پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٥ - جهان کتاب - الینور اوستروم
جهان کتاب
الینور اوستروم
طبيعت نهادهاى انسانى
درك تنوع نهادى
ناشر: دانشگاه پرينستون
چاپ: ٢٠٠٩
٣٧٦ صفحه
زبان انگليسى
قيمت: ٩٥/٣١
الينور اوستروم، عضو هيات علمى دانشگاههاى آريزونا و اينديانا، نخستين زنى است كه تا به امروز موفق به دريافت جايزه نوبل اقتصاد شدهاست. او اين جايزه را در سال ٢٠٠٩ و به طور مشترك با اوليور ويليامسون دريافت كرد. هر دو آنها از مهمترين نظريهپردازان اقتصاد نهادگرايى به شمار مىآيند. تحقيقات اين دو اقتصاددان سهم مهمى در توسعه مباحث مربوط به حاكميت اقتصادى داشته است.
الينور اوستروم علاوه بر نوبل اقتصاد، جايزه كتاب حوزه اقتصاد سياسى "ويليام اچ رايكر" انجمن علوم سياسى آمريكا را در سال ٢٠٠٦ و جايزه مديسون اين انجمن را در سال ٢٠٠٥ دريافت كردهاست.
او در آثار تحقيقاتى خود ثابت كردهاست كه مىتوان اختيار اداره منابع مشترك را به استفادهكنندگان آنها داد. منابع مشترك يا منابع با دسترسى مشترك١ منابعى هستند كه بيش از يك فرد امكان استفاده از آنها را داشته باشد و در عين حال، مصرف هر فرد از آن منابع، موجب كاهش دسترسى ديگران به آنها شود. از جمله اين منابع مشترك مىتوان به آب اشاميدنى، آبى كه در آبيارى مصرف مىشود، ذخاير ماهى، جنگلها و مراتع اشاره كرد.
يكى از آثار تحقيقاتى اوستروم در اين زمينه كتابى است با عنوان "درك تنوع نهادى" كه انتشارات دانشگاه پرينستون آمريكا نسخه الكترونيكى آن را در اكتبر ٢٠٠٩ منتشر كردهاست. تحليل اين مسئله كه نهادها چگونه تشكيل مىشوند، چطور عمل مىكنند و تغيير مىيابند و چگونه بر رفتارهاى يك جامعه تاثير مىگذارند، يكى از مهمترين موضوعات پژوهشهاى حوزه علوم سياسى، علوم اجتماعى و اقتصاد را تشكيل مىدهد. "درك تنوع نهادى" كتاب جامعى در حوزه مديريت منابع مشترك محسوب مىشود كه مرورى بر مهمترين مباحث نظرى و مطالعات تجربى در اين حوزه داشتهاست. الينور اوستروم كه از پيشگامان كاربرد نظريه بازى٢ براى درك تحليل رفتار نهادها به شمار مىآيد، در كتاب خود شيوهاى منسجم را براى تحليل تنوع نهادهاى اقتصادى، سياسى و اجتماعى ارائه دادهاست.
گرى دى لايبكپ در يادداشتى كه به منظور معرفى اين كتاب در نشريه "اينديپندنت" نوشته است، خواندن آن را به تمام كسانى كه به موضوع حل مشكلات مربوط به منابع مشترك علاقمندند، توصيه مىكند و كارل سيمون، استاد اقتصاد دانشگاه ميشيگان نيز اين كتاب را اثرى مىداند كه بىشك از محبوبيت بسيار زيادى برخوردار خواهد شد و آن را به عنوان يكى از پرمخاطبترين مراجع ارزيابى مىكند. همچنين پيتر بوئتكه، استاد اقتصاد دانشگاه جورج ميسون درباره اين كتاب مىنويسد: "آنچه از خواندن كتاب الينور اوستروم حاصل مىشود دقيقا همان چيزى است كه در عنوان آن ذكر شدهاست؛ يعنى درك طبيعت متنوع نهادهايى كه در جوامع انسانى به منظور افزايش همكارى انسانها با يكديگر يا ممانعت از اين همكارى به وجود آمدهاند."
اين استاد دانشگاه كتاب اوستروم را اثر بسيار مهمى مىداند كه توسط يكى از انديشمندترين دانشمندان حوزه علوم اجتماعى جهان نگاشته شدهاست و پيشبينى مىكند اين اثر عده كثيرى از خوانندگان را جذب و ذهن آنها را روشن كند. "مرورى بر تحليل و توسعه نهادى"، "درك تنوع بر هم كنش ساخت يافته انسانى"، "تنوع: مسئلهاى اساسى براى درك رفتار نهادها"، "چارچوبها، نظريات و مدلهاى نهادى"، "پيشبينى پيامدها"، "ارزيابى پيامدها" و "احياى تحليل رفتار نهادى" بخشى از مهمترين سرفصلهاى كتاب را تشكيل مىدهند.
"درك تنوع نهادى" از پرفروشترينهاى وبسايت امازون بوده به طورى كه از سوى مشتريان اين وبسايت پنج ستاره دريافت كردهاست.
نسخه الكترونيكى كتاب، ١٢٨٩ بايت و نسخه چاپى آن ٣٧٦ صفحه است.
پىنوشت:
١- Common Pool Resources
٢- در رياضيات، دانشى كه به مطالعه بازىها مىپردازد، "نظريه بازى" نام دارد. يك بازى شامل مجموعهاى از بازيكنان، حركتها يا راهبردها و نتيجه مشخصى براى هر تركيب از راهبردهاست. پيروزى در هر بازى تنها تابع شانس نيست، بلكه اصول و قوانين ويژه خود را دارد و هر بازيكن در طول بازى سعى مىكند با به كارگيرى آن اصول، خود را به برد نزديك كند.
با نويسندگان
هويت اسلامى در گفتوگو با نيلوفر گوله؛ نويسنده و جامعهشناس برجسته ترك - فرانسوى
مسلمان بودن در جهان امروز آسان نيست
نيكو پرهيزگارى
دكتر نيلوفر گوله، جامعهشناس برجسته ترك - فرانسوى به خاطر پروژههاى تحقيقاتىاش و كتابهايى كه تاكنون با موضوع اسلام و اروپا منتشر كرده، به شهرت به سزايى در محافل آكادميك جهان دست يافته است. از همين رو، كميسيون اروپا سال گذشته مبلغ ٥/٣ ميليون ليره تركيه را وقف حمايت از تحقيقى كرد كه توسط گوله انجام مىگيرد و به ادعاى او، جامعترين تحقيق كل تاريخ در زمينه گسترش اسلام در اروپاست. از موضوعاتى كه او در اين پروژه عظيم به تحقيق درباره آن مىپردازد، مىتوان به ارتباط بين دين اسلام و فضاى عمومى اروپا اشاره كرد. او در اين پروژه صرفاً به تحقيق درباره مسلمانان در اروپا نمىپردازد بلكه كنش متقابل اروپاييان و مسلمانان را نيز بررسى مىكند. از جديدترين آثار او مىتوان به كتاب "نفوذ: اروپا و اسلام" اشاره كرد. گفتوگوى شبكه PBS آمريكا با نيلوفر گوله به روشنى بيانگر ديدگاههاى اين محقق برجسته درباره دين مبين اسلام است. اين گفتوگو را مىخوانيم.
×××
*×درك شخصى شما از مسئله "هويت اسلامى" چيست؟ لطفاً از تجربيات شخصىتان در اين زمينه برايمان بگوييد.
بعد از چاپ كتابى كه درباره حجاب اسلامى نوشته بودم، براى انجام مصاحبه به تلويزيون فرانسه دعوت شدم. گزارشگر تلويزيون از من سؤال بسيار سادهاى پرسيد: "شما مسلمانيد؟" اما من مانده بودم كه چطور به اين سؤال پاسخ دهم. زير لب چيزى گفتم. فكر مىكنم برايم كمى دشوار بود كه به چنين سؤالى پاسخ دهم و به همين خاطر بود كه گفتم: "من در اينجا به عنوان يك جامعهشناس حضور يافتهام، به عنوان يك محقق و در عين حال يك زن ترك. چرا درباره دينم از من سؤال مىكنيد؟" خيلى ناراحت بودم كه نمىتوانستم خيلى ساده پاسخ دهم كه: "بله، مسلمانم." اما بالاخره گفتم: "بله، مسلمانم." و مصاحبه ادامه يافت.
اما در واقع سؤال او ذهن مرا به هم ريخت و سعى كردم بفهمم كه چه چيزى در اين سؤال وجود داشته كه باعث اين همه آشفتگى در من شده است و چرا نمىتوانستم به راحتى بگويم كه: "بله، مسلمانم"؟ پس شروع به بررسى و تحليل اين مسئله كردم. اولين نكته در اين باره اين بود كه پسزمينه زندگى مرا پرورش يافتن در دنياى مدرنى تشكيل داده است كه در تركيه براى ما به عنوان شهروندان كشورى مدرن و به عنوان دخترانى مدرن ايجاد كردهاند و متأسفانه اين باعث شده كه هويت اسلامىمان را فراموش كنيم و از آن دور شويم. پس در واقع گفتن جمله "بله، مسمانم" از زبان زنى مثل من مىتوانست تا حدودى هم يك دروغ تلقى شود، چرا كه من در اين فضاى ناسيوناليستى جديد تركيه پرورش يافتهام؛ فضايى كه متأسفانه پسزمينه اسلامى را از زندگى من گرفته است. از طرف ديگر، مدرن بودن يك دختر در تركيه به اين معناست كه بايد از سنتهاى اسلامى دور شوى. اين نخستين چيزى است كه در پسزمينه زندگى ما به چشم مىخورد، منظورم پسزمينه تاريخى ماست. دومين مسئله مربوط مىشد به مخاطبان كتاب من در غرب. يعنى گفتن "بله، مسلمانم" از زبان منى كه به تلويزيون فرانسه براى صحبت درباره كتابم (با موضوع اسلام) دعوت شده بودم، باعث مىشد كه عموم مردم در غرب به اين برداشت برسند كه چون يك فرد مذهبى اين كتاب را نوشته، پس موضعگيرى داشته و كتابش بىطرفانه نوشته نشده است.
بنابراين در مجموع با توجه به تصورات كليشهاى كه در غرب درباره اسلام وجود دارد و با توجه به قضاوتهاى متعصبانه مردم غرب، قضاوتهاى متعصبانه جمهوريخواهان و موضعگيرىهاى تركيه مدرن عليه اسلام، مىتوان گفت كه مسلمان بودن در جهان امروز آنقدرها آسان نيست. يعنى به نوعى مىتوان گفت كه دشوار هم هست، دشوار و پيچيده.
بالاخره تصميم گرفتم توپ را به زمين گزارشگر تلويزيون فرانسه بيندازم و بگويم: "خوب بود كه من مثلاً از شما مىپرسيدم كه مسيحى هستيد؟" او فوراً گفت: "آن وقت من مىگفتم: بله." آن وقت بود كه قضيه را فهميدم: در جهان امروز، "مسلمان بودن" و "مسيحى بودن" اصلاً با هم موقعيت برابرى ندارند.
* چرا چنين است؟
شايد به اين خاطر باشد كه كل تاريخ مدرنيزاسيون چه در مورد تركيه و چه در مورد كشورهاى عربى عمداً به گونهاى نگاشته شده بود كه فرهنگ اسلامى را در بر نگيرد. بنابراين اگر مىخواستى مدرن باشى - به ويژه در تركيه كه مثال بسيار راديكالى در اين مورد به شمار مىآيد - به اجبار بايد از پسزمينه اسلامىات دور مىشدى. اين يعنى جدا شدن و محروم ماندن از اصالت و فرهنگ. در عين حال، مدرن بودن به معناى "يا اين يا آن" بود، يعنى بايد انتخاب مىكردى: تو يا مدرن بودى يا مسلمان! اين معماى مدرنيته بود. پس نخستين مشكلى كه به عنوان يك مسلمان در جهان امروز با آن مواجه مىشوى، اين مسئله پسزمينه تاريخى است. دومين مشكل برمىگردد به عموم مردم در غرب كه در اين رابطه تبعيضها و تعصبات خاص خودشان را دارند. اين گونه است كه به زبان آوردن جمله "بله، من مسلمانم" خيلى آسان نخواهد بود.
* با اين حال، شما اين جمله را به زبان آورديد. خب، چون شما در اين زمينه مطالعه كرده بوديد و ظاهراً بالاخره توانستهايد وجه اشتراكى براى مدرنيته و اسلام تعريف كنيد و به اين نتيجه رسيدهايد كه اين دو لزوماً در تقابل با يكديگر نيستند.
دقيقاً. چون وقتى اين "دشوار بودن" را احساس كردم، فهميدم كه بقيه مسلمانان چه احساسى دارند، چون ديگر اين "موقعيت دشوار" براى من هم پيش آمده بود. اين "آسان نبودن" را تجربه كرده بودم، اين دشواريِ يك زن مسلمان بودن در جهان امروز را. ديگر خودم را چندان دور از بقيه مسلمانان جهان احساس نميكردم، هرچند كه آنها با اين موقعيت دشوار به شكل كاملاً متفاوتي برخورد ميكردند.
* به نظر مىرسد كه در تركيه، آمريكا و كشورهايى نظير آنها وقتى دختران مسلمان موهاى خود را مىپوشانند، هويت اسلامى آنها بيشتر با حجاب تعريف مىشود. واقعاً همين طور است؟
به نظر من حجاب باعث مىشود كه هويت اسلامى آنها مشهودتر شود. حجاب در اين كشورها به نماد اسلام تبديل شده است و به نظر من هم مىتوانيم آن را به عنوان نماد اسلام در نظر بگيريم، چرا كه همان طور كه گفتم، هويت اسلامى را مشهودتر مىكند. البته مسئله در جهان اسلام كاملاً فرق مىكند و اين كه گفتم، در جهان غرب صادق است. اين گونه است كه مثلاً در دانشگاهها - كه به عنوان سنگر مدرنيته در نظر گرفته مىشدند - مىبينيم كه حجاب به موضوعى جنجالى تبديل شده است.
* واقعاً اين دختران با حجاب خود چه چيزى را مىخواهند بيان كنند؟
چندين چيز را. در وهله نخست، مىخواهند نشان دهند كه هويت اسلامى دارند و از دستورات خداوند پيروى مىكنند و اين كه اسلام، دين آنهاست. دوم اين كه حجاب براى آنها هويتى جمعى را به ارمغان مىآورد و اين گونه به آنها قدرت مىبخشد و از آنجا كه بسيارى از آنها حجاب را رعايت مىكنند، حجاب به نوعى به يونيفورم آنها تبديل شده است. بله، امروز ديگر پوشش دختران مسلمان در مصر چندان با پوشش آنها در تركيه و ايران تفاوت ندارد و اين هويت جمعى است كه اهميت زيادى دارد.
در عين حال، حجاب فقط به پوشاندن موها خلاصه نمىشود، بلكه در رفتار مسلمانان نيز به نمايش درمىآيد؛ رعايت حجاب در رفتار يعنى رعايت حيا و پاكدامنى و اين موضوع حتى در شيوه نگاه كردن به مردم نيز بايد رعايت شود، يا مثلاً نبايد در ملأ عام با صداى بلند خنديد. بنابراين حجاب، نوعى شيوه رفتارى است؛ رفتار باحيا داشتن. ريشه واژه حجاب، حُجب است كه به معناى شرم و حياست. بنابراين به نظر من حجاب فقط يك نظام پوششى نيست، بلكه نظامنامهاى است كه بيانگر مجموعهاى از منشها و رفتارهاست كه نه تنها رفتارهاى ما در قبال جنس مخالف كه تمام رفتارهاى اجتماعىمان را در بر مىگيرد. در عين حال، از منظر فرهنگى نيز مىتوان آن را به رفتار و منش متمدنانهتر تعبير كرد؛ متمدنانه از آن جهت كه با رعايت حجاب، كنترلشدهتر رفتار مىكنيم. در واقع حجاب، نوعى خويشتندارى در زندگىاجتماعى است.
* و مردان چگونه اين خويشتندارى را رعايت مىكنند؟
به واسطه زنان. مسئله جالب همين است. به همين خاطر است كه حجاب نسبت به خيلى موارد ديگر اهميت بيشترى دارد. البته مردان هم الگوهاى رفتارى خاص خود را براى رعايت خويشتندارى دارند. آنها هم نظام پوششى و نظامنامه رفتارىشان را دارند. اما اساساً زنان هستند كه با شيوه زندگىشان در اجتماع، اين مرزهاى خويشتندارى را مشخص مىكنند. اين خود مىتواند براى زنان خيلى هيجانانگيز باشد كه در اين زمينه نقش بسيار اساسىترى را نسبت به مردان ايفا مىكنند. در واقع امروز به واسطه زنان مسلمان است كه به اهميت يك جنبش اسلامى پى مىبريم، چرا كه آنچه به واقع جنبش اسلامى معاصر را از جنبشهاى پيشين متمايز مىكند، همين حضور زنان در اين جنبشهاست؛ آنها موتور تغيير و تحول در اين جنبشها هستند.
* اما زنان مسلمان مثلاً در تركيه با مشكلات زيادى مواجهاند. منظورم اين است كه زنانى كه حجاب را به عنوان پوشش خود برگزيدهاند، در تركيه عملاً "طرد" مىشوند (نمىدانم واژه بهترى براى اين موضوع وجود دارد يا نه). آنها فرصت رفتن به دانشگاه و فرصتهاى شغلى مشخصى را از دست مىدهند.
بله. شايد اين براى كسانى كه خارج از تركيه زندگى مىكنند قابل تصور نباشد، اما به نظر من تركيه نمىتواند خودش را به عنوان كشورى مسلمان معرفى كند. تركيه كشورى سكولار است، اين در قانون اساسىاش هم آمده است. سكولاريسم در تركيه به معناى ايفاى نوعى رفتار سكولارانه در اجتماع نيز بوده است. بنابراين تمام نمادهاى دين اسلام از جمله رعايت حجاب، قانونشكنى محسوب مىشده است. به همين خاطر است كه حجاب در تركيه ممنوع شده است. دانشجويان حق پيروى از نظام پوششى دين خود را هنگام حضور در دانشگاه ندارند. در پارلمان تركيه هم همين امر صدق مىكند. زنان محجبه نمىتوانند شغلى دولتى داشته باشند. بنابراين اين حقيقت دارد كه با وجودى كه در كشورى زندگى مىكنيم كه اكثريت مردمش مسلمانند، باز هم بايد جمهورى آن را يك جمهورى سكولار بدانيم. و در اينجا سكولاريسم به اين معناست كه ما اجازه نداريم هويت دينى و مذهبى خود را داشته باشيم. بنابراين اين بحث پيش مىآيد كه تركيه واقعاً تا چه اندازه حقوق دموكراتيك مردمش را رعايت مىكند؟
* اين بحثى كه به آن اشاره مىكنيد، بر سر اين است كه آيا به دختران اجازه داده شود حجابشان را رعايت كنند و به مردان اجازه داده شود ريش داشته باشند؟ اين ممنوعيتها فقط به خاطر رعايت قانون اساسى بوده است يا اين كه حكومت از اين نمادهاى اسلامى هراسهاى ديگرى هم دارد؟
بحثى كه ميان سكولارها و اسلامگرايان در تركيه وجود دارد، بر سر مطالبات مسلمانان در زندگى سياسى و فرهنگىشان است. نه فقط حكومت كه متفكران سكولار و حتى سازمانهاى غيردولتى گاهى از اين مطالبات هراس دارند.
* چرا اين مطالبات اين قدر آنها را مىترساند؟
آنها مىترسند كه تركيه پس از تمام اتفاقاتى كه از زمان آتاتورك در سال ١٩٢٣ برايش رخ داده و جمهورى اين كشور را به وجود آورده است، توسط اسلامگرايان دوباره به شكل قبل از دوران آتاتورك برگردد. اين مهمترين ترس آنان است. بنابراين ترس آنها از اين است كه اين مطالبات كم كم افزايش پيدا كند و فقط به دانشجويان محدود نشود، بلكه به تمام طبقات اجتماع برسد - آنها از اسلامىسازى حكومت، قانون اساسى، شيوه زندگى، علم و ديگر موارد مىترسند.
خلاصه اين كه اين بحث بين جمهورىخواهان و دموكراتها در تركيه وجود دارد. منظورم از جمهورىخواهان در اينجا كسانى است كه محافظهكارتر هستند. آنهايى هستند كه مىترسند. آنها به قول خودشان اصلاً نمىخواهند تسليم شوند. حال آن كه "دموكراتها" يعنى كسانى كه دموكراتتر هستند، مىگويند: "نبايد بترسيم. برعكس، بايد بدانيم كه سياستى كه حقوق متنوعترى را براى افراد پوشش دهد، بهترين شيوه براى پيشگيرى از تروريسم و سياستهاى راديكال است." خلاصه اين كه اين دو نوع ديدگاهى است كه در تركيه وجود دارد.
* به نظر شما با اين وضعيت بالاخره به كجا و چه نقطهاى خواهيم رسيد؟
منظورتان در تركيه است؟
* نه. در كل.
در كل، فكر مىكنم اسلام واقعاً با مدرنيته ديالوگ دارد. يعنى نبايد نام اين وضعيت را چنانچه ساموئل هانتينگتون نامگذارى كرده است، "رويارويى تمدنها" گذاشت، بلكه برعكس، همان طور كه گفتم، اسلام با مدرنيته ديالوگ دارد. از نظرى، اسلام ما را با جنبههاى مختلف مدرنيته آشنا مىكند. اين نقاط تقاطع است كه براى من جذاب است. من به عنوان يك محقق نه صرفاً روى اسلام به طور مجزا، بلكه روى آنچه اين ديالوگ يا نقاط تقاطع را افزايش مىدهد، تحقيق مىكنم، هرچند كه با وجود تمام اين نقطههاى تقاطع - بخوانيم نقاط اشتراك - گسستهاى زيادى نيز بين آنها وجود دارد و همچنين كشمكشهاى زيادى...
منبع:
وبسايت شبكه PBS آمريكا
تورق
سرنخ دست چينىهاست
سورنا نيلى
جهان مسطح است
تاريخ فشرده قرن بيست و يكم
نويسنده: توماس ال. فريدمن
مترجم: احمد عزيزى
ناشر: هرمس
قيمت: ١٠٠٠٠ تومان
ديگر آمريكا و متحدان غربىاش نيستند كه پروژه جهانىسازى را پيش مىبرند. اين كشور چين است كه نقش اصلى را در پروژه جهانىسازى ايفا مىكند و سپس، هندوستان و يا حتى برزيل. كتاب "جهان مسطح است" در حقيقت هشدارى است به به مردمان غرب و بهخصوص آمريكا كه به خود بياييد، و در غير اين صورت، قافيه را باختهايد؛ گرچه ما نيز مىتوانيم با مطالعه اين كتاب ارزيابى دوبارهاى از موقعيت خود در جهان مسطح شده داشته باشيم و با شناخت ويژگىهاى اين جهان جديد، نقشى تاثيرگذار ايفا كنيم، همچنان كه "جهان مسطح است" در بسيارى از كشورهاى شرق از پرفروشترين كتابها بودهاست.
توماس فريدمن، نويسنده روزنامه آمريكايى نيويورك تايمز و كتابهاى معروفى چون "از بيروت تا بيتالمقدس" در آخرين كتاب خود به مرحله جديد جهانىسازى پرداخته و مختصات آن را شرح دادهاست. اين مرحله با اجراى پروژه عظيم وب از سال ٢٠٠٠ آغاز شدهاست تا به واسطه آن ابعاد جهان بسيار ناچيز شود. شما در اتاق خود، پشت ميز كامپيوتر در يكى از شهرهاى شرق جهان نشستهايد و در همان حال پروژه تجارى خود در غرب را پيش مىبريد و به اين ترتيب، در عرصه رقابت جهانى براى خود جايى دست و پا مىكنيد. نام كتاب در حقيقت اشاره به كاهش موانع تجارى و سياسى در پرتو پيشرفتهاىتصاعدى فناورانه در حوزه ديجيتال دارد كه تجارت يا تقريبا انجام همه چيز را به صورت آنى براى ميلياردها نفر در سراسر كره زمين ممكن ساختهاست.
فريدمن سه مرحله براى جهانى سازى قائل است كه البته و متاسفانه با تاريخ استعمار پيوند مىخورد. مرحله نخست از سال ١٤٩٢ و با كشف قاره آمريكا آغاز شد كه به واسطه آن جهان از ابعاد بزرگ به ابعاد متوسط تقليل يافت. مرحله دوم را شركتهاى چندمليتى آغاز كردند تا جهان متوسط به جهان كوچك تبديل شود و اما آخرين مرحله جهانى سازى مصادف است با اجراى پروژه وب كه ابعاد جهان را بسيار ناچيز كرد. اما همين نيز معلول عوامل يا نيروهاى ديگرى است كه بدون آنها امكان چنين امرى وجود نداشت، مثل فروپاشى شوروى و آزادسازى بلوك شرق از نظام كمونيستى. نكته آنكه مانند دو مرحله نخست جهانىسازى، اين مرحله را نيز غربىها كليد زدند، اما در نهايت، اين مردمانى از چين و هند بودند كه سرنخ ماجرا را به دست گرفتند تا جايى كه فريدمن بگويد: "وقتى كوچك بودم، پدر و مادرم هميشه به من مىگفتند، شام خود را تمام كن، مردم در چين و هند از گرسنگى مىميرند. حالا من به دخترانم مىگويم كه تكاليف خودتان را انجام دهيد؛ چون چينىها و هندىها همه فرصتهاى عالى شغلى را اشغال مىكنند و دست شما خالى مىماند."
در جاى ديگرى نيز با اشاره به پيشرفتهاى علمى و تكنولوژيك در كشورهاى مسلمان به طعنه مىگويد: "من قاطعانه باور دارم كه قدم بعدى در زمينه علم ژنتيك را يك نوجوان ١٥ ساله مصرى مىتواند بردارد."
به عبارتى، در مرحله سوم جهانى شدن، بيش از آن كه نتيجه عملكرد شركتهاى بزرگ يا سازمانهاى عظيم جهانى، نظير بانك جهانى و صندوق بينالمللى پول اهميت داشته باشد، ابتكارات افراد تعيينكننده مىشود، افرادى كه در جايگاهى مستقل و آزاد، به عنوان آفرينندگان و ابداعگران نوپديد، بهخصوص در هند و چين، از طريق كامپيوتر خود در عرصه جهانى به رقابت پرداختهاند. فريدمن در انتهاى كتاب خود خطاب به فرزندانش و نسل آينده مىنويسد: "دنيا در حال مسطح شدن است. من آن را شروع نكردهام و شما نيز نخواهيد توانست اين روند را بدون هزينهاى گزاف براى توسعه انسانى و آينده خودتان متوقف سازيد. اما ما قادريم آن را در مسير خوب يا بد مديريت كنيم... مىتوان در جهان مسطح شكوفا شد، اما تحقق آن مستلزم پندارورزى و نوآورى است."
تورق
سرنخ دست چينىهاست
سورنا نيلى
جهان مسطح است
تاريخ فشرده قرن بيست و يكم
نويسنده: توماس ال. فريدمن
مترجم: احمد عزيزى
ناشر: هرمس
قيمت: ١٠٠٠٠ تومان
ديگر آمريكا و متحدان غربىاش نيستند كه پروژه جهانىسازى را پيش مىبرند. اين كشور چين است كه نقش اصلى را در پروژه جهانىسازى ايفا مىكند و سپس، هندوستان و يا حتى برزيل. كتاب "جهان مسطح است" در حقيقت هشدارى است به به مردمان غرب و بهخصوص آمريكا كه به خود بياييد، و در غير اين صورت، قافيه را باختهايد؛ گرچه ما نيز مىتوانيم با مطالعه اين كتاب ارزيابى دوبارهاى از موقعيت خود در جهان مسطح شده داشته باشيم و با شناخت ويژگىهاى اين جهان جديد، نقشى تاثيرگذار ايفا كنيم، همچنان كه "جهان مسطح است" در بسيارى از كشورهاى شرق از پرفروشترين كتابها بودهاست.
توماس فريدمن، نويسنده روزنامه آمريكايى نيويورك تايمز و كتابهاى معروفى چون "از بيروت تا بيتالمقدس" در آخرين كتاب خود به مرحله جديد جهانىسازى پرداخته و مختصات آن را شرح دادهاست. اين مرحله با اجراى پروژه عظيم وب از سال ٢٠٠٠ آغاز شدهاست تا به واسطه آن ابعاد جهان بسيار ناچيز شود. شما در اتاق خود، پشت ميز كامپيوتر در يكى از شهرهاى شرق جهان نشستهايد و در همان حال پروژه تجارى خود در غرب را پيش مىبريد و به اين ترتيب، در عرصه رقابت جهانى براى خود جايى دست و پا مىكنيد. نام كتاب در حقيقت اشاره به كاهش موانع تجارى و سياسى در پرتو پيشرفتهاىتصاعدى فناورانه در حوزه ديجيتال دارد كه تجارت يا تقريبا انجام همه چيز را به صورت آنى براى ميلياردها نفر در سراسر كره زمين ممكن ساختهاست.
فريدمن سه مرحله براى جهانى سازى قائل است كه البته و متاسفانه با تاريخ استعمار پيوند مىخورد. مرحله نخست از سال ١٤٩٢ و با كشف قاره آمريكا آغاز شد كه به واسطه آن جهان از ابعاد بزرگ به ابعاد متوسط تقليل يافت. مرحله دوم را شركتهاى چندمليتى آغاز كردند تا جهان متوسط به جهان كوچك تبديل شود و اما آخرين مرحله جهانى سازى مصادف است با اجراى پروژه وب كه ابعاد جهان را بسيار ناچيز كرد. اما همين نيز معلول عوامل يا نيروهاى ديگرى است كه بدون آنها امكان چنين امرى وجود نداشت، مثل فروپاشى شوروى و آزادسازى بلوك شرق از نظام كمونيستى. نكته آنكه مانند دو مرحله نخست جهانىسازى، اين مرحله را نيز غربىها كليد زدند، اما در نهايت، اين مردمانى از چين و هند بودند كه سرنخ ماجرا را به دست گرفتند تا جايى كه فريدمن بگويد: "وقتى كوچك بودم، پدر و مادرم هميشه به من مىگفتند، شام خود را تمام كن، مردم در چين و هند از گرسنگى مىميرند. حالا من به دخترانم مىگويم كه تكاليف خودتان را انجام دهيد؛ چون چينىها و هندىها همه فرصتهاى عالى شغلى را اشغال مىكنند و دست شما خالى مىماند."
در جاى ديگرى نيز با اشاره به پيشرفتهاى علمى و تكنولوژيك در كشورهاى مسلمان به طعنه مىگويد: "من قاطعانه باور دارم كه قدم بعدى در زمينه علم ژنتيك را يك نوجوان ١٥ ساله مصرى مىتواند بردارد."
به عبارتى، در مرحله سوم جهانى شدن، بيش از آن كه نتيجه عملكرد شركتهاى بزرگ يا سازمانهاى عظيم جهانى، نظير بانك جهانى و صندوق بينالمللى پول اهميت داشته باشد، ابتكارات افراد تعيينكننده مىشود، افرادى كه در جايگاهى مستقل و آزاد، به عنوان آفرينندگان و ابداعگران نوپديد، بهخصوص در هند و چين، از طريق كامپيوتر خود در عرصه جهانى به رقابت پرداختهاند. فريدمن در انتهاى كتاب خود خطاب به فرزندانش و نسل آينده مىنويسد: "دنيا در حال مسطح شدن است. من آن را شروع نكردهام و شما نيز نخواهيد توانست اين روند را بدون هزينهاى گزاف براى توسعه انسانى و آينده خودتان متوقف سازيد. اما ما قادريم آن را در مسير خوب يا بد مديريت كنيم... مىتوان در جهان مسطح شكوفا شد، اما تحقق آن مستلزم پندارورزى و نوآورى است."
از ميان تازه ها
آيين ها و مذاهب
شناخت مسيحيت - كتابى با همين نام نوشته مشترك عباس رسولزاده و جواد باغبانى باغبانى در قطع وزيرى با ٨٢٢ صفحه توسط انتشارات موسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(ره) منتشر شد.
اين كتاب پژوهشى در قلمرو تاريخ و اعتقادات مسيحيت است كه ارايه شناخت درست و فراگيرى درباره مسيحيت از اهداف اصلى نويسندگان اين اثر عنوان شده است.
بنيانگذار مسيحيت، مسيحيت در عصر باستان، مسيحيت در قرون وسطا، مسيحيت در عصر اصلاحات، تثليث در مسيحيت، شريعت و قوانين كليسا، مسيحيت و مسايل عصر جديد و آخرالزمان بخشهايى از اين كتاب يك جلدى است.
دين و اخلاق
خانواده، اسلام و فمينيسم- اسماعيل چراغىكوتيانى كتابى با همين نام را در قطع وزيرى و در ٢٨٨ صفحه به همت انتشارات مؤسسه امام خمينى(ره) روانه بازار نشر كرده است.
اين كتاب شامل بخشهايى چون جريانشناسى فمينيسم، مبانى فمينيسم در نگرش به خانواده، اصول اسلام در نگرش به خانواده، كاركردهاى خانواده در رويكردهاى فمينيستى و كاركردهاى خانواده در رويكرد اسلام است.
زن در اسلام، مسيحيت و يهوديت -اين كتاب نيز نوشته شريف عبدالعظيم محمد است كه مهدى گلجان آن را ترجمه كرده و با همكارى مركز نشر هاجر از سوى دفتر مطالعات و تحقيقات زنان منتشر شده است.
عبدالعظيم محمد از پژوهشگران مشهور مسلمان مقيم كاناداست كه مقالات بسيارى در حوزه اسلام دارد و در اين كتاب، به اين موضوع پرداخته كه نگاه اسلام به زن از ديدگاه قرآن با نگاه كتاب مقدس مسيحيان برابر نيست و آنچه امروز در جهان به نام اسلام مىشناسيم، رفتار پيروان دين اسلام يا مسلمانان است كه مىتواند با اصالت دين اسلام متفاوت باشد؛ به اين معنا كه از روى رفتار پيروان يك دين نمىتوان درباره اصالت و عقيدههاى آن، اظهار نظر قطعى كرد.
قرآن و حديث
مبانى، اصول و روش تفسيرى ملاصدرا - نخستين چاپ كتاب "مبانى، اصول و روش تفسيرى ملاصدرا" نوشته مجيد فلاحپور با شمارگان ٢٠٠٠ نسخه و قيمت ٨٠٠٠ تومان در سال ١٣٨٩ از سوى انتشارات حكمت منتشر شده است.
مولف در اين اثر كوشيده است كه در دو بخش اصلى "مبانى و اصول تفسير قرآن در نگاه ملاصدرا" و "روش تفسير قرآن كريم از ديدگاه ملاصدرا"، شناخت بيشترى در باره تفسير و انديشههاى تفسيرىملاصدرا به خواننده خود ارائه كند.
بخش نخست اين كتاب شامل هشت فصل است. بخش دوم نيز در چهار فصل تدوين شده و به روش تفسير قرآن از ديدگاه ملاصدرا اختصاص يافته است.
تحريف ناپذيرى قرآن - كتابى با همين نام تأليف عبدالكريم بهجتپور پژوهشگر خوزستانى به شمارگان ٣هزار نسخه در١٢٠صفحه در قطع پالتويى به قيمت هزارو پانصد تومان از سوى نشر آثار نفيس منتشر شد.
مسلمانان و اصالت قرآن، اتفاق امت اسلامى بر سلامت قرآن، نگرانى و دغدغهها، ريشههاى ادعاى تحريف در منابع روايى فريقين، كوشش فريقين در علاج روايات تحريف قرآن، بطلان نظريه تحريف قرآن از نگاه بزرگان شيعه، نقد و ارزيابى مقدمات قياس تحريف قرآن، سرفصلهاى اصلى كتاب "تحريفناپذيرى قرآن" را تشكيل مىدهد.
گواهى منصفانه برخى دانشمندان اهل سنت، تكفير شيعه، دلائل ارتداد و كفر مدعيان تحريف، اعتقاد به تحريف مخالف با اجماع مسلمانان است، نقد و بررسى اسباب ارتداد، نقد نخستين دليل تكفير شيعه، نقد دومين دليل تكفير شيعه، نقضى آشكار و خلاصه و جمعبندى، از ديگر سرفصل هاى اين كتاب مى باشند.
عبدالكريم بهجتپور از شاگردان مرحوم آيتالله معرفت است كه سالها زير نظر آن محقق قرآنپژوه و دانشمند به فعاليتهاى تفسيرى اشتغال داشته كتاب هايى همچون تفسير همگام با وحى، آيا مدعىتحريف مرتد است، مدخلى بر استخراج اصول فرهنگى تحول دينى با نگاه قرآنى، كتابشناسى تحليلى توصيفى قرآن و فرهنگ زمانه، تفسير موضوعى قرآن و مبانى تفسير به ترتيب نزول را تاليف كرده است.
فلسفه وكلام
گنجينه معرفت - اين اثر شامل مجموعهاى از مقالات پژوهشى از نويسندگان مختلف در زمينه منطق، فلسفه و كلام است كه در دو جلد به همت محققان مركز پژوهشى دايرةالمعارف علوم عقلى اسلامى، وابسته به مؤسسه امام خمينى(ره) منتشر شده است.
جلد اول كتاب داراى ١٧ مقاله منطقى و ده مقاله فلسفى است و مباحثى چون تصور، تصديق، احكام قضايا، برهان لم و ان، ادوات الجدل، اصالت وجود، تشكيك در وجود، قاعده فرعيت و قاعده امتناع اجتماع مثلين از بخشهاى مختلف اين جلد به شمار مىرود.
جلد دوم كتاب هم داراى ١٤ مقاله كلامى است كه به مباحثى همچون برهان حدوث، برزخ در علم كلام، اعاده معدوم، اعجاز قرآن و البديع مىپردازد.
سفر به ديار پيشسقراطيان - كتابى با همين نام را كه نوشته آلن سورنيا و ترجمه عباس باقرى است نشر فرزان روز منتشر كرده است.
اين كتاب پاسخ به سؤالاتى از اين قبيل است كه: پيشسقراطيان چه كسانى بودند، در كجا و چه زمانى مىزيستهاند، چرا و چگونه چنين پديدهاى رخ داد، دغدغه خاطرشان چه بود، آيا تنها يك انديشه پيشسقراطى وجود دارد يا انديشههاى پيشسقراطى بسيار، آيا اين انديشمندان، دانشمند بودند و از آنها چه چيزهايى و در چه زمينههايى باقى مانده است؟
نخستين فصل كتاب با عنوان "تدارك سفر" به تشريفات اوليه اين سفر مىپردازد و تصويرى كلى از پيشسقراطان براى خواننده عرضه مىكند. در ادامه انديشههاى اصلى پيشسقراطيان همچون جادوى اعداد، تقسيمپذيرى ماده، هستى، جايگاه انسان و احساس، عقل، شناخت، زبان و حقيقت مورد بررسى قرار مىگيرد و در نهايت در فصل "مخزن يادمانها" اين سؤال مورد بررسى قرار مىگيرد كه آيا مكتبىپيشسقراطى وجود دارد؟
نظريههاى انسان سالم با نگرش به منابع اسلامى- كتابى با همين نام نوشته محمدصادق شجاعى و با همكارى مجتبى حيدرى، در قطع وزيرى و با ٤٩٥ صفحه، توسط انتشارات موسسه آموزشى و پژوهشىامام خمينى (ره) منتشر شد.
ارايه و تبيين نظريههاى فلسفى، اخلاقى و روانشناختى انسان سالم و مدلسازى و تبيين ديدگاه اسلام درباره شخصيت سالم از اهداف نگارنده در نگارش اين اثر است.
تعريف و پيشينه و سير تحول مفهوم سلامت، بهنجارى و سلامت روان، نگاهى تاريخى به نظريههاى انسان سالم، رويكرد فيلسوفان و عالمان اخلاق به انسان سالم، انسان سالم از نظر اديان و فلسفههاى سياسىو اجتماعى معاصر از جمله بخش هاى اين كتاب است.
ديدگاه روانشناسان شخصيت درباره انسان سالم، انسان سالم در نظريههاى روان تحليلگرى، انسان سالم از نظر اسلام و ساخت و پديدآيى شخصيت از نظر اسلام از ديگر بخشهاى اين كتاب است.
تاريخ و خاطرات
صد جنگ بزرگ تاريخ - كتاب "صد جنگ بزرگ تاريخ" تاليف على غفورى با شمارگان ٢٠٠٠ نسخه در ٧٢٣ صفحه از سوى انتشارات هيرمند منتشر شد.
نويسنده اين كتاب را با هدف ارائه اطلاعاتى درباره جنگهاى بزرگ تمدن بشرى به نگارش درآورده و در آن از ٤٦ منبع معتبر تاريخى استفاده كرده و متنى روان و ساده فراهم آورده است.
از جنگهايى كه در كتاب "صد جنگ بزرگ تاريخ" به آنها پرداخته شده مىتوان به نبرد آشور و ماد، جنگهاى اوليه ايران و رم، فتح سوريه توسط ايران، فتح ايران توسط اعراب، جنگهاى صليبى، حمله مغولان به ايران، فتح دهلى به دست نادر، استقلال آمريكا، جنگهاى جهانى اول و دوم، جنگ ويتنام، جنگ ٦ روزه، جنگ ايران و عراق و جنگ اول خليج فارس اشاره كرد.
مسلمانان يوگسلاوى و جنگ بوسنى - كتاب "مرورى بر تاريخ مسلمانان در يوگسلاوى و جنگ در بوسنى و هرزگوين" به قلم دكتر محمد جواد آسايش زارچى سفير سابق ايران در بوسنى و هرزگوين در ٨ فصل و ٥١٩ صفحه توسط شركت چاپ و نشر بين الملل منتشر شد.
اين كتاب شامل يك مقدمه، هشت فصل و ضمائم است كه به موضوع مورد بررسى در بين سال هاى ١٩٩٢ تا ١٩٩٥ پرداخته است. فصل اول در باره تاريخ بوسنى و ملل آن ، فصل دوم در باره سابقه اسلام در بوسنى و فصل سوم در باره علل درگيرى ها در اين كشور است
نويسنده در اين كتاب علاوه بر تاريخ و فرهنگ، روابط سياسى، نيروهاى دخيل در بحران بوسنى، نقطه نظرات آنان، فعاليتهاى مجامع بين المللى و جهان اسلام را مورد ارزيابى قرار داده و قسمتى را نيز به عملكرد جمهورى اسلامى ايران اختصاص داده است.
نويسنده در فصل آخر ضمن بررسى عملكرد ايران در قبال بحران بوسنى و هرزه گوين مى نويسد كه جمهورى اسلامى ايران موضعگيرى حكيمانه اى در قبال تجاوز به بوسنى داشته و كمكهاى سياسى و مادى اين كشور به ملت من بسيار شايان توجه و قابل تقدير بوده است. مايه خرسندى من است كه به ايرانيان، ملت برادر خود خواندن اين كتاب را توصيه كنم.
سياست
انقلاب اسلامى و رشد مهدويت- كتاب "انقلاب اسلامى و رشد مهدويت در ايران" نوشته غلامرضا پرهيزكار در قطع وزيرى و با ٢٧٠ صفحه توسط انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى (ره) منتشر شد.
مهدويت در باور شيعى، تاريخ تحولات مهدويت از آغاز تا انقلاب اسلامى، انقلاب اسلامى و مهدويت، امام خمينى (ره) و تداعىگرى امام غايب (عج) و انقلاب اسلامى و زمينهسازى براى ظهور، بخشهايىاز اين كتاب است.
استراتژى امريكا در قبال جهان اسلام - اين كتاب با گردآورى شانى هرمزى و زير نظر محمود واعظى از سوى مركز تحقيقات استراتژيك مجمع تشخيص مصلحت نظام منتشر شده است.
اين كتاب مشتمل بر ٧ مقاله است. بنيادهاى استراتژى امنيت ملى ايالات متحده اثر مسعود موسوى شفائى و شانى هرمزى و "رويكرد دولت ايالات متحده به اسلام پس از ١١ سپتامبر: بررسى ريشههاىايدئولوژيك" اثر محمد جمشيدى از جمله مقالات اين كتاب به شمار مىروند.
اسلام و الزامات سياست خارجى امريكا اثر شانى هرمزى، تنگناهاى هويتى مسلمانان در اروپا و امريكا اثر داوود كيانى و "استراتژى امريكا در قبال جهان تشيع: مطالعه موردى عراق" اثر مهدى جاودانى مقدم و ابوذر گوهرى مقدم ساير مقالاتى هستند كه در اين كتاب مورد بررسى قرار گرفتهاند.
بررسى بنيان نومحافظهكارى در امريكا اثر مريم جوان شهركى و جهان بدون اسلام اثر گراهام فولر و ترجمه پيروز ايزدى ساير مقالات اين مجموعه به شمار مىروند.
سكولاريسم؛ خاستگاه، مبانى و مؤلفهها- اين كتاب نيز نوشته سعيد كرمى است كه از سوى انتشارات اميركبير در ١٢٧ صفحه منتشر شده است.
اين كتاب در پنج فصل تدوين شده است كه در آغاز به تولد و خاستگاه سكولاريسم و سپس به مبانى جامعهشناختى آن مىپردازد. در ادامه مباحثى چون سكولاريسم حقگرا و تكليفگريز و سكولاريسم و روند عرفى شدن دين طرح شده و در نهايت در فصل آخر موضوع اسلام و سكولاريسم مورد بررسى قرار گرفته است.
نويسنده در اين كتاب، حذف دين از متن حيات اجتماعى و سياسى بشريت يا دنيايى ديدن و اين جهانى شمردن زندگى بشرى، نگرش مادى و ماترياليستى به اخلاق، بىنيازى از هدايت هاى وحيانى و اكتفا به هدايت عقل بشرى، تجددگرايى و نوگرايى افراطى، تكيه افراطى بر علوم تجربى يا تحصلگرايى پوزيتيويستى، تكيه بر عقلانيت ابزارى و فنى و تساهل و تسامح در عرصه فكر و فعل و اعتقاد و اخلاق را از شاخصههاى سكولاريسم برشمرده است.
اجتماع
تبيين جامعهشناختى انقلاب مشروطه- اين كتاب كه توسط"رضا رمضان نرگسى" نوشته شده، كوششى در تحليل تغييرات اجتماعى تاريخ معاصر مشروطه است كه اخيرا با قطع وزيرى و در ٤٥٠ صفحه توسط انتشارات موسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(ره) منتشر شده است.
بررسى نظريهها، زمينهها و بسترهاى جمعيتى، اجتماعى و فرهنگ مشروطه ، زمينههاى جمعيتى انقلاب مشروطه و زمينههاى سياسى انقلاب مشروطه بخشهايى از اين كتاب يكجلدى است.
تبيين جامعهشناختى مشروطه، سير نظرى رشد فرهنگ تشيع، سير تاريخى رشد فرهنگ تشيع و عوامل شتابدهنده رشد فرهنگ تشيع از ديگر بخش هاى اين كتاب است.
سرمايهدارى خوب سرمايهدارى بد - چاپ اول كتاب "سرمايه دارى خوب سرمايه دارى بد" نوشته ويليام جى، بامول، رابرت اى، ليتان، كارل جى و شرام با ترجمه دكتر مجتبى خالصى و على حبيبى با شمارگان ١٠٠٠ نسخه در ٤٦٩ صفحه از سوى مركز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه منتشر شده است.
اين كتاب حاوى هشت فصل مختلف است و به موضوعاتى مانند كارآفرينى و رشد اقتصادى، عنصر ناپيداى معما، دلايل اهميت رشد اقتصادى، عوامل موثر بر رشد اقتصادى، گونه هاى مختلف سرمايه دارى و تاثير آن بر رشد اقتصادى، رشد اقتصادى در مراحل پيشرفته، بى توجهى به كارآفرينى در كشورهاى كمتر توسعه يافته، سرمايه دارى بنگاه بزرگ؛ عقب نشينى يا ركود و مراقبت و نگهدارى از سرمايه دارىكارآفرين محور پرداخته است.
مديريت
مقدمهاى بر مديريت برنامهريزى نيروى انسانى- چاپ نخست كتاب "مقدمهاى بر مديريت برنامهريزى نيروى انسانى" نوشته حيدر مستخدمين حسينى با شمارگان ٢٠٠٠ نسخه در ٩٦ صفحه از سوى نشر پژواك كيوان منتشر شد.
اين كتاب در موضوعات مختلف مانند مديريت شعبه و برنامه ريزى نيروى انسانى، عدم اجراى تجهيز سرمايه فكرى، مديريت اندوخته و سرمايه فكرى، مديريت تجهيز پس انداز فكرى، مديريت تجهيز پس انداز فكرى در توسعه افزايش منابع، مديريت تجهيز پس انداز فكرى در توسعه بانك و مديريت تجهيز پس انداز فكرى با بستر سازى ايزو تدوين شده است.