مختصر تاريخ دمشق
(١)
٦ ص
(٢)
٦ ص
(٣)
٦ ص
(٤)
٧ ص
(٥)
٧ ص
(٦)
٨ ص
(٧)
٨ ص
(٨)
٩ ص
(٩)
٩ ص
(١٠)
١٠ ص
(١١)
١٠ ص
(١٢)
١١ ص
(١٣)
١١ ص
(١٤)
١١ ص
(١٥)
١٢ ص
(١٦)
١٢ ص
(١٧)
١٤ ص
(١٨)
١٤ ص
(١٩)
١٥ ص
(٢٠)
١٥ ص
(٢١)
١٦ ص
(٢٢)
١٦ ص
(٢٣)
١٧ ص
(٢٤)
١٧ ص
(٢٥)
١٨ ص
(٢٦)
١٨ ص
(٢٧)
١٨ ص
(٢٨)
١٩ ص
(٢٩)
١٩ ص
(٣٠)
١٩ ص
(٣١)
١٩ ص
(٣٢)
٢٠ ص
(٣٣)
٢٠ ص
(٣٤)
٢٠ ص
(٣٥)
٢١ ص
(٣٦)
٢٢ ص
(٣٧)
٢٢ ص
(٣٨)
٢٢ ص
(٣٩)
٢٣ ص
(٤٠)
٢٣ ص
(٤١)
٢٣ ص
(٤٢)
٢٨ ص
(٤٣)
٢٨ ص
(٤٤)
٢٩ ص
(٤٥)
٣٠ ص
(٤٦)
٣٠ ص
(٤٧)
٣٠ ص
(٤٨)
٣٢ ص
(٤٩)
٣٣ ص
(٥٠)
٣٣ ص
(٥١)
٣٣ ص
(٥٢)
٣٤ ص
(٥٣)
٣٤ ص
(٥٤)
٣٤ ص
(٥٥)
٣٥ ص
(٥٦)
٣٥ ص
(٥٧)
٣٦ ص
(٥٨)
٣٦ ص
(٥٩)
٣٧ ص
(٦٠)
٣٧ ص
(٦١)
٣٧ ص
(٦٢)
٣٨ ص
(٦٣)
٣٩ ص
(٦٤)
٣٩ ص
(٦٥)
٣٩ ص
(٦٦)
٤٠ ص
(٦٧)
٤٠ ص
(٦٨)
٤٣ ص
(٦٩)
٤٣ ص
(٧٠)
٤٤ ص
(٧١)
٤٥ ص
(٧٢)
٤٥ ص
(٧٣)
٤٥ ص
(٧٤)
٤٦ ص
(٧٥)
٤٩ ص
(٧٦)
٤٩ ص
(٧٧)
٥٠ ص
(٧٨)
٥١ ص
(٧٩)
٥١ ص
(٨٠)
٥٢ ص
(٨١)
٥٢ ص
(٨٢)
٥٢ ص
(٨٣)
٥٣ ص
(٨٤)
٥٣ ص
(٨٥)
٥٣ ص
(٨٦)
٥٥ ص
(٨٧)
٥٦ ص
(٨٨)
٥٧ ص
(٨٩)
٥٨ ص
(٩٠)
٥٨ ص
(٩١)
٥٩ ص
(٩٢)
٦٠ ص
(٩٣)
٦٠ ص
(٩٤)
٦٤ ص
(٩٥)
٦٥ ص
(٩٦)
٦٥ ص
(٩٧)
٦٦ ص
(٩٨)
٦٦ ص
(٩٩)
٦٧ ص
(١٠٠)
٦٧ ص
(١٠١)
٦٧ ص
(١٠٢)
٦٨ ص
(١٠٣)
٦٩ ص
(١٠٤)
٧٠ ص
(١٠٥)
٧١ ص
(١٠٦)
٧٥ ص
(١٠٧)
٧٥ ص
(١٠٨)
٧٦ ص
(١٠٩)
٧٦ ص
(١١٠)
٧٦ ص
(١١١)
٧٧ ص
(١١٢)
٨٦ ص
(١١٣)
٨٧ ص
(١١٤)
٨٧ ص
(١١٥)
٨٩ ص
(١١٦)
٨٩ ص
(١١٧)
٩٠ ص
(١١٨)
٩٠ ص
(١١٩)
٩١ ص
(١٢٠)
٩١ ص
(١٢١)
٩٢ ص
(١٢٢)
٩٢ ص
(١٢٣)
٩٢ ص
(١٢٤)
٩٣ ص
(١٢٥)
١١٠ ص
(١٢٦)
١١١ ص
(١٢٧)
١١١ ص
(١٢٨)
١١٣ ص
(١٢٩)
١١٣ ص
(١٣٠)
١١٤ ص
(١٣١)
١١٥ ص
(١٣٢)
١١٥ ص
(١٣٣)
١١٥ ص
(١٣٤)
١١٦ ص
(١٣٥)
١١٦ ص
(١٣٦)
١١٧ ص
(١٣٧)
١١٧ ص
(١٣٨)
١١٨ ص
(١٣٩)
١١٨ ص
(١٤٠)
١١٨ ص
(١٤١)
١١٩ ص
(١٤٢)
١١٩ ص
(١٤٣)
١٢٠ ص
(١٤٤)
١٢٠ ص
(١٤٥)
١٢١ ص
(١٤٦)
١٢١ ص
(١٤٧)
١٢٢ ص
(١٤٨)
١٢٢ ص
(١٤٩)
١٢٢ ص
(١٥٠)
١٢٣ ص
(١٥١)
١٢٤ ص
(١٥٢)
١٢٤ ص
(١٥٣)
١٢٤ ص
(١٥٤)
١٢٥ ص
(١٥٥)
١٢٥ ص
(١٥٦)
١٢٦ ص
(١٥٧)
١٢٦ ص
(١٥٨)
١٢٧ ص
(١٥٩)
١٢٧ ص
(١٦٠)
١٢٨ ص
(١٦١)
١٢٩ ص
(١٦٢)
١٢٩ ص
(١٦٣)
١٣١ ص
(١٦٤)
١٣١ ص
(١٦٥)
١٤٠ ص
(١٦٦)
١٤١ ص
(١٦٧)
١٤١ ص
(١٦٨)
١٤٤ ص
(١٦٩)
١٤٥ ص
(١٧٠)
١٤٦ ص
(١٧١)
١٤٦ ص
(١٧٢)
١٤٩ ص
(١٧٣)
١٤٩ ص
(١٧٤)
١٥٠ ص
(١٧٥)
١٥١ ص
(١٧٦)
١٥٣ ص
(١٧٧)
١٥٣ ص
(١٧٨)
١٥٣ ص
(١٧٩)
١٥٤ ص
(١٨٠)
١٥٥ ص
(١٨١)
١٥٦ ص
(١٨٢)
١٥٦ ص
(١٨٣)
١٥٦ ص
(١٨٤)
١٥٧ ص
(١٨٥)
١٥٨ ص
(١٨٦)
١٥٨ ص
(١٨٧)
١٥٨ ص
(١٨٨)
١٥٩ ص
(١٨٩)
١٥٩ ص
(١٩٠)
١٦٠ ص
(١٩١)
١٦٠ ص
(١٩٢)
١٦٢ ص
(١٩٣)
١٦٣ ص
(١٩٤)
١٦٣ ص
(١٩٥)
١٦٤ ص
(١٩٦)
١٦٥ ص
(١٩٧)
١٦٥ ص
(١٩٨)
١٦٨ ص
(١٩٩)
١٦٩ ص
(٢٠٠)
١٦٩ ص
(٢٠١)
١٧٠ ص
(٢٠٢)
١٧١ ص
(٢٠٣)
١٧٢ ص
(٢٠٤)
١٧٢ ص
(٢٠٥)
١٧٢ ص
(٢٠٦)
١٧٣ ص
(٢٠٧)
١٧٣ ص
(٢٠٨)
١٧٤ ص
(٢٠٩)
١٧٤ ص
(٢١٠)
١٧٥ ص
(٢١١)
١٧٥ ص
(٢١٢)
١٧٦ ص
(٢١٣)
١٧٦ ص
(٢١٤)
١٧٦ ص
(٢١٥)
١٧٧ ص
(٢١٦)
١٧٨ ص
(٢١٧)
١٧٩ ص
(٢١٨)
١٨٥ ص
(٢١٩)
١٨٥ ص
(٢٢٠)
١٨٥ ص
(٢٢١)
١٨٦ ص
(٢٢٢)
١٨٦ ص
(٢٢٣)
١٨٧ ص
(٢٢٤)
١٨٧ ص
(٢٢٥)
١٨٨ ص
(٢٢٦)
١٨٨ ص
(٢٢٧)
١٨٩ ص
(٢٢٨)
١٨٩ ص
(٢٢٩)
١٩٠ ص
(٢٣٠)
١٩١ ص
(٢٣١)
١٩٢ ص
(٢٣٢)
١٩٢ ص
(٢٣٣)
١٩٥ ص
(٢٣٤)
١٩٥ ص
(٢٣٥)
١٩٥ ص
(٢٣٦)
١٩٦ ص
(٢٣٧)
١٩٦ ص
(٢٣٨)
١٩٦ ص
(٢٣٩)
١٩٧ ص
(٢٤٠)
١٩٧ ص
(٢٤١)
١٩٩ ص
(٢٤٢)
١٩٩ ص
(٢٤٣)
٢٠٠ ص
(٢٤٤)
٢٠١ ص
(٢٤٥)
٢٠٢ ص
(٢٤٦)
٢٠٢ ص
(٢٤٧)
٢٠٢ ص
(٢٤٨)
٢٠٤ ص
(٢٤٩)
٢٠٦ ص
(٢٥٠)
٢٠٨ ص
(٢٥١)
٢٠٩ ص
(٢٥٢)
٢٠٩ ص
(٢٥٣)
٢١٠ ص
(٢٥٤)
٢١٠ ص
(٢٥٥)
٢١١ ص
(٢٥٦)
٢١١ ص
(٢٥٧)
٢١٣ ص
(٢٥٨)
٢١٣ ص
(٢٥٩)
٢٢٤ ص
(٢٦٠)
٢٢٥ ص
(٢٦١)
٢٢٦ ص
(٢٦٢)
٢٢٦ ص
(٢٦٣)
٢٢٧ ص
(٢٦٤)
٢٤٣ ص
(٢٦٥)
٢٤٥ ص
(٢٦٦)
٢٤٥ ص
(٢٦٧)
٢٤٦ ص
(٢٦٨)
٢٤٧ ص
(٢٦٩)
٢٤٧ ص
(٢٧٠)
٢٤٨ ص
(٢٧١)
٢٤٩ ص
(٢٧٢)
٢٤٩ ص
(٢٧٣)
٢٥٠ ص
(٢٧٤)
٢٥٠ ص
(٢٧٥)
٢٥١ ص
(٢٧٦)
٢٥٢ ص
(٢٧٧)
٢٥٣ ص
(٢٧٨)
٢٥٣ ص
(٢٧٩)
٢٥٣ ص
(٢٨٠)
٢٥٤ ص
(٢٨١)
٢٥٦ ص
(٢٨٢)
٢٥٧ ص
(٢٨٣)
٢٥٨ ص
(٢٨٤)
٢٥٨ ص
(٢٨٥)
٢٥٩ ص
(٢٨٦)
٢٦٨ ص
(٢٨٧)
٢٦٨ ص
(٢٨٨)
٢٦٨ ص
(٢٨٩)
٢٦٩ ص
(٢٩٠)
٢٧٠ ص
(٢٩١)
٢٧٠ ص
(٢٩٢)
٢٧٠ ص
(٢٩٣)
٢٧١ ص
(٢٩٤)
٢٧٢ ص
(٢٩٥)
٢٧٣ ص
(٢٩٦)
٢٧٤ ص
(٢٩٧)
٢٧٥ ص
(٢٩٨)
٢٧٥ ص
(٢٩٩)
٢٧٥ ص
(٣٠٠)
٢٧٦ ص
(٣٠١)
٢٧٦ ص
(٣٠٢)
٢٧٧ ص
(٣٠٣)
٢٧٨ ص
(٣٠٤)
٢٨٠ ص
(٣٠٥)
٢٨١ ص
(٣٠٦)
٢٨١ ص
(٣٠٧)
٢٨١ ص
(٣٠٨)
٢٨٢ ص
(٣٠٩)
٢٨٢ ص
(٣١٠)
٢٨٣ ص
(٣١١)
٢٨٣ ص
(٣١٢)
٢٨٤ ص
(٣١٣)
٢٨٤ ص
(٣١٤)
٢٨٥ ص
(٣١٥)
٢٨٥ ص
(٣١٦)
٢٨٦ ص
(٣١٧)
٢٩٥ ص
(٣١٨)
٢٩٥ ص
(٣١٩)
٢٩٦ ص
(٣٢٠)
٢٩٦ ص
(٣٢١)
٢٩٧ ص
(٣٢٢)
٢٩٧ ص
(٣٢٣)
٢٩٨ ص
(٣٢٤)
٢٩٨ ص
(٣٢٥)
٢٩٩ ص
(٣٢٦)
٢٩٩ ص
(٣٢٧)
٣٠٠ ص
(٣٢٨)
٣٠١ ص
(٣٢٩)
٣٠٢ ص
(٣٣٠)
٣٠٢ ص
(٣٣١)
٣٠٢ ص
(٣٣٢)
٣٠٣ ص
(٣٣٣)
٣٠٤ ص
(٣٣٤)
٣٠٤ ص
(٣٣٥)
٣٠٤ ص
(٣٣٦)
٣١٣ ص
(٣٣٧)
٣٢٠ ص
(٣٣٨)
٣٢١ ص
(٣٣٩)
٣٢١ ص
(٣٤٠)
٣٢٢ ص
(٣٤١)
٣٢٢ ص
(٣٤٢)
٣٢٢ ص
(٣٤٣)
٣٢٣ ص
(٣٤٤)
٣٢٣ ص
(٣٤٥)
٣٢٤ ص
(٣٤٦)
٣٢٥ ص
(٣٤٧)
٣٢٨ ص
(٣٤٨)
٣٢٩ ص
(٣٤٩)
٣٣٠ ص
(٣٥٠)
٣٣٢ ص
(٣٥١)
٣٣٢ ص
(٣٥٢)
٣٣٢ ص
(٣٥٣)
٣٣٣ ص
(٣٥٤)
٣٣٣ ص
(٣٥٥)
٣٣٤ ص
(٣٥٦)
٣٣٥ ص
(٣٥٧)
٣٣٥ ص
(٣٥٨)
٣٣٧ ص
(٣٥٩)
٣٣٧ ص
(٣٦٠)
٣٣٨ ص
(٣٦١)
٣٣٩ ص
(٣٦٢)
٣٤٠ ص
(٣٦٣)
٣٤٠ ص
(٣٦٤)
٣٤٠ ص
(٣٦٥)
٣٤٢ ص
(٣٦٦)
٣٤٢ ص
(٣٦٧)
٣٤٣ ص
(٣٦٨)
٣٤٣ ص
(٣٦٩)
٣٤٣ ص
(٣٧٠)
٣٤٤ ص
(٣٧١)
٣٤٥ ص
(٣٧٢)
٣٥٤ ص
(٣٧٣)
٣٥٤ ص
(٣٧٤)
٣٥٥ ص
(٣٧٥)
٣٥٥ ص
(٣٧٦)
٣٥٦ ص
(٣٧٧)
٣٥٦ ص
(٣٧٨)
٣٥٨ ص
(٣٧٩)
٣٥٩ ص
(٣٨٠)
٣٥٩ ص
(٣٨١)
٣٦٠ ص
(٣٨٢)
٣٦٠ ص
(٣٨٣)
٣٦١ ص
(٣٨٤)
٣٦٢ ص
(٣٨٥)
٣٦٢ ص
(٣٨٦)
٣٦٣ ص
(٣٨٧)
٣٦٣ ص
(٣٨٨)
٣٦٤ ص
(٣٨٩)
٣٦٤ ص
(٣٩٠)
٣٦٥ ص
(٣٩١)
٣٦٥ ص
(٣٩٢)
٣٦٦ ص
(٣٩٣)
٣٦٦ ص
(٣٩٤)
٣٦٩ ص
(٣٩٥)
٣٦٩ ص
(٣٩٦)
٣٧٠ ص
(٣٩٧)
٣٧٠ ص
(٣٩٨)
٣٧١ ص
(٣٩٩)
٣٧٤ ص
(٤٠٠)
٣٧٥ ص
(٤٠١)
٣٧٥ ص
(٤٠٢)
٣٧٦ ص
(٤٠٣)
٣٧٦ ص
(٤٠٤)
٣٧٦ ص
(٤٠٥)
٣٧٧ ص
(٤٠٦)
٣٧٧ ص
(٤٠٧)
٣٧٧ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص

مختصر تاريخ دمشق - ابن منظور - الصفحة ١٨٤

قال محمد بن كعب: قال لي عمر بن عبد العزيز: صف لي العدل: قلت: بخٍ بخٍ سألت عن أمرٍ جسيمٍ؛ كن لصغير الناس أباً، ولكبيرهم ابناً، ولمثل منهم أخاً، وللنساء كذلك، وعاقب الناس بقدر ذنوبهم على قدر أجسامهم، ولا تضربن بغضبك أحداً سوطاً واحداً فيعدي فتكون من العادين.
قال سفيان بن عيينة: دخل محمد بن كعب القرظي على عمر بن عبد العزيز يوم ولي فقال: يا أمير المؤمنين إنما الدنيا سوقٌ من الأسواق فمنها خرج الناس بما ربحوا منها لآخرتهم، وخرجوا منها بما يضرهم، فكم من قومٍ غرهم مثل الذي أصبحنا فيه حتى أتاهم الموت فاستوعبهم، وخرجوا من الدنيا مرملين لم يأخذوا من أمر الدنيا والآخرة، فاقتسم ما لهم من لم يحمدهم، وصاروا إلى من لم يعذرهم، فانظر للذي يجب أن يكون معك إذا قدمت، فابتغ به البدل حيث يجوز البدل، ولا تذهبن إلى سلعةٍ قد بارت على غيرك ترجو جوازها عنك؛ يا أمير المؤمنين افتح الأبواب وسهل الحجاب وانصر المظلوم.
كان لمحمد بن كعب جلساء كانوا من أعلم الناس بتفسير القرآن، وكانوا مجتمعين في مسجد الربذة فأصابتهم زلزلةٌ فسقط عليهم المسجد فماتوا جميعاً تحته.
قيل لمحمد بن كعب: ألا نعد لك حروفاً من حروف الرفع والإضجاع تتكلم بها؟ قال: أرأيتم ما أعلمتكم به أتفهمونه؟ قالوا: بلى؛ قال: فما أصنه بها؟ وقيل لمحمد بن كعب: إنك لتلحن في كلامك ولست تعرب في قراءتك؟ قال: إنما سأل موسى عليه السلام أن يحلل عقدةً من لسانه حتى يفهموا قوله.
توفي محمد بن كعب سنة ثمانٍ ومئة؛ وقيل: سنة سبع عشرة، وقيل: ثمان عشرة ومئة، وهو ابن ثمانٍ وسبعين سنةً، وقيل: توفي سنة عشرين ومئة، وقيل: سنة تسع وعشرين ومئة.