علوم سیاسی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٥ - ارزيابى عملكرد فصلنامه علوم سياسى - اکبرى معلم على
ارزيابى عملكرد فصلنامه علوم سياسى
اکبرى معلم على
[٢٥٥]
درآمد
ارزيابى مستمر درونى و بيرونى از عملكرد هر سيستم به خصوص نشريات علمى راه مطمئنى براى كشف نقاط قوت و ضعف و دست يابى به راهكارهاى مناسب جهت تقويت آن و رسيدن به هدفهاى تعيين شده است. با عنايت به ضرورت وجود پويايى و تحول مستمر يك مجموعه، ارزيابى به مثابه بخشى از فعاليت اساسى مسؤولان به شمار مىآيد؛ به طورى كه بدون بررسى و ارزيابى جدّى و مستمر از بخشهاى مختلف يك نشريه نمىتوان به ادامه توفيق آن خوشبين بود. با توجه به چنين ضرورتى و در چارچوب گزارش از ربع قرن فعاليت دفتر تبليغات اسلامى، ارزيابى عملكرد فصلنامه علوم سياسى با نگاه بيرونى ارائه مىگردد.
ملاحظات ضرورى
١. ارزيابى عملكرد فصلنامه علوم سياسى در سه قسم دادهها، تجزيه و تحليل دادهها و ارايه پيشنهادها تدوين شده است. مجموع اطلاعات و دادهها همان جداول شماره ١ تا ٣ و نمودارهاى مقايسهاى ١ تا ٨ هستند كه مبناى اصلى ارزيابى قرار گرفتند؛
٢. تمامى بخشهاى فصلنامه (سرمقاله، گفت و گو، مقالات، گزارشهاى علمى، نقد و معرفى، چكيده پايان نامه، ترجمه چكيده مقالات به زبان خارجى، ميراث سياسى و معرفى فصلنامه) از
[٢٥٦]
شماره ١ تا ٢٦ به تفكيك هر شماره بر اساس معيارهاى مزبور به دقت بررسى و فراوانى آنها در جداول و نمودارها ثبت گرديد و سپس اقدام به درصدگيرى شد؛
٣. مطالعه و دقت در جداول و نمودارها كه حاوى تمامى اطلاعات مربوط به ٢٦ شماره فصلنامه است مىتواند در ترسيم و تفهيم مطالب مطرح شده، كمك مؤثرى نمايد؛
٤. تقسيم مقالات به هفت موضوع «فقه سياسى»، «فلسفه سياسى»، «روابط بين الملل»، «جامعهشناسى سياسى»، «اخلاق و سياست»، «قرآن و سياست» و «ساير» با توجه به واقعيات موجود و با مطالعه عناوين، زير عنوانها و برخى از پاراگرافهاى مقالات صورت گرفته است ؛
٥. در بررسى حاضر، هدفهاى فصلنامه (منتشر شده در ص ٢ هر شماره) به عنوان معيارى براى ارزيابى مورد توجه قرار گرفته است؛
٦. اين ارزيابى بيشتر با نگاه آمارى به بخشهاى گوناگون فصلنامه صورت گرفته، ولى ارزيابى از محتواى مطالب نيازمند بهرهگيرى از كارشناسان و متخصصان هر قسمت به تناسب مورد و با الگوى متفاوت است.
[٢٥٧]
%%
%%
[٢٥٨]
%%
%%
[٢٥٩]
%%
%%
[٢٦٠]
%%
%%
[٢٦١]
%%
%%
[٢٦٢]
تجزيه و تحليل جدول وضعيت مؤلفان مقالات فصلنامه علوم سياسى
در اين بخش جدول وضعيت مؤلفان مقالات از نظر ميزان تحصيلات و محل تأمين مقالات و نمودارهاى مقايسهاى درصد فراوانى مؤلفان از نظر تحصيلات و محل تأمين مقالات به تفكيك هر يك از شمارههاى ١ تا ٢٦ و در مجموع ٢٦ شماره مورد تجزيه و تحليل قرار مىگيرد.
١. درصد مؤلفان از نظر محل تأمين مقالات
* درصد مؤلفان مقالات فصلنامه از ميان فارغ التحصيلان مقطع كارشناسى مؤسسه در سالهاى ١٣٧٧ و ١٣٧٨ صفر، سالهاى ١٣٧٩، ٤، ١٣٨٠، ٨، ١٣٨١، ٤، ١٣٨٢، ٢ و نيمه اول ١٣٨٣، ٥ درصد مىباشد. بر اساس اين اطلاعات از سال ١٣٧٩ تا نيمه اول ١٣٨٣ به غير از سال ١٣٨٢ همكارى اين دسته از مؤلفان روندى صعودى و به نسبت متوازن در به كارگيرى فارغ التحصيلان مقطع كارشناسى مؤسسه داشته است. اين سير صعودى را مىتوان ناشى از علاقهمندى آنان به همكارى با فصلنامه ، ارتقاى سطح علمى تحقيقات و نوشتههاى آنها و علاقهمندى فصلنامه به اين همكارى دانست.
* درصد مؤلفان فصلنامه از ميان فارغ التحصيلان مقطع كارشناسى ارشد مؤسسه از سال ١٣٧٧ تا ١٣٨٠ داراى روندى رو به رشد و از سال ١٣٨١ تا نيمه اول ١٣٨٣ داراى روندى نزولى بوده است. بنابراين ميزان همكارى علمى فارغ التحصيلان كارشناسى ارشد مؤسسه با فصلنامه كاهش يافته است كه بررسى علل و عوامل آن مىتواند مهم باشد.
* بالاترين درصد استفاده از فارغ التحصيلان مؤسسه در مقطع كارشناسى ارشد با ٤٢ درصد در سال ١٣٧٨ و كمترين آن با ٥٠/١٠ درصد در سال ١٣٧٧ مىباشد.
* ٣١ درصد از مؤلفان مقالات فصلنامه علوم سياسى در مجموع ٢٦ شماره، از فارغ التحصيلان مؤسسه - اعم از ارشد و كارشناسى - هستند كه مثبت ارزيابى مىشود.
* اعضاى هيأت علمى مؤسسه در تأليف مقالات براى فصلنامه به ميزان ٤٧، ٣٧، ٢٢،٢٠ و ١٥ درصد به ترتيب از سال ١٣٧٧ تا پايان ١٣٨١ و به ميزان ٢١ و ٣٠ درصد در سالهاى ١٣٨٢ و نيمه اول ١٣٨٣ با فصلنامه همكارى داشتهاند. همان طور كه ملاحظه مىشود، همكارى اعضاى هيأت علمى از سال ١٣٧٧ تا ١٣٨١ روند نزولى داشته، ولى از سال ١٣٨٢ تاكنون داراى روندى رو به رشد بوده است، كه مطلوب مىباشد.
* بالاترين درصد همكارى اعضاى هيأت علمى مؤسسه در تدوين مقالات فصلنامه با ٤٧ درصد در سال ١٣٧٧ و كمترين درصد آن با ١٥ درصد در سال ١٣٨١ است .
* استادان مدعو مؤسسه در تأليف مقالات فصلنامه به ميزان ١٦،١٣،٢٥،١٠،٦،٦ و ١٠ درصد به
[٢٦٣]
ترتيب از سال ١٣٧٧ تا نيمه اول ١٣٨٣ با فصلنامه همكارى داشتهاند. بر اين اساس، ميزان همكارى آنان از سال ١٣٧٧ تا ١٣٨٢ به جز در سال ١٣٧٩، از روندى نزولى برخوردار بوده است كه ضعيف ارزيابى مىگردد، چرا كه استفاده اندك از پتانسيل موجود (وجود استادان مدعو)از دست دادن فرصت است. البته ميزان همكارى آنان در سال ١٣٨٣ رو به رشد بوده كه مثبت ارزيابى مىگردد.
* استادان مدعو با ٢٥ درصد همكارى در سال ١٣٧٩ و ٦ درصد در سال ١٣٨١ داراى بيشترين و كمترين درصد همكارى در نگارش مقالات فصلنامه بودند كه اوّلى خوب و دومى ضعيف ارزيابى مىشود.
* استادان و مؤلفان خارج از مؤسسه نيز در تدوين مقالات با فصلنامه علوم سياسى همكارى داشتهاند و اين همكارى از سال ١٣٧٧ تا نيمه اول ١٣٨٣ به ترتيب ٢٦،٨،٢٥،٢٦،٤٨،٤٦ و ٣٥ درصد مىباشد كه از روند مطلوبى برخوردار بوده است.
* بالاترين سطح همكارى مؤلفان خارج از مؤسسه با ٤٨ درصد در سال ١٣٨١ و كمترين آن با ٨ درصد در سال ١٣٧٨ مىباشد.
* در نگاهى كلى، درصد همكارى فارغ التحصيلان مقطع كارشناسى و ارشد، اعضاى هيأت علمى، استادان مدعو و محققان خارج از مؤسسه در ارسال مقاله به فصلنامه علوم سياسى از ١٣٧٧ تاكنون و در مجموع ٢٦ شماره به ترتيب ٤،٢٨،٢٤،١٢ و ٣٢ درصد است. كه با توجه به اهداف فصلنامه خوب ارزيابى مىشود.
* بيشترين ميزان همكارى را مؤلفان خارج مؤسسه با ٣٢ درصد و كمترين آن را كارشناسان فارغ التحصيل مؤسسه با ٤ درصد داشتند. فارغ التحصيلان ارشد مؤسسه با ٢٨ درصد در رتبه دوم همكارى قرار دارند كه در جهت تأمين اهداف فصلنامه بوده و مطلوب ارزيابى مىگردد.
* از نگاهى ديگر، ٦٨ درصد مقالات فصلنامه را محققان و مؤلفانى توليد و تأليف كردهاند كه به نوعى به مؤسسه تعلق خاطر دارند، مثل فارغ التحصيلان، اعضاى هيأت علمى و استادان مدعو كه مثبت ارزيابى مىشود.
* ٢٨ درصد از مؤلفان مقالات فصلنامه علوم سياسى در مجموع ٢٦ شماره از فارغ التحصيلان مقطع كارشناسى ارشد علوم سياسى و ٤ درصد از مقطع كارشناسى علوم سياسى (در مجموع ٣٢ درصد) مؤسسه آموزش عالى باقرالعلوم عليه السلام هستند كه با توجه به هدف فصلنامه مبنى بر طرح ديدگاهها و آراى دانشجويان و فارغ التحصيلان مؤسسه و تقويت روح تتبع و تحقيق و تشويق آنان براى حضور جدّىتر در صحنههاى علمى - فرهنگى كشور، مثبت ارزيابى مىشود. به خصوص كه درصد قابل توجهى از مؤلفان عضو هيأت علمى مؤسسه از فارغ التحصيلان مؤسسه هستند.
[٢٦٤]
* تلاش فصلنامه در جذب مقالات از فارغ التحصيلان مقطع كارشناسى و كارشناسى ارشد علومسياسى از آغاز تاكنون به غير از سال ١٣٧٨ از يك توازن نسبى برخوردار بوده است كه مطلوب ارزيابى مىگردد.
* از علتهاى موفقتآميز انتشار منظم فصلنامه علوم سياسى در حد قابل قبول در حوزه تخصصى مطالعات اسلامى - سياسى مىتواند ناشى از پشتوانه فارغ التحصيلان و اعضاى هيأت علمى مؤسسه باشد. به ويژه آن كه تدوين پايان نامه در مقطع كارشناسى در مؤسسه اجبارى بوده و در تدوين پايان نامه براى مقطع ارشد نيز به اندازه كافى دقت و سختگيرى به عمل مىآيد.
٢. درصد مؤلفان از نظر تحصيلات حوزوى و دانشگاهى
* ميزان مؤلفان داراى تحصيلات حوزوى از سال ١٣٧٧ تا نيمه اول ١٣٨٣ به ترتيب ٥،٣،٦،٨،٨،٦، ٢٥ و با ميانگين ٥/٧ درصد در مجموع ٢٦ شماره مىباشد كه در نيمه اول ٨٣ از رشد ١٩ درصدى برخوردار بوده است.
* ميزان همكارى مؤلفان با تحصيلات دانشگاهى از سال ٧٧ تا نيمه اول ١٣٨٣ به ترتيب ٣٧،١٨،٤١،٢٠،٣٠،٢٧،٢٠ و با ميانگين ٢٨ درصد در مجموع ٢٦ شماره مىباشد. كه از سال ١٣٨٢ تاكنون روندى نزولى داشته است. با توجه به حوزه مطالعات اسلامى - سياسى و هدف فصلنامه، روند نزولى مثبت ارزيابى مىشود.
* ميزان همكارى مؤلفان داراى تحصيلات دانشگاهى درسال ٧٩ با ٤١ درصد و در سال ١٣٧٨ با ١٨ درصد داراى بيشترين و كمترين درصد است كه نكته خاصى به نظر نمىرسد.
* اگر چه ميزان بهرهگيرى از مقالات ارسالى تحصيل كردگان دانشگاهى در سالهاى مورد بررسى از يك تعادل و توازن برخوردار نبوده، ولى در استفاده از مؤلفان داراى تحصيلات حوزوى از توازن نسبى برخوردار بوده است.
* ميزان بهرهگيرى از مؤلفان داراى تحصيلات حوزوى - دانشگاهى از سال ١٣٧٧ تا نيمه اول ١٣٨٣ به ترتيب ٥٨، ٧٩،٥٣،٣٦،٦١،٦٦ و ٥٥ و با ميانگين ٦٤ در مجموع ٢٦ شماره مىباشد كه با توجه به حوزه مطالعات اسلامى - سياسى و رويكرد فصلنامه، مثبت ارزيابى مىشود، به عبارتى، هر چه از مؤلفان داراى تحصيلات حوزوى - دانشگاهى بيشتر استفاده شود، نشريه بهتر مىتواند هدف خود را تحقق ببخشد.
* درصد استفاده از مؤلفان فصلنامه از نظر تحصيلات در مجموع ٢٦ شماره (حوزوى ٨ درصد، دانشگاهى ٢٨ درصد و حوزوى - دانشگاهى ٦٤ درصد) از ٣ تا ١ رتبه بندى مىشوند و در اكثر سالها از توازن نسبى برخوردارند.
[٢٦٥]
٣. درصد مؤلفان از نظر مدارك تحصيلى
* ميزان استفاده از مؤلفان داراى مدرك كارشناسى از سال ١٣٧٩ تا نيمه اول ٨٣ به ترتيب ٢،١٢،٤،٤ و ٥ درصد بوده كه به غير از سال ١٣٨٠، از توازن نسبى برخوردار بوده است ؛ ولى در سالهاى ٧٧،٧٨ و تا اواسط ٧٩ از هيچ مؤلف با مدرك كارشناسى استفاده نشده است.
* بالاترين درصد بهرهگيرى از مؤلفان داراى مدرك كارشناسى ارشد با ٢١/٨٤ درصد در سال ٧٧ و كمترين آن با ٥٠ درصد در نيمه اول سال ٨٣ مي باشد. ميزان بهره گيرى از مؤلفان با مدرك كارشناسى ارشد از سال ٧٧ تا نيمه اول ٨٣ به ترتيب ٨٤،٨١،٦٤،٦٦،٧٥،٦٥ و ٥٠ درصد است. اگر چه داراى فراز و نشيب مي باشد، ولى در مجموع از روندى رو به كاهش برخوردار بوده است.
* بيشترين درصد همكارى مؤلفان داراى مدرك دكترا با ٥٠ درصد مربوط به نيمه اول سال ١٣٨٣ و كمترين آن با ١٦ درصد مربوط به سال ١٣٧٧ مىباشد.
* ميزان همكارى مؤلفان با مدرك دكترا از سال ١٣٧٧ تا نيمه اول ١٣٨٣ به ترتيب ١٦،١٨،٣٣،٢٢،٢١،٣٠ و ٤٥ درصد است كه در مجموع از روندى صعودى برخوردار بوده و مثبت ارزيابى مى شود.
* مؤلفان مقالات در مجموع ٢٦ شماره از نظر مدرك دانشگاهى، ٤ درصد داراى مدرك كارشناسى، ٧٠ درصد كارشناسى ارشد و ٢٦ درصد مدرك دكترا داشتهاند كه خوب ارزيابى مىشود.
* درصد استفاده از مؤلفان داراى مدرك كارشناسى ارشد از سال ٧٧ تاكنون داراى روندى رو به كاهش، ميزان بهرهگيرى از دارندگان مدرك دكترا روندى رو به افزايش بوده است. اگر چه اين نتيجه نسبتاً مثبت ارزيابى مىشود، ولى با عنايت به ارتقاى سطح تحصيلى فارغ التحصيلان مؤسسه و سابقه فصلنامه، انتظار همكارى بيشترى مىرود.
* اگر چه استفاده از مقالات افراد حوزوى از درصد كمى (٥/٧ درصد) برخوردار است، ولى در مجموع از سال ٧٧ تاكنون داراى روندى رو به رشد بوده است. به نظر مىرسد با توجه به اهداف فصلنامه، استفاده از مقالات افراد تحصيل كرده حوزوى - دانشگاهى مناسبتر باشد.
* فصلنامه در بهره گيرى از مقالات دانش آموختگان حوزه و دانشگاه (بيش از نصف) چه در هر شماره و چه در مجموع ٢٦ شماره با ميانگين ٦٤ درصد موفق بوده است.
* با عنايت به نقش عملى فصلنامه در ايجاد و تقويت وحدت بين حوزه و دانشگاه، استفاده از دانشگاهيان در حدود ٢٨ درصد مطلوب به نظر مي رسد.
[٢٦٦]
%%
%%
[٢٦٧]
%%
%%
[٢٦٨]
%%
%%
[٢٦٩]
%%
%%
[٢٧٠]
%%
%%
[٢٧١]
تجزيه و تحليل جدول وضعيت مقالات فصلنامه (شماره ١ تا ٢٦)
در اين بخش وضعيت مقالات فصلنامه از نظر موضوعى، تأليفى و ترجمهاى و نمودارهاى مقايسهاى درصد فراوانى آنها از شمارههاى ١ تا ٢٦ و در مجموع ٢٦ شماره مورد تجزيه و تحليل قرار مىگيرد.
١. درصد مقالات از نظر موضوعى
* ميزان مقالات فصلنامه از سال ١٣٧٧ تا نيمه اول ١٣٨٣ در موضوع فقه سياسى به ترتيب ٢١،٢٩،١١،٣٢،٢٧،١٩ و ٣٠ درصد است كه بيانگر روند افزايشى در سالهاى ٧٨، ٨٠ و٨٣ و روند كاهشى در سالهاى ٧٩، ٨١ و ٨٢ مىباشد. بنابراين فراز و نشيب داشته است.
* ميزان مقالات فصلنامه از سال ١٣٧٧ تا نيمه اول ١٣٨٣ در موضوع فلسفه سياسى به ترتيب ٦٣،٤٢،٢٣،١٤،٢٣،٣١ و ١٥ درصد مىباشد كه در مجموع روندى رو به كاهش داشته است. شايد از مهمترين دلايل آن، تهيه و انتشار ويژه نامه هايى در خصوص قرآن و سياست و اخلاق و سياست باشد. اگر چه افزايش فعاليت فارغ التحصيلان جامعهشناسى سياسى نيز مؤثر بوده است.
* درصد مقالات فصلنامه از سال ١٣٧٧ تا نيمه اول ١٣٨٣ در موضوع روابط بين الملل به ترتيب ٠،٥،١٧،٤،١٣،٤ و ٥ مىباشد. علت بالابودن آمار در سالهاى ٧٩ و ٨١ به دليل ويژه نامه امنيت ملى (شماره ٩) و مقالات مندرج در شماره ٢٠ فصلنامه است.
* ميزان مقالات فصلنامه از سال ١٣٧٧ تا نيمه ١٣٨٣ در موضوع جامعهشناسى سياسى به ترتيب ١٦،٢١،٣٥،٢٢،٢١،٢٥ و ٢٥ است كه تقريباً از توازن نسبى برخوردار است. علت بالابودن درصد مقاله در سال ١٣٧٩ به دليل برخورد فعالتر فارغ التحصيلان و استادان گرايش ايران و جامعهشناسى سياسى و اختصاص برخى از شمارههاى فصلنامه به موضوعات متناسب با جامعهشناسى سياسى است.
* بر اساس آمار موجود بين درصد مقالات فقه سياسى، فلسفه سياسى و جامعهشناسى سياسى رابطه معنادارى وجود دارد ؛ يعنى افزايش مقاله در يك موضوع، موجب كاهش مقاله در موضوع ديگر شده است.
* با نگاه به آمار، اصلى نبودن و محوريت نداشتن مسائل و موضوعات مربوط به روابط بين الملل در فصلنامه علوم سياسى واضح و روشن است.
* فصلنامه در سال ٨٠ به ميزان ٢ درصد، در سال ٨٢ به ميزان ١٥ درصد و در نيمه اول ٨٣ به ميزان ٢٥ درصد به انتشار مقالات در موضوع اخلاق و سياست پرداخته است. علت بالابودن آمار در سالهاى ٨٢ و ٨٣ به دليل انتشار ويژه نامه اخلاق و سياست در شماره ٢٣ و ٢٥ فصلنامه مىباشد.
[٢٧٢]
* فصلنامه از سال ١٣٧٨ تا ١٣٨٢ به ترتيب ٢،٤،٢٤،١١ و ٤ درصد در موضوع قرآن و سياست مقاله منتشر كرده و در سالهاى ٧٧ و نيمه اول ٨٣ مقالهاى در اين خصوص منتشر نكرده است. علت بالابودن درصد مقاله در موضوع قرآن و سياست در سال ٨٠، انتشار ويژه نامه قرآن (شماره ١٥) بوده است.
* در نگاهى كلى، موضوعات فلسفه سياسى، جامعهشناسى سياسى، فقه سياسى، روابط بين الملل، قرآن و سياست و اخلاق و سياست با اختصاص ٢٨،٢٤،٢٣،٨،٨ و ٥ درصد به ترتيب از يك تا شش رتبه بندى مىشوند. بالابودن درصد فلسفه سياسى و فقه سياسى ناشى از پشتوانه مراكز تحقيقاتى همكار و فارغ التحصيلان گرايشهاى مذكور است.
* از موفقيتهاى قابل توجه فصلنامه علوم سياسى ورود به حوزههاى تخصصى و مباحثى است كه مراكز و مؤسسات علمى - پژوهشى ديگر كمتر در آن حوزهها وارد شدهاند و يا اصلاً وارد نمىشوند.
* بيشترين درصد مقالات ارايه شده مربوط به فلسفه سياسى است (با ٢٨ درصد) كه با جمع درصد مقالات فقه سياسى، بخش انديشه سياسى در مجموع به ٥٢ درصد از مجموع مقالات منتشر شده مىرسد كه اين امر ناشى از اهتمام فصلنامه به طرح مباحث سياسى با بهرهگيرى از متون غنى اسلامى، همكارى بيشتر محققان داراى گرايش انديشه سياسى با فصلنامه و حمايت مراكز علمى - پژوهشى انديشه سياسى اسلام از فصلنامه است. در واقع چنين اقدامى به نوعى پركردن خلأ ناشى از مباحث علمى مذكور در ميادين علمى كشور است و از اين منظر، كارى ارزشمند ارزيابى مىشود.
* تنوع و استفاده گسترده از مؤلفان مقالات (فارغ التحصيلان و استادان هيأت علمى و مدعو مؤسسه، محققان خارج از مؤسسه، تحصيل كردگان حوزوى، دانشگاهى و حوزوى - دانشگاهى هم چنين در مقاطع ارشد و دكترا) و پرداختن به مبانى نظرى مورد نياز جامعه اسلامى و تهيه، تأليف و انتشار مقالات علمى و تخصصى در شش موضوع مهم فقه سياسى، فلسفه سياسى، روابط بين الملل، جامعهشناسى سياسى، اخلاق و سياست و قرآن و سياست در حوزه مطالعات اسلامى - سياسى با ميانگين ٨٩ درصد مقالات تأليفى، از موفقيتهاى شايان توجه فصلنامه علوم سياسى به حساب مىآيد.
* فقط ٥/٢ درصد از مجموع ٢٧٧ عدد مقاله علمى - تخصصى فصلنامه علوم سياسى كه طى ٢٦ شماره در حوزه مطالعات اسلامى - سياسى منتشر شده در شش موضوع مزبور نمىگنجد كه درصد قابل اعتنايى نيست. اگر چه ممكن است درج چنين مقالاتى، زمينه سازى براى بازگشايى و پرداختن به موضوعى جديد در بخش مقالات باشد كه در آن زمينه كار جدّى صورت نگرفته است. بنابراين در مجموع مثبت ارزيابى مىشود.
[٢٧٣]
٢. درصد مقالات از حيث تأليفى و ترجمهاى
* بالاترين درصد مقالات تأليفى در سال ١٣٨٠ با ٩٨ درصد و كمترين آن در سال ١٣٧٧ با ٧٣ درصد است.
* ميزان مقالات تأليفى از سال ١٣٧٧ تا نيمه اول ١٣٨٣ به ترتيب ٧٣،٨٩،٨٢،٩٨،٨٤،٩٣ و ١٠٠(٢) درصد و مقالات ترجمهاى به ترتيب ٢٦،١٠،١٧،٢،١٥،٦ و ٠ درصد مىباشد كه در مجموع از توازن نسبى برخوردار است.
* مقالات فصلنامه علوم سياسى در مجموع ٢٦ شماره به ميزان ٨٩ درصد تأليفى و ١١ درصد ترجمهاى است. اين رقم با توجه به برترى تأليف نسبت به ترجمه از حيث انجام تحقيق و كالبد شكافى موضوعات، ميزان تفكر بيشتر و عميقتر در تأليفات و توليد فكر و انديشه، مثبت ارزيابى مىشود.
* فصلنامه از سال ٧٧ تا نيمه اول ٨٣ به ترتيب ١٩،٣٨،٥١،٥٠،٥٢،٤٧ و ٢٠ و در مجموع ٢٦ شماره ٢٧٧ عدد مقاله علمى و تخصصى در حوزه مطالعات اسلامى - سياسى منتشر كرده است. ميانگين تعداد مقاله در هر شماره با لحاظ نيمه اول ١٣٨٣، ٥/١٠ مقاله مىباشد كه مبيّن پشتوانه قوى علمى مجله، اهميت نقش و جايگاه آن در مجامع علمى حوزوى و دانشگاهى و در توليد فكر و تقويت روح تتبع و تحقيق است.
[٢٧٤]
%%
%%
[٢٧٥]
%%
%%
[٢٧٦]
%%
%%
[٢٧٧]
%%
%%
[٢٧٨]
تجزيه و تحليل جدول توزيع صفحات فصلنامه علوم سياسى
در اين قسمت جدول توزيع صفحات فصلنامه علوم سياسى به قسمتهاى مختلف و نمودارهاى مقايسهاى درصد فراوانى آنها از شماره ١ تا ٢٦ و در مجموع ٢٦ شماره مورد تجزيه و تحليل قرار مىگيرد.
* ميزان صفحات مربوط به سرمقاله فصلنامه علوم سياسى از سال ١٣٧٧ تا نيمه اول ١٣٨٣ به ترتيب ٤٢/١، ٦٦/١،٢٣/١،٤٠/١،٠٨/٢،٨٤/١ و ٥٠/٢ و با ميانگين ٦٧/١ درصد در مجموع ٢٦ شماره مىباشد. كه از روند رو به رشدى از سال ١٣٨١ تاكنون برخوردار بوده است.
* تعداد صفحات اختصاص يافته به گفت و گو از سال ٧٧ تا نيمه اول ١٣٨٣ به ترتيب ٥٠/١٢، ٢٠/٩، ٨٤/٠ ،٥،٠،٠و ٠ و با ميانگين ٧٠/٣ درصد در مجموع ٢٦ شماره است. فصلنامه در سه شماره از سال ١٣٧٩ و در تمامى شمارههاى سال ١٣٨١ تاكنون (از شماره ١٧ تا ٢٦) مطلبى در قالب گفتوگو نداشته و تعداد گفت و گو از توازنى برخوردار نبوده است. در برخى از شمارهها سه گفتوگو، در برخى يكى و در بعضى گفت و گويى به چاپ نرسيده است. عدم وجود توازن و تعطيلى قسمت گفتوگو در سالهاى اخير مثبت ارزيابى نمىشود.
* ميزان صفحات مربوط به بخش مقالات فصلنامه از سال ٧٧ تا نيمه اول ١٣٨٣ به ترتيب ٥٩، ٧٣،٧٥،٧٠،٧٠،٧٠ و ٦٥ و با ميانگين ٧٠ درصد در مجموع ٢٦ شماره مىباشد. اختصاص بيش از ٢٣ از فصلنامه تخصصى به مقالات علمى و برخوردارى از يك تعادل در ميزان صفحات اختصاص يافته به مقالات، مطلوب ارزيابى مىشود.
* درصد صفحات مربوط به گزارشهاى علمى از سال ١٣٧٧ تا نيمه اول ١٣٨٣ به ترتيب ١١،٤٠/٨،٤٥/٧،٢٧/٩،٢٥/٨،٢ و ٥ و با ميانگين ٣٦/٧ درصد در مجموع ٢٦ شماره است و در مجموع از روندى نزولى برخوردار بوده است. كاهش محسوس صفحات اختصاص يافته به بخش گزارشهاى علمى بيشتر مربوط به سالهاى ١٣٨٢ و ١٣٨٣ مىباشد. به خصوص آن كه در دو شماره از سال ١٣٨٢ (٢٣ و ٢٤) برعكس تمامى شمارههاى منتشر شده، گزارش علمى ارائه نگرديد.
* صفحات اختصاص يافته به بخش نقد و معرفى كتاب از سال ١٣٧٧ تا نيمه اول ١٣٨٣ به ترتيب ٢،١،٤،٥،٤،٥ و ٩ و با ميانگين تقريبى ٤ درصد در ٢٦ شماره است كه در مجموع از روندى رو به رشد برخوردار بوده است. بيشترين تأكيد در نقد و معرفى از سال ١٣٨١ تاكنون مشاهده مىگردد. با توجه به اهميت نقد و معرفى در محافل علمى، رشد مذكور اميدواركننده بوده و مثبت ارزيابى مىشود.
* ميزان صفحات مربوط به بخش چكيده پايان نامهها از سال ١٣٧٧ تا نيمه اول ١٣٨٣ به ترتيب ١،٥٩/١،٦٤/٠،٢٦/١،٦٥/٢،٥٣/٣ و ٩٢/٣ و با ميانگين ٥٩/١ درصد در مجموع ٢٦ شماره
[٢٧٩]
است كه از روندى رو به رشد برخوردار بوده است. به دليل اهميت چكيده پايان نامههاى فارغالتحصيلان برادر و خواهر رشته علوم سياسى مؤسسه در مقاطع كارشناسى و كارشناسى ارشد و افزايش فارغ التحصيلان، روند رو به رشد ضرورى بوده و مثبت ارزيابى مىشود.
* فصلنامه از سال ١٣٨١ تاكنون (از شماره ١٨ تاكنون) به طور مرتب دست به انتشار چكيده پايان نامههاى فارغ التحصيلان مؤسسه در رشته علوم سياسى زده است.
* در سالهاى ٧٧و ٧٨ قسمتى به نام ترجمه چكيده مقالات به زبان خارجى (انگليسى و عربى) وجود نداشته، ولى از سال ١٣٧٩ بخشى تحت اين عنوان شروع به كار كرد و تاكنون ادامه دارد كه به ترتيب ١٧/٣،٧٠/٣،٤،٦ و ٦ و با ميانگين ٢١/٣ درصد از مجموع صفحات فصلنامه را به خود اختصاص داده است. اين كار كه هم متناسب با آيين نامه نشريات علمى وزارت علوم، تحقيقات و فناورى مىباشد و نيز موجب جذب مخاطب از مليتهاى ديگر مىگردد، مثبت ارزيابى مىشود.
* قسمت ميراث سياسى از بخش هايى است كه به طور مرتب از سال ٧٧ تاكنون به ترتيب به ميزان ١٣،٥،٥٠/٧،٤،٨،١٠ و ٨ درصد و با ميانگين ٧٣/٧ درصد منتشر شده است. البته در ميزان صفحات اختصاص يافته به ميراث سياسى در ٢٦ شماره، تعريف مشخصى ملاحظه نمىشود. يعنى در برخى از شمارهها ٥١ صفحه و در بعضى ديگر، ٣٠،٢٢،١١و٨ صفحه نيز مشاهده مىشود. در مجموع درج ميراث سياسى مسلمانان به خصوص شيعه موجب آشنايى بيشتر محققان به ميراث سلف صالح و تحكيم منابع غنى اسلامى و يادآور حركت بازگشت به خويشتن است و بنابراين، مثبت ارزيابى مىشود.
* فصلنامه طى سالهاى ٧٧ و ٧٨ صفحاتى تحت عنوان معرفى فصلنامه (بيان اهداف و راهنماى مخاطبان) نداشته است، اما از اواسط سال ١٣٧٩ تاكنون به طور مرتب در هر شماره دو صفحه به اين موضوع اختصاص دارد. چنين كارى بجا و مثبت ارزيابى مىشود.
* از نظر حجم صفحات فصلنامه ، بخش مقالات در مجموع ٢٦ شماره با ٧٠ درصد بيشترين و معرفى فصلنامه با ٤٠/٠ صدم درصد داراى كمترين حجم مىباشد.
* پس از بخش مقالات، ميراث سياسى با ٧٣/٧ درصد، گزارشهاى علمى با ٣٦/٧ درصد، نقد و معرفى با ٩٠/٣ درصد، گفت و گو با ٧٠/٣ درصد و بخش ترجمه چكيده مقالات به زبان خارجى با ٢١/٣ درصد به ترتيب از ١ تا ٥ رتبه بندى مىشوند.
* ميانگين هر شماره از فصلنامه، ٣٢٣ صفحه و مجموع صفحات فصلنامه در ٢٦ شماره ٨٤٢٠ صفحه مىباشد كه مطلوب است.
* فصلنامه در تمامى شمارههايش به غير از شماره ٢٤ از سرمقاله برخوردار بوده است.
[٢٨٠]
* ميزان صفحات فصلنامه علوم سياسى در هر سال به غير از سالهاى ٧٧ و ٧٩ از توازن نسبى برخوردار است.
* در نگاهى كلى، تعداد صفحات اختصاص يافته به قسمتهاى مختلف فصلنامه (سرمقاله، گفت و گو، مقالات، گزارشهاى علمى، نقد و معرفى، چكيده پايان نامه، ترجمه چكيده مقالات به زبان خارجى و ميراث سياسى)، از نظم و برنامه خاصى تبعيت نمىكند.
* از عدم تعادل قسمتهاى مختلف فصلنامه مىتوان به اين نتيجه رسيد كه فصلنامه از برنامه دراز مدت در كم و كيف بخشهاى مختلف برخوردار نيست و دست اندركاران با وجود مشكلات در حال اداره فصلنامه هستند.
* ميانگين تقريبى صفحات هر مقاله در مجموع ٢٦ شماره، ٢١ صفحه است كه نسبتاً خوب ارزيابى مىشود، اگر چه كاهش صفحات مقالات علمى در نشريات تخصصى با حفظ كيفيت مطلوب است.
* انتشار مرتب و بى وقفه فصلنامه علوم سياسى از سال ١٣٧٧ تاكنون (٢٦ شماره) مطلوب ارزيابى مىشود.
* برخوردارى از اعضاى تحريريه با تخصص و اعتبار علمى متناسب با موضوع فصلنامه و شماره استاندارد پيايندهاى ايران (ISSN) و حفظ تيراژ سه هزار از موفقيتهاى فصلنامه علوم سياسى ارزيابى مىگردد.
پيشنهادها
با عنايت به دادهها و تجزيه و تحليل آنها و انجام مقايسه و نظر به مشاهدات و تجربيات، پيشنهادهاى زير به منظور تقويت نقاط قوت و ارتقاى سطح كيفى عملكرد فصلنامه علوم سياسى ارايه مىشود.
١. استمرار استفاده از فارغ التحصيلان مؤسسه در مقطع كارشناسى ارشد و اعضاى هيأت علمى مؤسسه و تلاش در افزايش بهرهگيرى از نويسندگان با مدرك تحصيلى بالاتر توصيه مىشود، چرا كه فرض اين است كه مطالب و يافتههاى تحصيل كردگان سطح بالاتر، قوىتر، پختهتر و از قابليت بيشترى برخوردار است.
٢. با توجه به مسؤوليت فصلنامه در طرح مباحث ضرورى فكرى، فرهنگى و راهبردى جامعه بر اساس مبانى و متون اسلامى و با عنايت به وجود گرايش انديشه و جامعهشناسى سياسى در مقطع كارشناسى ارشد و دكترا در رشته علوم سياسى و وجود نخبگان و صاحب نظران در اين دو گرايش در
[٢٨١]
مؤسسه، مناسب است ترتيبى اتخاذ شود تا به تناسب نيازمندىها و ضرورتهاى جامعه اسلامى در محافل علمى از هر دو گرايش به طور متوازنترى بهرهگيرى شود ؛ تا هم رسالت مؤسسه و فصلنامه در تقويت و معرفى افكار و انديشههاى مربوط به دو گرايش انديشه و جامعهشناسى سياسى به مجامع علمى تحقق يابد و هم از ظرفيتهاى موجود مؤسسه استفاده بهينه گردد.
٣. مناسبتر است حجم بيشتر مقالات و تلاش و تأكيد فصلنامه بر دو موضوع انديشه سياسى و جامعهشناسى سياسى باشد و موضوعات مربوط به روابط بين الملل و غيره به دليل عدم تناسب با رشتههاى تحصيلى موجود در مؤسسه همچنان موضوعات فرعى تلقى شوند ؛ اگر چه ايجاد توازن در استفاده از مقالات در دو موضوع مذكور بايد مورد تأكيد قرار گيرد.
٤. بهتر است پس از بررسى، برنامهاى پيش بينى شود تا سطح همكارى اعضاى هيأت علمى، استادان مدعو و فارغ التحصيلان مؤسسه با فصلنامه علوم سياسى ارتقا يابد.
٥. شناسايى فارغ التحصيلان موفق و علاقهمند مؤسسه براى نگارش مقالات پربار و علمى و تعيين سقفى براى مشاركت آنان به تفكيك مقطع يا شماره فصلنامه مىتواند فصلنامه را در دستيابى به هدفش بيشتر كمك كند.
٦. شايسته است با ايجاد انسجام بيشتر در مقالات و ايجاد محدوديت در تعداد صفحات مقاله، تعداد مقالات بيشترى به جامعه علمى عرضه شود، تا فصلنامه بتواند در توليد و نشر فكر و انديشه طلبه - دانشجويان توفيق بيشترى به دست آورد و هم بر جذابيت فصلنامه افزوده شود.
٧. با توجه به حوزه مطالعات اسلامى - سياسى و اهداف فصلنامه، تلاش به منظور استفاده بيشتر از مقالات افراد داراى مدارك حوزوى - دانشگاهى مورد تأكيد است، چرا كه آنان در درك و فهم از متون و جامعه و كيفيت بررسى موضوعات و نيز ارايه راهكارها به طور معمول، نگاهى عميقتر و با ثباتتر دارند.
٨. تنوع در استفاده از مؤلفان و محققان برجسته از امتيازات فصلنامه علوم سياسى به حساب مىآيد. بنابراين ادامه اين روند توصيه مىشود.
٩. ادامه ورود فصلنامه به موضوعاتى كه داراى پشتوانه علمى (از حيث فارغ التحصيلان مؤسسه، نوع همكاران علمى فصلنامه و مراكز حمايت كننده مثل پژوهشكده علوم و انديشه سياسى پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلام) است موجب افزايش و استمرار موفقيت آن مىشود.
١٠. با عنايت به نقش عملى فصلنامه در ايجاد و تقويت وحدت بين حوزه و دانشگاه، استفاده از دانشگاهيان تا حدود ٢٠ درصد مطلوب به نظر مىرسد.
١١. نظر به برترى فوايد مقالات تأليفى نسبت به مقالات ترجمهاى، بر ادامه روند فعلى فصلنامه
[٢٨٢]
در جذب مقالات تأليفى تأكيد مىشود.
١٢. ادامه درج دو صفحه درمعرفى فصلنامه و بيان اهداف و روش كار آنبه مخاطبان مطلوب است.
١٣. با توجه به پايان نامههاى قابل توجهى كه در مؤسسه در دو مقطع كارشناسى و ارشد رشته علوم سياسى دفاع مىشود، شايسته است همچنان صفحاتى از فصلنامه به طور مرتب براى چاپ چكيده پايان نامه اختصاص يابد.
١٤.براى تقويت قسمتهاى مختلف فصلنامه به نظر مىرسد سپردن مسؤوليت هر قسمت به يك كارشناس با صلاحيت و علاقهمند مىتواند بر ارتقاى كيفيت بيفزايد. ضمن آن كه در آن صورت لازم است افزايش امكانات فصلنامه مد نظر قرار گيرد.
١٥. براى تخصصىتر كردن موضوع مربوط به سرمقاله هر شماره مىتوان از متخصصان، به تناسب اختصاص هر شماره از فصلنامه به يك موضوع خاص براى تهيه و تدوين سرمقاله استفاده كرد.
١٦. با توجه به اين كه فصلنامه علوم سياسى به دليل پوشش دادن نيازهاى جامعه در مجامع علمى و مطبوعاتى جايگاه خوبى پيدا كرده و برخى از مقالات آن در مطبوعات داخلى و خارجى ترجمه و به چاپ رسيده، شايسته است در فرصتى ديگر، بازتاب فصلنامه علوم سياسى در مطبوعات مورد بررسى و ارزيابى قرار گيرد.
١٧. شايسته است براى روشن شدن زواياى مبهم برخى از موضوعات در ارزيابى حاضر، مقالات فصلنامه مورد ارزيابى و نقد و بررسى علمى كارشناسان هر گرايش با مؤلفههاى معيّن و هماهنگ قرار گيرد. تا بتوان سياستها و مسير حركت فصلنامه را به طور دقيقتر و آگاهانهتر تعيين كرد و ادامه داد.
١٨. تهيه نمايه فصلنامه علوم سياسى كه كمك شايانى به مخاطبان و محققان آن مىنمايد و مورد استقبال محققان قرار گرفت، شايسته است كه مستمر و به روز باشد.
١٩. از آن جا كه از ضعفهاى محسوس فصلنامه نداشتن بروشورهاى تبليغى و سالنامه مىباشد تهيه آن دو مورد تأكيد است.
٢٠. با توجه به صلاحيت، شأن و اعتبار عملى فصلنامه در مرتبه علمى - پژوهشى و ملاحظه فوايد حقوقى و اجتماعى آن، تصريح در كسب مجوز اعتبار علمى - پژوهشى از وزارت علوم، تحقيقات و فناورى توصيه مىشود.
در پايان ضمن سپاس گزارى از زحمات بى وقفه دست اندركاران فصلنامه وزين و تخصصى فصلنامه علوم سياسى كه در تمامى فصول موفق به انتشار شماره مربوط شدهاند، شايسته است با ادامه تلاشهاى بى شائبه خود همچنان به اين مهم (انتشار به موقع) توجه نمايند.پي نوشت ها:
١) دانش آموخته حوزه علميه قم و استاديار گروه معارف اسلامى دانشگاه آزاد اسلامى واحد شهر رى.
٢) در نظر نگرفتن ١٠٠ درصد در نيمه اول ١٣٨٣ و در نظر گرفتن ٩٨ درصد در سال ١٣٨٠ به عنوان بالاترين درصد مقالات تأليفى به دليل دو سال در مقابل چهار سال بوده است.