پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٢ - اولين رئيس جمهور عراق و برخى از اميدوارىها
اولين رئيس جمهور عراق و برخى از اميدوارىها
احسان تولايى
اين انتخاب بسيار غافلگير كننده بود و اكنون كه با تمام غير منتظره بودن آن تحقق يافته، اهميت زيادى براى عراقىها، كشورهاى همجوار از ايران و حتى خود امريكايىها پيدا كرده است. انتخابى كه انتظارات زيادى را در مسير تحولات آتى عراق پديد آورده است. در حاليكه تمام راهها به دكتر عدنان پاچهچى، مرد سياسى مستقل و وزير خارجه عراق در دهه ٦٠ ختم مىشد تا او به عنوان رئيس جمهور حكومت انتقالى عراق در مدت ٧ ماه آينده باشد، اما اين تونل عراقى كه مىبايست يكى به عنوان رئيس جمهور از آن بيررون بيايد. همه را غافلگير كرد و به يكباره از قلب اين تونل يك مهندس جوان به نام «غازى عجيل الياور» بيرون آمد تا اولين رئييس جمهور عراق پس از سقوط صدام حسين تا زمان برگزارى انتخابات در پايان سال جارى ميلادى شود.
برخى كارشناسان مسائل سياسى معتقدند كه انتخاب ياور به خاطر برخى ملاحظات امنيتى و قومى صورت گرفته است. چرا كه وى به قبيله سنى «شهر» كه داراى امتدادات شيعى است. متعلق بوده است. قبيلهاى كه پس از تشكيل شوراى انتقالى حكومت از سوى پل برمر، دومين حاكم امريكايى عراق به غضب آمد. زمانى كه ١٣ كرسى شيعى در مقابل ٥ كرسى بر آن غلبه كرد و اين آن چيزى است كه آمريكايىها را واداشت تا او را به عنوان رئيس جمهور انتخاب كنند و از اين طريق به بحرانى كه به مدت ١٣ ماه در مناطق سنى نشين به ويژه در شهر فلوجه ـ كه فقط در يك ماه ٩٧ كشته از آنها گرفت ـ فائق آيند.
غازى الياور در زمان شدت درگيرىهاى فلوجه تهديد كرده بود كه اگر امريكايىها از فلوجه خارج نشوند از شوراى انتقالى حكومت استعفا داده و به عراقىها اجازه خواهد داد كه خود بر وضعيت امنيتى شهر مسلط شوند. اين همان چيزى است كه در عمل پس از دخالت «حزب اسلامى» در زير چتر غازى الياور كه قبيله او در تمام شهرهاى عراق پراكنده و حتى دامنه آن تا كشورهاى همسايه همچون سوريه، عربستان و اردن گسترده است، اتفاق افتاد.
عليرغم آنكه اخضر ابراهيمى فرستاده سازمان ملل به عراق، پاچهچى را براساس ملاحظات قديمى به عنوان رئيس جمهور عراق براى مقطع پس از ٣٠ ژوئن نامزد كرده بود. ايالات متحده امريكا و اكثريت شوراى انتقالى حكومت رأى به انتخاب ياور دادند و اخضر ابراهيمى نيز در برابر اين اصرار امريكايىها تسليم شد. هر چند او حكومت جديد عراق را در واقع به نام پاچهچى كه بر خلاف واقع، به عنوان نامزد امريكايىها معروف شده بود طرحريزى كرد و پروراند.
دكتر «فاتح السلام» سردبير يكى از روزنامههاى چاپ لندن مىگويد: پاچهچى داراى يك تاريخ سياسى طولانى است كه علاوه بر سابقه همكارى با احزاب مخالف رژيم صدام به ويژه در ٦ سال گذشته، داراى روابط بينالمللى بسيار مؤثر بوده و پروندههاى بسيار با اهميت و ناگشودهاى را در اختيار داشت كه به همين دليل ديگران در شوراى انتقالى حكومت خواستند كه او را از مسند رياست جمهورى دور كنند تا اين پروندههاى با اهميت همچنان ناگشوده و مخفى بماند.
به اعتقاد فاتح عبدالسلام، عدنان پاچهچى عليرغم آن كه در چند ماه اخير به دليل آنكه پدر وى، مزاحم پاچهچى، نخستوزير سابق عراق قبيله سنى خودش را بر ديگر قبايل برترى مىداد، به قبيلهگرايى متهم شده اما وى در واقع قبيلهگرا نبوده و اين اتهامات درباره وى كاملاً بىاساس است.
عبدالسلام درباره «الياور» رئيس جمهور جديد، عراق را به عنوان نقطه مقابل پاچهچى نمىشناسد، بلكه او از ديدگاه خود نامزد بودن ياور از سوى امريكايىها را رد مىكند و معتقد است كه او نامزد و گزينه امريكايىها به شمار نمىآيد. اگر چه آنها از او به دليل اعتدال، گرايش ليبرالى و تلاش براى ايجاد توازن و تأثيرش در سطح عراق، سوريه، عربستان و اردن راضى هستند. همانگونه كه مىدانند ساكنان موصل (شهر او) به ميزان ٥/٣ ميليون نفر حتما پشت سر او خواهند بود.
فاتح مىگويد: غازى الياور از شخصيتهايى است كه با اشغال نيامده و با مخالفين خارجى يا قومى و قبيلهاى ارتباطى نداشته و داراى مواضع تندى در خصوص استقلال و تماميت است كه با قطعنامه بينالمللى ١٩٨٣ كه ايالات متحده بر مبناى آن عراق را اشغال كرده مخالف است و تلاش مىكند كه امريكا در آينده نزديك قطعنامه جديدى را پيشنهاد كند كه اين قطعنامه را لغو نمايد.
به اعتقاد وى همين امر باعث شده كه از ياور چهرهاى پذيرفتنى در نزد سنّىها، شيعهها و كردها ساخته شود. از سوى ديگر دكتر رافد العزاوى خبرنگار بى.بى.سى در عراق معتقد است كه غزى الياور به عنوان رئيس جمهور جديد عراق بزرگترين تضمين آرامش در جبهه داخلى عراق طى ٧ ماه آينده است؛ زيرا او لياقت و قدرت خود را در گفتوگوهاى فلوجه نشان داده است. همانگونه كه او مانند كردها و شيعيان به فدراليسم واحد عراق معتقد است. بنابراين او در شرايط فعلى به عنوان «يك ضرورت» چهرهاى پذيرفته شده است و با حضور او امريكايىها و عراقىها و اعراب نفس راحتى خواهند كشيد. هر چند پاچهچى نيز همين نقش را ايفا مىكرد اما با اين حال ياور، كمسن و سال است و پروندههاى زيادى از افراد داخل شوراى انتقالى حكومت يا خارج از آن در اختيار نداشته و احزاب دينى برآمده از عرصه سياسى پس از تشكيل دولت جديد در عراق هرگز از ناحيه وى احساس خطر نخواهند كرد.
به اعتقاد وى، بر هيچ كس پوشيده نيست كه پس از سقوط رژيم صدام حسين، يك بار ديگر عراق به شرايط پيش از دولت جديد عراقى كه در سال ١٩٢١ به وجود آمده و تا زمان صدام ادامه داشت، برگشته است.
علاوه بر اين يك تحليلگر سياسى عراق كه خواسته است نامش فاش نشود، درباره اياد علاوى (رئيس جنبش الوفاق) و عضو سابق حزب بعث و رابطه او با سازمان اطلاعات امريكا (CIA) مىگويد كه عراقىها هرگز نخواهند پذيرفت كه شخصيتهايى كه داراى روابطى با دستگاههاى اطلاعاتى امريكا هستند بر آنها حكومت كنند. حتى اگر اياد علاوى نامزد شيعيان براى تصدى نخستوزيرى باشد.
اين منبع آگاه عراقى در همين حال تأكيد مىكند كه رفتارها در طى ٧ ماه آينده به شدت از سوى مردم عراق تحت نظر خواهد بود تا از حقيقت رفتار برخى از شخصيتهايى كه داراى ارتباطات خارجى هستند، آگاهى يابند.
دكتر فاتح عبدالسلام نيز با اين تحليل غافلگيركننده توجه مىدهد كه قانون اساسى موقت عراق صلاحيتها را به طور كامل در اختيار نخستوزير قرار داده و بر مبناى آن رئيس جمهور از صلاحيتهاى لازم برخوردار نيست و اين نكتهاى است كه بايد براى آن چارهانديشى كرد؛ زيرا رئيس جمهور عراق نبايد صرفا يك شخصيت سمبليك باشد چرا كه ممكن است پس از برگزارى انتخابات در پايان سال جارى اين به صورت قاعدهاى باقى مانده و در مناسبات و ساختار سياسى عراق نهادينه شود.
به هر حال مجموعه تحليلهاى ارائه شده درباره انتخاب «غازى عجيل الياور» به عنوان اولين رئيس جمهور عراق پس از صدام اگرچه داراى زواياى متفاوت و بعضا متضاد است اما در چند بُعد حائز اهميت است:
١. امريكايىها حداقل براى مدتى از ناحيه تندورهاى سنّى مذهبى داخل عراق مىتوانند احساس آرامش داشته و نحوه حضور خود در عراق را ساماندهى كنند. حضور داور در مسند رياست جمهورى عراق ظاهرا اين فرصت را به آنها مىدهد.
٢. اكثريت عراقىهايى كه با قوت وظRگرفتن شيعيان در شوراى انتقالى حكومت احساس مىكردند جايگاهشان به خاطر ملاحظات قومى و مذهبى تضعيف شده اكنون ديگر چنين احساسى نداشته و علاوه بر احساس برخوردارى از سهم در حاكميت عراق مىتوانند به آينده نيز اميدوار باشند.
٣. از آنجا كه ياور به عنوان گزينه مورد نظر امريكايىها مطرح نبوده و در شرايط خاصى اين گزينه مطرح و انتخاب شده و در واقع گزينهاى غيرمنتظره بوده از اين لحاظ در ارتباط با منافع ايران در عراق خطر و تهديدات چندانى احساس نمىشود و نفس دورى وى از مراكز جاسوسى و اطلاعاتى امريكا به عنوان نقطه اتكا و تضمين در راستاى ادامه حيات نقشآفرينى مثبت ايران در عرصه تحولات عراق مطرح باشد.
در واقع اين گزينهاى در مقابل يك گزينه قديمى [عدنان پاچهچى] بوده كه از مدتها پيش امريكايىها با تبليغات مطبوعاتى و روانى در صدد جا انداختن وى بودند و بسيارى از تحليلگران حضور وى را در مسند رياست جمهورى عراق به عنوان يك تهديد بالقوه و حتى بالفعل براى منافع و مصالح برونمرزى ايران در عراق [به عنوان يك كشور همسايه حساس] تلقى مىكردند.
به اين ترتيب ياور با پذيرش تصدى پست رياست جمهورى عراق به يارى خيلىها آمده و بسيارى از حضور وى احساس رضايت و امنيت خواهند كرد. هر چند پس از گذشت ٧ ماه مشخص نيست كه امريكايىها چه آيندهاى را براى عراق رقم بزنند و مردم عراق در آينده چه اندازه بتوانند در حاكميت سهم داشته باشند؟