پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٣
برگزيده تحولات سياسى جهان
ارکان مائده
ادامه رايزنىهاى صلح خاورميانه
سخنان باراك اوباما در قاهره: باراك اوباما، رئيس جمهور رنگين پوست آمريكا با هدف تحكيم روابط با جهان اسلام و احياى مذاكرات صلح خاورميانه از قاهره با جهان اسلام سخن گفت. محور سخنان وى صلح اعراب و اسرائيل، دموكراسى در جهان، ايران و زنان بود.
رئيس جمهور ايالات متحده كه در اولين مصاحبه اختصاصى خود با شبكه العربيه قول داده بود با مسلمانان جهان سخن خواهد گفت وعده خود را عملى كرد و از قاهره با جهان اسلام سخن گفت . وى از عدم دشمنى با مسلمانان سخن به ميان آورد. گفت كه امريكا با اسلام در جنگ نبوده و هيچگاه نخواهد بود. البته اوباما قبلا هم در پارلمان تركيه اعلام كرده بود كه امريكا هرگز با جهان اسلام سرجنگ ندارد. بدين ترتيب وى تلاش كرد تا از تنشها و اختلافات امريكا با جهان اسلام بكاهد و خواهان گسترش روابط با اين كشورها شود. رئيس جمهور امريكا قسمتى از سخنانش را به ايران اختصاص داد و گفت: آنچه را كه يك »تاريخ پرآشوب« بين ايالات متحده و ايران ناميد پذيرفت و در ادامه گفت در دوره جنگ سرد واشنگتن در سرنگونى دولت ايران كه بگونه اى دموكراتيك انتخاب شده بود نقش تعيين كننده داشت. لازم به ذكر است قبلا خانم مادلين آلبريت وزير امور خارجه دولت بيل كلينتون اعلام كرده بود كه دولت امريكا در سرنگونى دولت مصدق نقش داشته. اما اين نخستين بار است كه رئيس جمهور امريكا نقش امريكا در در كودتا عليه مصدق تائيد مىكند...
رئيس جمهور امريكا در قسمتى ديگر از سخنانش گفت غلبه كردن بر سالهاى بى اعتمادى ميان ايران و امريكا به سالها زمان نياز دارد و ادامه داد كه بدون پيش شرط و براساس احترام متقابل با ايران مذاكره مىكند. وى در رابطه با مسابقه تسليحاتى در خاورميانه اعلام كرد كه هر كشورى از جمله ايران، بايد در صورت پيروى از پيمان منع تكثير سلاحهاى هسته اى، حق دسترسى صلح آميز به فناورى هسته اى را داشته باشد. اين اعتقاد در بطن پيمان مذكور وجود دارد و بايد براى كسانى كه به اين پيمان متعهد هستند، اجرا شود. لازم به ذكر است كه رئيس جمهور امريكا در مصاحبه اى كه چند روز قبل از سفرش به قاهره با شبكه خبرى بى. بى. سى داشت با لحن ملايمترى نسبت به گذشته در رابطه با ايران صحبت كرد. نكته اساسى در اين مصاحبه مذاكره دو جانبه تهران و واشنگتن در كنار مذاكره گروه ٥+١ با ايران كه تأكيدش روى برنامه هستهاى باشد، بود.
اما مهمترين بخش سخنان رئيس جمهور امريكا بحث صلح فلسطين و اسرائيل بود. اوباما اظهار داشت كه روابط ما با اسرائيل تاريخى است و همه ما مىدانيم كه نمىتوان هولوكاست و جنگ عليه يهوديان را فراموش يا انكار كرد. وى افزود تشكيل دو كشور فلسطينى اسرائيلى بهترين راه حل موجود براى دو طرف است. از حماس خواست به خشونتها عليه اسرائيل پايان دهد و حقانيت اسرائيل را به رسميت بشناسد و گفت كه اسرائيل هم بايد بر اساس طرح نقشه راه به تعهداتش عمل كند و اكنون هم زمان آن فرا رسيده كه سطح مسئوليتهايش را بالا ببرد. وى در ادامه ساخت و ساز شهرك سازى در سرزمينهاى اشغالى از سوى اسرائيل را غير قانونى دانست. البته لازم به ذكر است رئيس جمهور امريكا در آستانه سفرش به خاورميانه در مصاحبه با شبكه خبرى بى. بى. سى گفته بود كه امريكا مىتواند به از سرگيرى مذاكرات جدى در مورد صلح خاورميانه كمك كند لذا در راستاى همين هدف به مصر سفركرد.
پس از ديدارهاى بنيامين نتانياهو، نخست وزير رژيم اشغالگر قدس و محمود عباس، رئيس تشكيلات خودگردان فلسطينى بود كه باراك اوباما به مصر رفت و از آنجا در رابطه با صلح فلسطينيان با اسرائيليان سخن گفت. گر چه نتانياهو نتوانسته بود در ديدار با اوباما موافقت خود را در رابطه با ادامه شهرك سازى در كرانه باخترى رود اردن و مخالفت اوباما با تز دو كشور مستقل فلسطينى اسرائيلى و در فضاى سنگين مذاكرات در كاخ سفيد به دست آورد و همچنان بر سياستهاى افراط گرايانه رژيم اسرائيل اصرار ورزد، اما اين بار اوباما به قاهره رفت تا دوباره بر ادامه سياستهاى خود در اسرائيل و فلسطين تأكيد ورزيد.
رئيس جمهور امريكا قبل از سفر به قاهره به عربستان سعودى سفر كرد تا به ملك عبد الله پادشاه عربستان سعودى در رابطه با حل مسئله فلسطين و اسرائيل مذاكره كند.اين مذاكره زمانى براى اوباما اهميت پيدا كرد كه در طى هفتههاى گذشته بنيامين نتانياهو و محمود عباس در كاخ سفيد با رئيس جمهور امريكا در رابطه صلح صحبت كرده بودند. مذاكره نخست وزير اسرائيل با رئيس جمهور امريكا با مخالفت اوبااما روبرو شد و مذاكره محمود عباس در كاخ سفيد هم به دليل موانعى در مذاكره با رژيم صهيونيستى نتوانست نتيجه بخش باشد. سفر عباس به واشنگتن بعد از سفر نتانياهو به امريكا در حالى صورت گرفت كه رژيم اسرائيل همچنان به ساخت شهرك سازى در سرزمينهاى اشغالى ١٩٧٦ ادامه مىدهد و اختلافات عميقى ميان دو جنبش حماس و فتح وجود دارد. از طرف ديگر گفت و گوى ميان گروههاى فلسطينى در قاهره به بن بست رسيد و نتانياهو همچنان توافقنامه قبلى همچون اسلو، آناپوليس و طرح صلح عربى را قبول ندارد.
سفر رئيس جمهور تشكيلات خود گردان فلسطينى به امريكا در حالى صورت گرفت كه وى از محبوبيت چندانى در بين مردم فلسطين برخوردار نيست و نفوذ چندانى در بين تمام مردم ندارد. اين درحالى است كه عباس در هفتههاى گذشته و در ميان مخالفت شديد حماس، سلام فياض را مسئول تشكيل كابينه كرد. فياض كه عضو جنبش فتح نيست و گفته مىشود با فشار امريكا به عباس به نخست وزيرى رسيده است. مجله تايم مىنويسد: مخالفت فتح و حماس با تشكيل دولت جديد فلسطينى ثابت مىكند كه عباس در چه موقعيت سياسى مخاطرهآميزى قرار گرفته است. اوباما مىداند كه احياى روند صلح به احياى قدرت سياسى عباس بستگى دارد و اين نيازمند توافق بين حماس و فتح بر سرتشكيل دولت جديد و البته برگزارى يك انتخاب جديد تا ژانويه است. اين مجله مىافزايد اما اسرائيل مقاومت مىكند و حاضر نيست كه دولتى كه حماس در آن حضور دارد وارد معامله شود. بدين ترتيب با توجه به گفته تايم درباره محمود عباس و موقعيت سياسى به مخاطره افتاده وى و همچنين عدم محبوبيت و نفوذ وى در بين مردم غزه آيا وى مىتواند براى تشكيل دو دولت فلسطينى اسرائيلى گامهايى بردارد و موفقيتى را كسب نمايد. البته با توجه به توضيحات بالا موارد ديگرى هم وجود دارد كه نشان مىدهد اجراى طرح دو دولت چقدر سخت و پيچيده شده است.
١. عدم توجه دولت اسرائيل به توافقنامههاى قبلى ميان اسرائيل و فلسطين از جمله پيمان آناپوليس كه محصول مذاكرات فشرده در مسير طرح نقشه راه بود. ٢- اختلافات و درگيرىهاى ميان دو جنبش فتح وحماس. ٣. نقش گسترده لابى اسرائيلى در سياست خارجى خاورميانهاى اوباما. ٤. اختلاف نظر ميان تل آويل وواشنگيتن بر سر طرح تز دو دولت، از جمله مواردى است كه رسيدن به صلحى پايدار را با مشكل مواجه مىسازد.
بدين ترتيب به نظر مىرسد تنها مورد مشترك ميان اسرائيل و فلسطين ادامه مذاكرات صلح است و هر دو طرف به آن به عنوان يك ضرورت نگاه مىكنند. اما از آنجا كه دولت اسرائيل خواهان حداقل امتيازات براى فلسطينىها است رسيدن به اين هدف مهم، مشكل و پيچيده به نظر مىآيد. با اين تفاسير و با توجه به سفرهاى نخست وزير اسرائيل و رئيس تشكيلات خودگردان فلسطين به واشنگيتن و مذاكره با رئيس جمهور امريكا، آيا اوباما مىتواند به خواسته محمود عباس مبنى بر اجراى طرح تشكيل دو كشور مستقل فلسطينى اسرائيلى جامه عمل بپوشاند! آيا وى خواهد توانست با توجه به نقش و نفوذ گسترده لابى صهيونيستى در سياست خارجى خاور ميانهاى واشنگتن در اجراى اين طرح موفق شود! اين در حالى است رؤساى جمهور قبلى نتوانستند اسرائيل را به توقف شهرك سازى راضى سازند و تل آويل همچنان به ساختن اين شهركها ادامه مىدهد. مثلا جرج بوش پدر در سال ١٩٩١ براى اينكه تصويب پرداخت وام به اسرائيل را در كنگره به تعويق اندازد كه نام كام هم ماند در طى مصاحبهاى اعلام كرد: »در برابر نيروهاى سياسى نيرومندى قرار گرفتهام. ما با گروههاى بسيار نيرومند و مؤثرى مواجهايم كه به كنگره مىروند. امروز شنيدم كه حدود هزار لابيست در كنگره با من مخالف بودند در حالى كه من در اين جا يك فرد كوچك هستم« (اعتماد ملى ٨٨/٣/١٦) در همين راستا خبرگزارى آلمان دپ آ به نقل از ايسنا مىنويسند كه از دولت رونالدريگان تا جرج بوش پسر خواهان توقف شهرك سازى اسرائيل شده بودند اما اين مسئله در دولت اوباما شكل تازهاى به خود گرفته است، در نتيجه مشكلات بيشترى را هم براى دولت جديد به همراه خواهد داشت. اين خبرگزارى مىافزايد اوباما در ابتداى مسير تغيير سياست خود قرار گرفته است. مسير سختى كه الزام پيمودن آن كنار آمدن با گروههاى درگير در پيشبرد مذاكرات پيچيده و غير طبيعى و راكد خاورميانه است.
جاكوب زوما رئيس جمهور پوپوليست آفريقاى جنوبى
پيروزى زوما در انتخابات اخير: در چهارمين دور انتخابات مجالس استانى و پارلمان حزبى در آفريقا جنوبى حزب كنگره ملى آفريقا (ANC) به رياست جاكوب زوما بر ديگر احزاب رقيب پيروز و به رياست جمهورى نائل شد.
در انتخابات اخير پارلمانى در آفريقاى جنوبى حزب كنگره ملى آفريقا توانست نزديك به ٦٦ درصد آراء را از آن خود كند. اين حزب گرچه نتوانست به اكثريت مطلق آراء پارلمانى دست يابد اما رهبر حزب يعنى جاكوب زوما به مقام رياست جمهورى دست يافت. براساس قانون اساسى آفريقاى جنوبى حزبى كه دو سوم آراء پارلمانى را در اختيار داشته باشد، پست رياست جمهورى و كابينه را از آن خود خواهد كرد. اما در انتخابات اخير آفريقاى جنوبى اين امر حاصل نشد و جاكوب زوما رهبر حزب پيروز براى تشكيل كابينه بايد با ديگر احزاب همكارى كند. بهمين دليل برخى از تحليل گران معتقد هستند كه وى قدرت ندارد تا قانون اساسى كشور را به نفع خود تغيير دهد.
حزب كنگره ملى آفريقا در سال ١٩١٢ ميلادى تأسيس شد. هدف اين حزب مبارزه براى آزادى سياه پوستان از استعمارگران سفيد پوست بود. جاكوب زوما رئيس جمهورى جديد آفريقاى جنوبى در سال ١٩٥٩ به عضويت رسمى اين حزب در آمد. وى از نخستين سالهاى جوانىاش وارد فعاليت سياسى شد، اما با پيوستن به حزب كنگره ملى آفريقا فعاليتهاى سياسى اش را تشديد بخشيد. زوما درسال ١٩٦٢ به عضويت حزب كمونيست در آمد و يكسال بعد به اتهام توطئه براى سرنگونى دولت آپارتايد (جدايىطلبى) به مدت ده سال از زندگىاش را در بازداشتگاه معروف سياسى در جزيره روبين به همراه نلسون ماندلا گذراند. وى پس از آزادى تا سال ١٩٧٣ مسئوليت سازماندهى ساختار مخفى حزب را بر عهده داشت و چندين سال از عمرش را در خارج از كشور بسر برد. زوما در سال ١٩٩٠ به دنبال آزادى فعاليت حزبى در آفريقاى جنوبى و لغو تبعيد رهبران حزب كنگره به وطن بازگشت. اين سياستمدار پوپوليست توانست به معاونت رئيس جمهور تابو امبكى در آيد. اما بعداً به دليل فساد مالى و اخلاقى بر كنار شد. جمله تايم به نقل از روزنامه كارگزاران مىنويسد حاميان جاكوب زوما مدتها است كه معتقدند، رهبرشان قربانى توطئه سياسى تابوامبكى شده است. با اين حال وى توانست در سال ٢٠٠٧ ميلادى دوباره به قدرت بازگردد و به رهبرى حزب كنگره برگزيده شود. وى در اولين سخنرانى عمومى سالانه كنگره حزب ملى از دغدغههاى سياسى و اقتصادى كشورش گفت و خواستار روابط بهتر دولت با كنگره حزب ملى شد. زوما به اين دليل اين سخنان را كه گفت كه تابو امبكى، رئيس جمهور وقت آفريقاى جنوبى با اينكه عضو حزب كنگره بود و رياست اين حزب را به عهده داشت، با اين حزب و حتى با مردم آفريقاى جنوبى هم رابطه خوبى نداشت. امبكى فردى ليبرال، تحصيل كرده و منزوى است و در دوران رياست جمهورىاش تصميماتى بدون توجه به نظر حزب مىگرفت، بر خلاف جاكوب زوما كه به حزب كنگره اهميت مىدهد.
زوما از قبيله زولو يعنى از فقيرترين استانهاى آفريقاى جنوبى است. وى تحصيلات دانشگاهى ندارد و به قول خودش در خيابانها آموزش ديده است. در همين رابطه روزنامه گاردين زوما جذاب و خوش سخن و يك جنگجوى سياسى انعطافپذير است برخلاف امبكى كه منزوى و دانشمند است. اما زوما فردى چپ گرا مىباشد. به همين دليل انتخاب وى به عنوان رئيس حزب كنگره ملى آفريقا با واكنش دول غربى مواجه گشت. وى كه قبلاً معاون رئيس جمهور تابو امبكى بود به دليل فساد مالى و اخلاقى از كار بر كنار شده اما مبارزه قاطعانه خود را براى بازگشت به قدرت دنبال كرد و توانست در انتخابات داخلى حزب كنگره در سال ٢٠٠٧ با اكثريت آراء به عنوان رئيس حزب كنگره ملى آفريقا برگزيده شود بدين ترتيب چون وى رياست حزب را به عهده داشت توانست قدرت بيشترى براى رسيدن به رياست جمهورى، عليرغم اتهاماتى كه به وى زده شد، داشته باشد.
به نظر مىرسد اختلاف بين تابو امبكى و جاكوب زوما به بركنارى امبكى انجاميد و همانطورى كه گفته شد، زوما توانست به رياست حزب كنگره ملى افريقا درآيد. تابو امبكى در سال ٢٠٠٨ استعفا داد و بعد از مدت زمانى كوتاه حزب كنگره ملى افريقا از هم فروپاشيد. اعضاى آن حزب جديدى به نام كنگره خلق را تأسيس كردند اين حزب در انتخابات اخير آفريقاى جنوبى كرسىهاى كمى را در مجلس به دست آورد و اين امر نشان داد كه مردم از سياستها و اقدامات رئيس جمهور ناراضى بودهاند. نارضايتى مردم و اختلافات درون حزبى به پيروزى جاكوب زوما انجاميد. گرچه زوما هم خود متهم به فساد است، اما حاميان وى معتقد هستند اين اتهامات شايعهاى بيش نيست. اما دادستان كل آفريقاى جنوبى گفته است به علت ملاحظات سياسى در تحقيقات، محاكمه كردن زوما نه ممكن است نه منطقى.
زوما سعى مىكند سياستهاى نلسون ماندلا اولين رئيس جمهور پس از نظام آپارتايد را در پيش بگيرد. ماندلانا كه بيشتر به مسائل حقوق بشر و رفاه اقتصادى مردم آفريقا مىانديشد، سعى كرد آفريقاى جنوبى را از انزوا بيرون بياورد، لذا در جهت تثبيت قدرت و ارتقاء سيستم اقتصادى و سياسى اين كشور در سطح جهان به همكارى گسترده با سازمانهاى منطقهاى و بينالمللى روى آورد. اما با روى كار آمدن تابو امبكى، وى به جاى توجه به موضوعات حقوق بشر و مبارزه با فقر و كاهش فاصله طبقاتى به تجارت آزاد و سرمايه گذارى خارجى روى آورد.
اكنون زوما كه يك سياستمدار پوپوليست است اعلام كرده كه همان سياستهاى ماندلا يعنى مبارزه با فقر و بى عدالتى را در پيش بگيرد. اما به نظر مىرسد دولت او با مشكلات زيادى كه بازمانده از نظام آپارتايد است مواجه مىباشد. لذا مبارزه با اين ميراث كه باعث فاصله طبقاتى شديد در اين كشور شده است، به علاوه عدم تجربه سياسى وى و نداشتن دانش كافى در امور اقتصادى وى با مشكلات زيادى روبرو است. خصوصاً اينكه آفريقاى جنوبى داراى مطبوعات كاملا آزاد و قوى است كه مىتواند اقدامات او را زير ذره بين قرار دهد و از او انتقاد كند. همانطور كه تابو امبكى به دليل تهمتهايى كه به جاكوب زوما زده بود، زير فشار رسانههاى اين كشور قرار گرفت و وى رياست حزب و رياست جمهورى را از دست داد.