معارف اسلامی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٩ - پنج نکتهي تفريحانه! - خسروی مهدی
پنج نکتهي تفريحانه!
خسروی مهدی
١. لذت حلال
در زندگي انسان، در کنار کار و حتي کار زياد، زماني آزاد وجود دارد و ميتوان از آن بهره جست. در زندگي مؤمنانه، هم به کار، عبادت، محاسبهي نفس، صلهي رحم و...، و هم به زماني براي بهرهمندي نفس از لذّتهاي حلال تصريح شده است.
در موضوع تقسيم ساعات، روايات مختلفي نقل شده است. در روايت جالبي از پيامبرخدا(ص)، اين تقسيم ساعت، صفت خردمند شمرده شده است و در صحف ابراهيم هم سابقه دارد. پس اين لذّت حلال، براي آدمهاي نخستين تا واپسين لازم است: «در صحف ابراهيم آمده است که خردمند، مادامي که خردش از او گرفته نشده است، بايد ساعاتي را براي خود در نظر گيرد. زماني را براي مناجات با پروردگارش و زماني براي حساب کشيدن از خويش و زماني براي انديشيدن در نعمتهايي که خداوند به وي ارزاني داشته است و زماني براي بهرهمندي نفس خود از حلال؛ زيرا اين زمان، کمکي است به آن سه زمان ديگر و مايهي آسودگي و رفع خستگي دلها». (الخصال، ص٥٢٥، ح١٣)
مشابه اين مضمون از ديگر امامان معصوم(ع) نيز نقل شده که مشهور است.
بنابراين، چه انسان غربي با تقسيم زندگي به کار و اوقات فراغت و چه انسان شرقي، با تقسيم زندگي به بيش از دو بخش، چيزي به نام فعاليتهاي لذتبخش دارد.
٢. چرا تفريح و خوشي
در نگاه ديني و غيرديني، حقيقت انسان، آميختهاي از تن و روان يا جسم و روح است. بدون شک، سلامت جسمي و آسايش تن، بر سلامت روان و رشد و تعالي روح، اثر فراوان ميگذارد و برعکس.
بنابراين، وقتي يکي از اين دو، مشکل پيدا ميکند، ديگري به کمک ميآيد. يکي از راههاي کمک به اين دو، تفريحهاي سالم و خوشيهاي زندگي است. به همين دليل دوبُعدي بودن انسان، تفريحها به شرط سالم بودن، ميتواند فعاليتهاي جسمي باشد يا ذهني و مانند آن.
٣. تفريحها با برنامه
به اين نکته بايد توجه داشت که تفريحها و فعاليتهاي لذتبخش، نبايد به برنامهريزيهاي زندگي مانند شغل، تحصيل، خانواده، سلامتي و... آسيب بزند، بلکه اگر همين زمان و نوع تفريح، با برنامهريزي باشد، ميشود پس از مدتي، هنر، دانش، آگاهيهاي مفيد و... کسب کرد.
مثلاً کساني که تفريحشان خطاطي است، پس از سالها استاد ميشوند؛ يا کساني که علاقه به کتاب و مطالعه دارند و از آن لذت ميبرند، در يک دورهي زماني نهچندان بلند، تعداد زيادي کتاب خواندهاند.
اينکه در روايات، توصيه شده است که به کارهاي مهم مشغول باشيم نه کارهاي بيهوده و نيز از هدر رفتن فرصتها جلوگيري کنيم، شايد اشاره به برنامهريزي در همهي بخشهاي زندگي باشد، چه کار و چه تفريح؛ چون هر دو قسمتي از سرمايه و عمر باارزش انسانهاست.
٤. چه فايده؟
اين نکته فراموش نشود که تفريح، آنجايي است که جنبهي مادي در بين نباشد؛ بنابراين، کار بدون مزد و اختياري و لذتبخش ميتواند تفريح باشد؛ مانند فعاليتهاي عمراني گروههاي جهادي دانشجويان و طلبهها در مناطق محروم.
اما براي کساني که معتقدند کار به معناي اقتصادي آن، ميتواند هميشه جاي تفريح را بگيرد و بايد همهي بخشهاي زندگي را با کار و حساب و کتاب پر کرد، چند فايدهي تفريح سالم را خلاصه ميگويم: در همان حديث اول نوشتار آمد که لذّت حلال، مايهي آسودگي، آرامش و رهايي دل از خستگيهاست و به آدمي در بخشهاي ديگر زندگي (مادي و معنوي) کمک ميکند.
همچنين در زمان تفريح، چون از وظايف هميشگي و دغدغههاي کاري رها هستيم، آرامش ميگيريم. در انتخاب فعاليت، آزاد هستيم و از اينکه هدف، جنبههاي مادي نيست، احساس خوشحالي ميکنيم و ميتوانيم با بروز خلاقيت، استعدادهاي خويش را شکوفا کنيم؛ و اگر در بخشهاي ديگر زندگي، شکست خورديم يا مشکل داشتيم، با موفقيت در فعاليتهاي لذّتبخش، اعتماد به نفس دوباره پيدا کنيم و... .
٥. اگر امکان تفريح نداريم
شايد تا اينجاي نوشتار، چند بار گفته باشيد «کو وقت و فرصت براي تفريح؛ تفريح با اين مشکلات اقتصادي!»
اگر هم اين عذر و بهانه را بپذيريم و کسي باشد که وقت آزاد حتي براي تفريحهاي بيهزينه و کموقت نداشته باشد، ببينيم عقل چه حکم ميکند.
در پرسشي که امام حسن(ع) در جواني از پدر بزرگوارش دربارهي عقل ميکند، پاسخ اين مطلب ما هم معلوم ميشود. امام علي(ع) در جواب فرزند ميگويد که عقل اين است: جرعهنوش غمها و غصهها باشي تا فرصتي برايت پيش آيد و از آن استفاده ببري. (بحارالانوار، ج١، ص١١٦، ح٩).
از اين سؤال و جواب ميفهميم در جايي که مشکلات فراوان است و زماني براي تجديد قوا نيست يا خيلي کم است، نبايد بيتابي کرد، بلکه با تسلط بر خويش و همراه با غم و اندوه و تقسيم آن در طول حل مشکل و برطرف شدن آن، به راهحل و استفاده از فرصتها فکر کرد؛ پس اگر فرصتي براي استراحت يا تفريح به دست آورديد، نگذاريد غمها و غصهها مانع استفاده از آن فرصت شوند.