨٧ ص
(٢١٦)
١٨٨ ص
(٢١٧)
١٨٨ ص
(٢١٨)
١٨٩ ص
(٢١٩)
١٩٠ ص
(٢٢٠)
١٩٣ ص
(٢٢١)
١٩٣ ص
(٢٢٢)
١٩٣ ص
(٢٢٣)
١٩٣ ص
(٢٢٤)
١٩٤ ص
(٢٢٥)
١٩٤ ص
(٢٢٦)
١٩٥ ص
(٢٢٧)
١٩٥ ص
(٢٢٨)
١٩٥ ص
(٢٢٩)
١٩٦ ص
(٢٣٠)
١٩٦ ص
(٢٣١)
١٩٧ ص
(٢٣٢)
١٩٨ ص
(٢٣٣)
١٩٩ ص
(٢٣٤)
٢٠١ ص
(٢٣٥)
٢٠٢ ص
(٢٣٦)
٢٠٢ ص
(٢٣٧)
٢٠٢ ص
(٢٣٨)
٢٠٣ ص
(٢٣٩)
٢٠٣ ص
(٢٤٠)
٢٠٣ ص
(٢٤١)
٢٠٣ ص
(٢٤٢)
٢٠٦ ص
(٢٤٣)
٢٠٧ ص
(٢٤٤)
٢٠٧ ص
(٢٤٥)
٢٠٨ ص
(٢٤٦)
٢٠٨ ص
(٢٤٧)
٢٠٨ ص
(٢٤٨)
٢٠٩ ص
(٢٤٩)
٢١٠ ص
(٢٥٠)
٢١٣ ص
(٢٥١)
٢١٣ ص
(٢٥٢)
٢١٤ ص
(٢٥٣)
٢١٤ ص
(٢٥٤)
٢١٤ ص
(٢٥٥)
٢١٥ ص
(٢٥٦)
٢١٧ ص
(٢٥٧)
٢١٨ ص
(٢٥٨)
٢١٨ ص
(٢٥٩)
٢١٨ ص
(٢٦٠)
٢١٩ ص
(٢٦١)
٢١٩ ص
(٢٦٢)
٢٢٠ ص
(٢٦٣)
٢٢٢ ص
(٢٦٤)
٢٢٣ ص
(٢٦٥)
٢٢٣ ص
(٢٦٦)
٢٢٣ ص
(٢٦٧)
٢٢٤ ص
(٢٦٨)
٢٢٤ ص
(٢٦٩)
٢٢٥ ص
(٢٧٠)
٢٢٦ ص
(٢٧١)
٢٢٦ ص
(٢٧٢)
٢٢٦ ص
(٢٧٣)
٢٢٦ ص
(٢٧٤)
٢٢٧ ص
(٢٧٥)
٢٢٨ ص
(٢٧٦)
٢٢٩ ص
(٢٧٧)
٢٢٩ ص
(٢٧٨)
٢٢٩ ص
(٢٧٩)
٢٢٩ ص
(٢٨٠)
٢٣٠ ص
(٢٨١)
٢٣٠ ص
(٢٨٢)
٢٣١ ص
(٢٨٣)
٢٣٢ ص
(٢٨٤)
٢٣٢ ص
(٢٨٥)
٢٣٣ ص
(٢٨٦)
٢٣٣ ص
(٢٨٧)
٢٣٣ ص
(٢٨٨)
٢٣٦ ص
(٢٨٩)
٢٣٦ ص
(٢٩٠)
٢٣٧ ص
(٢٩١)
٢٣٧ ص
(٢٩٢)
٢٣٨ ص
(٢٩٣)
٢٣٨ ص
(٢٩٤)
٢٣٨ ص
(٢٩٥)
٢٣٨ ص
(٢٩٦)
٢٣٩ ص
(٢٩٧)
٢٣٩ ص
(٢٩٨)
٢٤٠ ص
(٢٩٩)
٢٤١ ص
(٣٠٠)
٢٤١ ص
(٣٠١)
٢٤٢ ص
(٣٠٢)
٢٤٢ ص
(٣٠٣)
٢٤٢ ص
(٣٠٤)
٢٤٣ ص
(٣٠٥)
٢٤٤ ص
(٣٠٦)
٢٤٦ ص
(٣٠٧)
٢٤٩ ص
(٣٠٨)
٢٥٠ ص
(٣٠٩)
٢٥٤ ص
(٣١٠)
٢٥٤ ص
(٣١١)
٢٥٤ ص
(٣١٢)
٢٥٤ ص
(٣١٣)
٢٥٥ ص
(٣١٤)
٢٥٥ ص
(٣١٥)
٢٥٥ ص
(٣١٦)
٢٥٧ ص
(٣١٧)
٢٥٨ ص
(٣١٨)
٢٥٩ ص
(٣١٩)
٢٥٩ ص
(٣٢٠)
٢٥٩ ص
(٣٢١)
٢٦٠ ص
(٣٢٢)
٢٦٠ ص
(٣٢٣)
٢٦١ ص
(٣٢٤)
٢٦١ ص
(٣٢٥)
٢٦٣ ص
(٣٢٦)
٢٦٥ ص
(٣٢٧)
٢٦٧ ص
(٣٢٨)
٢٦٧ ص
(٣٢٩)
٢٦٩ ص
(٣٣٠)
٢٦٩ ص
(٣٣١)
٢٦٩ ص
(٣٣٢)
٢٦٩ ص
(٣٣٣)
٢٧٠ ص
(٣٣٤)
٢٧٠ ص
(٣٣٥)
٢٧١ ص
(٣٣٦)
٢٧٣ ص
(٣٣٧)
٢٧٤ ص
(٣٣٨)
٢٧٤ ص
(٣٣٩)
٢٧٤ ص
(٣٤٠)
٢٧٥ ص
(٣٤١)
٢٧٥ ص
(٣٤٢)
٢٧٧ ص
(٣٤٣)
٢٧٨ ص
(٣٤٤)
٢٧٨ ص
(٣٤٥)
٢٧٩ ص
(٣٤٦)
٢٧٩ ص
(٣٤٧)
٢٧٩ ص
(٣٤٨)
٢٨٠ ص
(٣٤٩)
٢٨٠ ص
(٣٥٠)
٢٨١ ص
(٣٥١)
٢٨٣ ص
(٣٥٢)
٢٨٣ ص
(٣٥٣)
٢٨٤ ص
(٣٥٤)
٢٨٤ ص
(٣٥٥)
٢٨٥ ص
(٣٥٦)
٢٨٥ ص
(٣٥٧)
٢٨٦ ص
(٣٥٨)
٢٨٦ ص
(٣٥٩)
٢٨٦ ص
(٣٦٠)
٢٨٧ ص
(٣٦١)
٢٨٩ ص
(٣٦٢)
٢٩٣ ص
(٣٦٣)
٢٩٣ ص
(٣٦٤)
٢٩٣ ص
(٣٦٥)
٢٩٤ ص
(٣٦٦)
٢٩٤ ص
(٣٦٧)
٢٩٥ ص
(٣٦٨)
٢٩٥ ص
(٣٦٩)
٢٩٧ ص
(٣٧٠)
٢٩٩ ص
(٣٧١)
٢٩٩ ص
(٣٧٢)
٢٩٩ ص
(٣٧٣)
٣٠٠ ص
(٣٧٤)
٣٠١ ص
(٣٧٥)
٣٠١ ص
(٣٧٦)
٣٠١ ص
(٣٧٧)
٣٠٢ ص
(٣٧٨)
٣٠٢ ص
(٣٧٩)
٣٠٣ ص
(٣٨٠)
٣٠٣ ص
(٣٨١)
٣٠٦ ص
(٣٨٢)
٣١١ ص
(٣٨٣)
٣١١ ص
(٣٨٤)
٣١١ ص
(٣٨٥)
٣١٢ ص
(٣٨٦)
٣١٢ ص
(٣٨٧)
٣١٣ ص
(٣٨٨)
٣١٤ ص
(٣٨٩)
٣١٦ ص
(٣٩٠)
٣١٦ ص
(٣٩١)
٣١٦ ص
(٣٩٢)
٣١٧ ص
(٣٩٣)
٣١٧ ص
(٣٩٤)
٣١٧ ص
(٣٩٥)
٣١٨ ص
(٣٩٦)
٣٢٠ ص
(٣٩٧)
٣٢٠ ص
(٣٩٨)
٣٢١ ص
(٣٩٩)
٣٢١ ص
(٤٠٠)
٣٢٢ ص
(٤٠١)
٣٢٢ ص
(٤٠٢)
٣٢٣ ص
(٤٠٣)
٣٢٥ ص
(٤٠٤)
٣٢٧ ص
(٤٠٥)
٣٢٨ ص
(٤٠٦)
٣٢٨ ص
(٤٠٧)
٣٢٨ ص
(٤٠٨)
٣٢٨ ص
(٤٠٩)
٣٢٩ ص
(٤١٠)
٣٣١ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص

التفسير المنير للزحيلي - وهبة الزحيلي - الصفحة ٥٧

صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ أي طريق من أنعمت عليهم، من النبيين والصديقين والشهداء والصالحين السابقين، وحسن أولئك رفيقا. غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ أي لا تجعلنا مع أولئك الحائدين عن طريق الاستقامة، المبعدين عن رحمة الله، المعاقبين أشد العقاب، لأنهم عرفوا الحق وتركوه، وضلوا الطريق. ويرى الجمهور أن المغضوب عليهم هم اليهود، والضالين هم النصارى. والحق: أن المغضوب عليهم: هم الذين بلغهم الدين الحق الذي شرعه الله لعباده، فرفضوه ونبذوه. والضالون: هم الذين لم يعرفوا الحق، أو لم يعرفوه على الوجه الصحيح، وهم الذين لم تبلغهم رسالة أو بلغتهم بنحو ناقص..

التأمين:
«آمين» دعاء، أي تقبل منا واستجب دعاءنا، وهي ليست من القرآن، ولم تكن قبلنا إلا لموسى وهارون عليهما السّلام، ويسن ختم الفاتحة بها، بعد سكتة على نون وَلَا الضَّالِّينَ ليتميز ما هو قرآن مما ليس بقرآن. ودليل سنيتها
ما رواه مالك والجماعة (أحمد والأئمة الستة) عن أبي هريرة أن رسول الله صلّى الله عليه وسلّم قال: «إذا أمّن الإمام فأمنوا، فإنه من وافق تأمينه تأمين الملائكة، غفر له ما تقدم من ذنبه» .

آراء العلماء في الجهر والإسرار بالتأمين:
للعلماء رأيان: قال الحنفية، والمالكية في الراجح: الإخفاء أو الإسرار بآمين أولى من الجهر بها، لأنه دعاء، وقد قال الله تعالى: ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَخُفْيَةً [الأعراف ٧/ ٥٥] وقال ابن مسعود: «أربع يخفيهن الإمام: التعوذ، والتسمية، والتأمين، والتحميد» أي قول: ربنا لك الحمد.
ورأى الشافعية والحنابلة: أن التأمين سرا في الصلاة السرية، وجهرا فيما يجهر فيه بالقراءة، ويؤمن المأموم مع تأمين إمامه،
لحديث أبي هريرة المتقدم:
«إذا أمّن الإمام فأمنوا ... »
ودليلهم على هذا التفصيل:
حديث أبي هريرة: «كان رسول الله صلّى الله عليه وسلّم إذا تلا: غير المغضوب عليهم ولا الضالين، قال: آمين، حتى يسمع من يليه من الصف الأول» «١»

وحديث وائل بن حجر: «سمعت


(١) رواه أبو داود وابن ماجه، وقال: حتى يسمعها أهل الصف الأول، فيرتج بها المسجد.