مباني فقهي حكومت اسلامي

پيشگفتار

زمينه و انگيزه

چند نكته قابل توجه

درآمدي بر سلسله درسها و مباحث كتاب

الف) تاريخچه نگارش فقه حكومتي در اسلام

فرايند واژه ها

1 - عصر پيامبراكرم

2 - عصر فقهاي اقدم

3 - عصر فقهاي قديم

4 - فقهاي عصر متأخر

5 - دوران فقهاي معاصر

ب) روش علمي و شخصيت فقهي استاد

1 - از خانه تا مدرسه

2 - اساتيد مشهور

3 - تأليفات و آثار علمي

4 - ارجاعات امام خميني

5 - شخصيت فقهي و روش تدريس

مباني فقهي حكومت اسلامي

الف - حكومت مطلقه شاهنشاهي

ب - حكومت مشروطه سلطنتي

ج - حكومت اشرافي (اريستوكراسي)

د - حكومت انتخابي نخبگان

ه - حكومت حزبي

و - حكومت دموكراسي

الف - طرح بحث به شيوه فلاسفه

ب - تكيه بر گردآوري مجموع مطالب

ج - بررسي مسائل به شيوه تطبيقي يا فقه مقارن

د - رعايت ترتيب در نقل آيات و روايات

بخش اول اصل اولي و حكم عقل در مسأله ولايت

نفي ولايت انسان بر انسان به مقتضاي اصل اولي

حكم عقل و فطرت بر لزوم پذيرش نوعي از حاكميت

1 - حاكميت مطلقه خداوند بر نظام هستي

2 - حكم عقل بر ضرورت پيروي از راهنماي خيرخواه

3 - حكم عقل بر ضرورت شكرگزاري از ولي نعمت

4 - ضرورت دولت و حكومت براي جامعه

خلاصه كلام و نتيجه

بخش دوم ثبوت ولايت براي رسول خدا و ائمه معصومين در طول ولايت خداوند

ثبوت ولايت به مفهوم حكومت براي برخي از انبيا و ائمه معصومين (ع)

سخني در مفهوم الويت

الف - اولويت در تمام مسائل، چه شخصي و چه اجتماعي

ب - اولويت در تشخيص مصالح

ج - اولويت در امور عمومي و اجتماعي

د - اولويت نسبت به ساير والي ها و اوليا

برخي از موارد استناد پيامبراكرم

ابلاغ خلافت اميرالمؤمنين (ع) توسط پيامبراكرم

آيا پيامبراكرم

دليل ديگري بر نصب حضرت علي (ع) به خلافت

اجمالي از جريان غديرخم

علي (ع) و غصب خلافت

لزوم اظهارنظر در مباحث علمي

معناي ولايت و مشتقات آن در لغت و در فرهنگ اسلامي

رواياتي در لزوم تمسك به اهل بيت پيغمبر(ع)

حديث متواتر ثقلين

ديگر روايات ضرورت تمسك به عترت طاهرين (ع)

اولي الامر چه كساني هستند؟

خلاصه كلام درباره اولي الامر

دعوت پيامبراكرم

خلاصه كلام

بيان چند نكته در رابطه با مفاهيم ولايت و امامت

1 - معناي امام از نظر اهل لغت

2 - سخني درباره ولايت تشريعي و تكويني

3 - ولايت و مراتب مختلف آن

4 - مراتب ولايت به حسب تحقق خارجي

روايات ديگري در رابطه با ولايت در مرتبه فعليت

بخش سوم ضرورت حكومت و لزوم آن در همه زمانها از نظر اسلام

فصل اول

فصل دوم

حكومت و نماز

نماز جماعت اولين سنگ بناي عمل جمعي مسلمانان

نماز جمعه سنگ بناي تشكيلات حكومتي اسلام

اقامه نماز عيد فطر و قربان توسط امام

حكومت و روزه و اعتكاف

اثبات عيد فطر بر اساس حكم امام

مجازات روزه خوار توسط حكم امام

لزوم انجام سنت اعتكاف در مسجد جامع

حكومت و زكات

زكات يكي از مالياتها و منابع مالي حكومت اسلامي

پرداخت وام بدهكاران توسط امام

مصرف زكات فطره زير نظر امام

حكومت و خمس و انفال

خمس و انفال يا حق حكومت و ولايت

تصرف امام در انفال به عنوان مقام امامت و ولايت

حكومت و حج

حج كنگره عظيم جهان اسلام

اجبار مسلمانان به شركت در مراسم حج توسط امام

نقش اميرالحاج در حج

تأكيد بر زيارت امام در حج

حكومت و جهاد

اصلاح دين و دنيا توسط جهاد

نمونه هايي از آيات مربوط به جهاد

چند نمونه از روايات مربوط به جهاد

جهاد ابتدايي و جهاد دفاعي

چگونگي اجازه امام در جهاد ابتدايي

روايات

نظريه فقها و بزرگان درباره ضرورت وجود امام عادل در جهاد ابتدايي

نظر صاحب رياض درباره شرط عصمت و پاسخ آن

وجوب جهاد دفاعي و مشروط نبودن آن به اجازه امام

دلالت روايات بر ضرورت جهاد دفاعي

ضرورت دفاع از كيان اسلام گرچه همراه با امام جائر

ضرورت ايجاد تشكل و كسب آمادگي براي دفاع

خلاصه كلام در باب جهاد

حكومت و بغاة

ضرورت جهاد با طاغيان و شورشگران عليه امام

شورش عليه امام عادل و يا امام معصوم

حكومت و غنائم جنگي، جزيه، اسرا و اراضي فتح شده

حكومت و حجر و وصيت

حكومت و نكاح و طلاق

حكومت و ارث

حكومت و قضا و حدود

پرداخت ديه از بيت المال در صورت وقوع خطا در قضاوت

زنداني شدن افراد فاسد و كلاهبردار توسط امام

قبول شهادت توسط امام

اجراي حدود زير نظر و با پشتوانه امام

تعقيب افراد متجاوز توسط امام

روايات ديگري در زمينه اجراي حدود توسط امام

حكومت و قصاص و ديات

مجازات و حبس مجرمين توسط امام

نمونه هايي از پرداخت ديه توسط امام

نمونه هايي از موارد دريافت ديه توسط امام

موارد ديگري از پرداخت ديه از بيت المال توسط امام

فصل سوم نمونه هاي ديگري از مسائل حكومتي

حكومت و امر به معروف و نهي از منكر

حكومت و تجارت

حكومت و دين (قرض)

حكومت و قبول ولايت

حكومت و رهن (گرو)

حكومت و حجر

حكومت و شركت

حكومت و وديعه

حكومت و وكالت

حكومت و وصيت

حكومت و نكاح

حكومت و اصلاح زن و شوهر

حكومت و طلاق

حكومت و ظهار

حكومت و ايلاء (تحريم همسر با قسم)

حكومت و احياي زمينهاي موات

حكومت و لقطه (گمشده ها)

حكومت و شهادات

حكومت و حدود

حكومت و ديات

فصل چهارم بيان دلايل ضرورت حكومت در همه زمانها از نظر اسلام

دليل اول جامعيت اسلام و آميختگي آن با ولايت و حكومت

دلالت آيات قرآن كريم بر جامعيت اسلام

سيره پيامبراكرم

تقديس شريعت مقدس اسلام از ولايت و حكومت

دليل دوم حكومت، ضرورتي فطري و نيازي عقلي

بيان حكم همه نيازمنديهاي بشر در شريعت اسلام

دليل سوم استدلال به روايت فضل بن شاذان در تبيين فلسفه

بررسي زنجيره سند حديث

گستردگي علت در مفهوم روايت

دليل چهارم استدلال به كلام اميرالمؤمنين (ع) به هنگام رد شبهه خوارج

دليل پنجم استدلال به كلام اميرالمؤمنين (ع) در كتاب محكم و متشابه

دليل ششم استدلال به كلام اميرالمؤمنين (ع) در پاسخ به نامه معاويه

سخني درباره كتاب منسوب به سليم بن قيس

دليل هفتم اثبات حكومت براساس يك صغري و كبراي منطقي از آيات و روايات

توصيه مؤكد اسلام بر تشكل و وحدت مسلمانان

دليل هشتم استدلال به روايت زراره، بني الاسلام علي خمسة اشياء

ولايت به مفهوم حكومت نه به معني محبت

تداوم اجراي دستورات اسلام در گرو حكومت

دليل نهم استدلال به كلام اميرالمؤمنين (ع) لولا حضور الحاضر

ادله امر به معروف و نهي از منكر، دلايل ديگري بر ضرورت حكومت

امور حسبيه دليل ديگري بر ضرورت حكومت

دليل دهم ذكر رواياتي از طريق فريقين بر ضرورت دولت و حكومت

توجه به يك نكته

روايتهاي متضاد درباره حكومت و شيوه جمع بين آنها

فصل پنجم بررسي روايات مورد استناد اهل سكوت در عصر غيبت

1 - صحيحه عيص بن قاسم

دلايل نام نبردن زيد در قيام خود، از امام صادق (ع)

قداست قيام زيد

چند روايت از ائمه معصومين (ع) در تأييد قيام زيد

اظهارنظر مرحوم شيخ صدوق درباره زيد بن علي (ره)

نظر شيخ مفيد و صاحب تكمله درباره زيد(ره)

تنقيح المقال به نقل از تكمله مينويسد

قيام زيد الگوي قيام از غير ائمه معصومين (ع)

شيوه برخورد اصحاب امام صادق (ع) با قيام زيد

ضعف سند روايات وارده در مذمت زيد

خلاصه كلام درباره زيد(ره)

قيام محمد بن عبدالله محض (نفس زكيه)

2 - روايت مرفوعه ربعي

توضيح روايت

احتمال انحصار عدم موفقيت خروج پيش از قيام قائم (عج) به ائمه معصومين (ع)

روايت متوكل بن هارون

توضيح روايت

اشكال ديگري در متن روايت

روايت ابي الجارود

3 - روايت سدير

بررسي شخصيت سدير

4 - روايت ابي المرهف

ايجاد اميد و نفي حركتهاي احساسي و زودرس

5 - روايت فضل بن سليمان

توضيح روايت

1 - ضعف سند روايت

2 - شرايط بيان روايت

3 - مفهوم روايت

4 - سفياني كيست ؟

6 - روايت ابي بصير

توضيح روايت

داعي به نفس طاغوت است يا داعي به حق ؟

چند نمونه از روايات مؤيد قيام در زمان غيبت

ضرورت كسب آمادگي براي دفاع

قائم كيست ؟

7 - روايت عمر بن حنظله

توضيح روايت

8 - روايت معلي بن خنيس

9 - روايت انس بن محمد

توضيح روايت

بيان مشكلات مبارزه، نه نفي قيام

10 - روايت عيص بن قاسم

11 - روايت ابي عبدون

12 - روايت ابي عبدالله سياري

توضيح روايت

13 - روايت عبيدي

توضيح روايت حبس نفس، وقف جان در راه خداست نه سكوت

14 - روايت حسين بن خالد

توضيح روايت

15 - كلام اميرالمؤمنين (ع) در نهج البلاغه

16 - روايت جابر

توضيح روايت

17 - روايت زر بن حبيش

توضيح روايت

خلاصه كلام و نتيجه

مباني فقهي حكومت اسلامي - منتظري، حسينعلي - الصفحة ٣٠٩ - دليل هشتم استدلال به روايت زراره، بني الاسلام علي خمسة اشياء