نشریه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٧ - موضوعات قيام كربلا و منابع آن
برادر فاضل جناب آقاى جواد محدثى ماخذ و منابع مراحل قيام با شكوه حسينى را با ذوق و سليقه خاص به خود تنظيم كرده اند كه اينك تقديم حضورتان مى كنيم .
موضوعات و منابع قيام كربلا
١. معرفى ماخذ براى اين محورها:
١. علل وانگيزه هاى نهضت عاشورا.
٢. فسادهاى رژيم بنى اميه .
٣.اهداف نهضت امام حسين( ع) .
٤. مراحل نهضت (٨ مرحله) .
٥. آثار و نتايج نهضت .
٦. شهداى آل ابيطالب .
٧. شناخت كوفه .
٨. ويژگيهاى ياران حسين( ع) .
٩. گريه و سوگوارى .
١٠. زيارت كربلا.
١١. شعر.
٢.كتابشناسى قيام عاشورا:
الف : كتابهاى تاريخى و نقل وقايع ( عربى - فارسى) .
ب : كتابهاى تحليلى ( عربى - فارسى) .
شناخت منبع براى هر بحثى هم محقق را براى يافتن مطلب مورد نظر يارى مى دهد و هم علاقمندان به يك موضوع را به جاى و جايگاه هر بحث آشنا مى سازد و تسهيلى براى مطالعه آنست .
ماه محرم يادآور حماسه بزرگ و بى نظيراست كه با فرا رسيدن اين ايام بحث و مطالعه و سخن از عاشورا و نهضت امام حسين[ ع] وانگيزه ها واهداف و ثمرات آن اوج مى گيرد واين روزها
روز حسين و كربلا و حديث عشق و جهاد و شهادت است .
ازاين رو در آنچه مى خوانيد دو گونه منابع و كتابشناسى و ماخذشناسى تقديم شما مى گردد:
١. ماخذهاى ريز موضوعات مربوط به قيام كربلا در كتب مختلف .
٢. كتابهاى مربوط به قيام سيدالشهدا عليه السلام .
در بخش نخست هم از كتابهايى آدرس داده شده كه به طور مستقل به كربلا و قيام عاشورا مربوط است و هم جايگاه اين مباحث در كتب مختلف ديگر.
در بخش دوم بيشتر كتابهايى كه درباره همين موضوع نگاشته شده معرفى مى گردد.
يادآورى : تذكراين نكته پيش از شروع ضرورى است كه در هر دو بخش تنها گوشه اى از موضوعات و منابع و كتب معرفى شده نه همه آنها بديهى است كه ارائه يك كتابنامه مستقل و موضوعى حجمى بسيار عظيم خواهد شد كه دراين مختصر نمى گنجد.
اين علل عبارت انداز:
١. تعهد و مسئوليت دينى واجتماعى امام حسين(ع) در برابراسلام و مسلمانان .
٢.افزايش فسادها وانحرافات و ستمهاى بنى اميه .
٣.امر به معروف و نهى از منكر.
٤. به خطرافتادن موجوديت دين واساس اسلام .
٥. غصب حكومت توسط رژيم اموى و تسلط ناروا بر جامعه .
٦.اعلام آمادگى كوفيان براى يارى امام در نهضت و قيام .
مجموعه اسباب فوق امام را به قيام واداشت تااحياگراسلام شود و از موجوديت دين دفاع كند.اما منابع بحث هاى فوق :
حياه الامام الحسين(ع) ج ٢.٢٧٠ ٢٨٠ ٢٨٨.
پرتوى از عظمت حسين(ع) .٢٨٤.
حماسه حسينى ج ٢.٩ ج ٣.١٧٩ ٢٣٩ ١٥٥ ١٧١.
اسوه هاى جاويد.٩٨.
شيعه و زمامداران خود سر .٩٠.
شيعه دراسلام .١٣٣.
شهيد جاويد .١٧ ٣٤١.
بررسى تاريخ عاشورا .٦٩ ١٠٥.
بعثت غدير عاشورا گفتار ششم .
عاشورا شكست پيروز؟.
سلام بر عاشورا ف -صلواتى .
چراامام حسين(ع) قيام كرد؟ محمدتقى شريعتى .
سيرى كوتاه در حماسه اى بزرگ حريرى .
فلسفه انقلاب امام حسين(ع) يحيى نورى .
انگيزه قيام امام حسين(ع) /٠٥/
عاشورا على - صاد.٢١.
تاريخ الشيعه .٢٥
ارزيابى انقلاب امام حسين(ع) .١٤٩.
عاشورا چه روزى است ؟.١٨٥.
چهارده اختر تابناك .١٠٧.
پيشوايان ما .١١٤.
٢. فسادهاى رژيم بنى اميه
دودمان ننگين و ضداسلام بنى اميه در زمينه مختلف اجتماعى سياسى اقتصادى و...از فسادهايى برخوردار بود كه قيامى براى ريشه كن ساختن لازم داشت .اين فسادهااز سالها پيش شروع شده بود كه با مرگ معاويه و به خلافت رسيدن يزيد به اوج خود رسيد و قيام حسينى را در پى داشت . اهم اين فسادهاازاين قرار بود:
١.اسلام زدايى و تحريف معارف دين و بدعت گذارى .
٢. ترويج فرهنگ جبر و سكوت و تسليم .
٣. غارت بيت المال مسلمانان و صرف آن در راه منافع واميال شخصى .
٤. فساداخلاقى و ترويج شراب و شهوت و قمار واحياى ضدارزشهاى دوران جاهلى .
٥. به كار گماردن عناصر نالايق و فاسد تنها به دليل[ اموى] بودن .
٦. حيله گرى و تزوير و تبليغات دروغين .
٧. كينه و عداوت آنان بااولاد على عليه السلام .
٨. محروم كردن شيعه از حقوق سياسى اجتماعى واقتصادى .
٩. كشتارهاى دسته جمعى مسلمانان و سركوب آنان در شهرها.
١٠. دستگيرى و كشتن چهره هاى درخشان وانقلابى و آگاه و مسلمان .
١١. بيعت گرفتن اجبارى از مردم و سران به نفع يزيد.
اما منابع :
در كتبى كه ذكر مى شود بيشتر مسائل فوق آمده است ولى نسبت به دو موضوع به طور مشخص منبع ذكر مى كنيم اما منابع كلى براى محورهاى بالا:
حياه الامام الحسين(ع) ج ٢.١٥٤ ٢٨٢ ١١٩ ١٦٦.
پرتوى از عظمت حسين(ع) .٢٦٢ ٢٧٨ ٢٥٢ ٣٣٩.
معاويه سردسته تبهكاران .٥٠٢ ٣٥٨ ٤٣٢ ٣٨٥.
معاويه و تاريخ .١٤٥ ٢٠٩.
قيام حسين(ع) شهيدى .١٣.
الغدير ج ١١.١٦.
درسى كه حسين به انسانها آموخت .١٠٧.
شيعه و زمامداران خود سر.٦٥.
سلام بر حسين(ع) .٢٠.
الامامه والسياسه ج ١.٢٠٤.
ارزيابى انقلاب امام حسين(ع) .٧١.
درباره جنايات و كشتار و زندانى كردن و كشتن بزرگان شيعه و مبارزان علوى :
تاريخ الشيعه .٢٠.
معاويه و تاريخ .١١٥.
ادب السياسه .١٤.
الغدير ج ١٠.٢٥٧ ج ١١.٣٧.
صلح امام حسن(ع) .٤٣١.
درسى كه حسين(ع) به انسانها آموخت .١٠٧.
تاريخ يعقوبى (ترجمه ) ج ٢.١٦١.
قمقام زخار .١٨٥.
حياه الامام الحسين(ع) ج ٢.١٢٠ ١٣٨ ١٦٦.
درباره بيعت گرفتن به نفع يزيد:
نهضه الحسين(ع) شهرستانى .٤٣.
قمقام زخار .٢٣٠.
معصوم پنجم .١١٤.
درسى كه حسين(ع) به انسانها آموخت .٧٨ ١٣٢.
حياه الامام الحسين(ع) .١٧٦.
مع الحسين فى نهضته .٤٣.
تاريخ طبرى ج ٤.٢٢٤.
خطابه زينب كبرى .٢١٨.
سلام بر حسين .١٧. بحارالانوار ج ٤٤.٣١١.
معاويه سردسته تبهكاران .٤١١.
اعيان الشيعه ج ١.٥٨٣.
الغدير ج ١.٢٢٧.
حماسه حسينى ج ٣.١٢٦.
الامامه والسياسه ج ١.١٦٥.
تاريخ تحليلى اسلام .١٦٠.
اوراق سياه شمس گيلانى .
الامام الحسين بن على الشهيد .٤١.
٣.اهداف نهضت امام حسين(ع)
منظور هدفهايى است كه سيدالشهداء رسيدن به آنها يا تحقق آنها را پس از شهادتش در نظر داشت .اين اهداف كه در سايه قيام كربلا تحقق يافت به نحوى از آثار و ثمرات نهضت عاشورا هم به حساب مى آيد. ازاين رو در مجموع اين اهداف و آثار به اين صورت مطرح مى گردد:
١. زنده كردن اسلام .
٢. آگاه ساختن مسلمانان وافشاى ماهيت واقعى امويان .
٣.احياى سنت نبوى و سيره علوى .
٤.اصلاح جامعه و به حركت در آوردن امت .
٥.از بين بردن سلطه استبدادى بنى اميه بر جهان اسلام .
٦. آزادسازى اراده ملت از محكوميت سلطه و زور.
٧. حاكم ساختن حق و نيرو بخشيدن به حق پرستان .
٨. تامين قسط و عدل اجتماعى واجراى قانون شرع .
٩.از بين بردن بدعتها و كجرويها.
١٠. تاسيس يك مكتب عالى تربيتى و شخصيت بخشيدن به جامعه .
اما منابع اين بخش :
حياه الامام الحسين(ع) ج ٣.٤٤٠و٤٤٩ ج ٢.٣٦١ ٣٤٠ ٣٩٤.
انقلاب تكاملى اسلام ٧٤٨ ٨٥٨.
شهيد جاويد ٣٩١.
حماسه حسينى ج ١.١٦١ ج ٢.١٨١.
پرتوى از عظمت حسين(ع) .٤١٩ ٤٣١ ٤٣٦ ٤٤٦ ٤٢٩.
درسى كه حسين(ع) به انسانها آموخت .١٩٣.
نهضة الحسين(ع) .١٥٥.
پيشواى شهيدان .٢٨٥.
زينب در كاروان كوفه و شام .٢١٧.
الوقايع والحوادث ج ٤.٧٠ ج /١١/٥ عاشورا چه روزى است ؟ .١٨٥.
پيشوايان ما .١٤٨.
تاريخ تحليلى اسلام .١٦٩.
ارزيابى انقلاب امام حسين .٢٣٣.
٤. مراحل نهضت
دراين بخش بيشتر پيگيرى تاريخى رخدادهايى است كه از آغاز تا به انجام بوده كه خود به چندين مرحله تقسيم مى شود. منابع هر مرحله را جدا جدا بر مى شماريم :
١.امتناع(ع) از بيعت با يزيد و به رسميت نشناختن حكومت وى :
سلام بر حسين(ع) .٢٤.
الفباى فكرى امام حسين(ع) .١٠٠.
مقتل الحسين مقرم .١٥٧.
مع الحسين فى نهضته .٥٩.
انقلاب تكاملى اسلام .٧٧٨.
راه حسين /١١
بحارالانوار ج ٤٥.١ تا١٣٥.
سيره الائمه الاثنى عشر ج ٢.٤٠.
قمقام زخار .٢٥٧.
منتهى الامال ج ١.٢٩٧.
ارشاد مفيد ج ٢.٢٩.
معصوم پنجم .١٢٤.
امام حسن و امام حسين (ع) ١٢٩.
الانتفاضات الشيعيه .٣٥٦.
٢. خروج از مدينه به سوى مكه و هجرت شبانه و مخفيانه همراه با اهلبيت ( ع ) :
حياه الامام الحسين (ع) ج ٣.٢٥٩ ٢٩٧.
انقلاب تكاملى اسلام ٧٨٠.
نهضه الحسين(ع) ٤٧.
قيام حسين(ع) ٤٧.
قمقام زخار ٢٧٠.
منتهى الامال ج ١.٢٨٩.
اعيان الشيعه ج ١.٥٨٧.
الدوافع الذاتيه لانصارالحسين(ع) .٥١.
ارشاد مفيد ج ٢.٣٢.
عوالم ( الامام الحسين ) .٣١٣.
معصوم پنجم .١٢٧.
امام حسن وامام حسين(ع) .١٤٨.
پيشواى شهيدان ١٢١.
سيره امامان ج ٣.١٠٦.
سلام بر حسين(ع) ٢٩.
الفباى فكرى امام حسين(ع) ١٠٧.
كشف الغمه ج ٢.٢٥٤.
٣.اقامت چهارماهه در مكه همراه با تبليغات موثر و روشنگرى اذهان مردم عليه يزيد و تبيين علت امتناع از بيعت و هدف ازاين حركت .
نهضة الحسين(ع) ٥٧.
الوقايع والحوادث ج ٢.٦٣.
موسوعه العقادالاسلاميه ج ٣.٢٤٠.
منتهى الامال ج ١.٣٠١.
سيره الائمه الاثنى عشر ٥٨.
حياه الامام الحسين(ع) .١٢١.
سلام بر حسين(ع) .٥٢.
الدوافع الذاتيه لانصارالحسين(ع) .٥٩/
راه حسين .٤٣.
قمقام زخار .٢٨٠.
٤.اعزام نماينده ويژه خود (مسلم بن عقيل ) به كوفه براى زمينه سازى بيعت گرفتن از شيعيان هوادار جهت تشكيل حكومت اسلامى سرانجام قيام مسلم و شهادتش در كوفه :
ارشاد مفيد .٣٥.
شهيد جاويد .٢٥٧.
بررسى تاريخ عاشورا .٥٤.
تاريخ يعقوبى (ترجمه ) ج ٢.١٧٩.
معصوم پنجم .١٣٥.
اعيان الشيعه ج ٩.٥٨.
موسوعه العقادالاسلاميه ج ٣.٢٤٥.
بحارالانوار ج ٤٤.٣٦٦.
نهضة الحسين(ع) .٧١.
قيام حسين(ع) .١٢٦.
راه حسين(ع) .٦٠.
امام حسن وامام حسين(ع) .١٦٨.
قمقام زخار .٣٠١.
منتهى الامال ج ١.٣٠٧.
مقتل الحسين مقرم .١٦٥.
يك شب مهلت .٤٠.
پيشوا شهيدان ٣٠١.
سلام بر حسين(ع) ٧٦.
سيره امامان ج ٣.١١٩.
درسى كه حسين(ع) به انسانها آموخت .٢٣٦.
الفباى فكرى امام حسين(ع) .٢٠١.
حياه الامام الحسين(ع) ج ٢.٣٣٧ تا ٤١٦.
امام حسين وايران .٢٨.
الشهيد مسلم بن عقيل مقرم .
فداكارى مسلم بن عقيل تجمه :ابوالفضل قاسمى .
مسلم بن عقيل كمره اى .١٠٨.
٥. حركت از مكه به سوى عراق براى بدست گرفتن رهبرى نهضت و پيوستن به انقلابيون كوفه :
تاريخ طبرى ج ٤.٢٨٦.
حياه الامام الحسين(ع) ج /٠٩/٣
پرتوى از عظمت حسين(ع) .٣٠١.
الفباى فكرى امام حسين(ع) .١٥٥.
درسى كه حسين(ع) به انسانها آموخت .٢٥١.
نهضه الحسين(ع) .٦٥.
اعيان الشيعه ج ١.٥٩٣.
قمقام زخار .٣٢٥.
قيام حسين(ع) .١٤٧.
راه حسين(ع) .١٢١.
ارشاد مفيد .٦٧.
منتهى الامال ج ١.٣٢٠.
الدوافع الذاتيه لاصحاب الحسين .١٣٥.
سيره الائمه الاثنى عشر .٦٥.
مع الحسين فى نهضته .١٥٩.
امام حسن وامام حسين(ع) .١٧٥.
يك شب مهلت .٤٩.
پيشواى شهيدان .١٤٥.
سلام بر حسين .٩١.
٦. رسيدن به كربلا و قرار گرفتن در محاصره دشمن پيش از رسيدن به كوفه (٢ محرم ) تا حوادث و برخوردهاى قبل از عاشورا:
بررسى تاريخ عاشورا .١٠٨.
اعيان الشيعه ج ١.٥٩٨.
تاريخ طبرى ج ٤.٣٢١.
قمقام زخار .٣٦٦.
ارشاد مفيد .٧٥.
الدوافع الذاتيه .١٩٦.
معصوم پنجم .٢١٦.
سيره الائمه الاثنى عشر ج ٢.٧٢.
مقتل الحسين مقرم .٢٤٥.
مع الحسين فى نهضته .١٨٣.
امام حسن وامام حسين(ع) .١٩٩.
يك شب مهلت .٦٢.
كشف الغمه ج ٢.٢٥٧.
الوقايع والحوادث ج ٢.٨٩.
درسى كه حسين به انسانها آموخت .٢٧٠.
الفباى فكرى امام حسين(ع) .٢٨٧.
حياه الامام الحسين(ع) ج ٣.٩١.
قمقام زخار .٣٦٦.
نهضه الحسين(ع) .٩١.
تاريخ طبرى ج ٤.٣٢١.
اعيان الشيعه ج ١.٥٩٨.
بررسى تاريخ عاشورا .١٠٨.
٧. شهادت امام واصحابش در حماسه بزرگ روز عاشورا به ميدان رفتن اصحاب و بستگان امام و حماسه آفرينى در دفاع از حق :
منتخب التواريخ .٢٣٠.
بررسى تاريخ عاشورا .١٢٨.
خون خدا .٨٦.
اعيان الشيعه ج ١.٦٠١.
امام حسين وايران .٤٥٦.
حياه الامام الحسين(ع) ج ٢.١٥٩ و ٢٧١ ج ٣.٢٠٣.
درسى كه حسين(ع) به انسانها آموخت .٢٨٥.
الوقايع والحوادث ج ٢.٢٧٠ ج ٣.١٦٥.
سيره امامان ج ٣.١٧٨.
سلام بر حسين(ع) .١١٦.
اولين تاريخ كربلا (ترجمه مقتل ابى مخنف ) .١٢٥.
اسوه هاى جاويد .١٣٩.
پيشواى شهيدان .١٩٧.
مقتل الحسين مقرم .٢٧١.
مع الحسين فى نهضته .٢٢١.
عوالم ( الامام الحسين ) .٣٢٤.
ارشاد مفيد .١١٤.
منتهى الامال ج ١.٣٩٤.
قيام حسين(ع) ١٧٠.
راه حسين(ع) ٢٠٩.
قمقام زخار .٤٠٣ ٤٤٧.
ائمتنا دخيل ج ١.٢٣١.
نهضه الحسين(ع) .١٣٧.
٨. بهره بردارى امام سجاد و حضرت زينب واهل بيت عليهم السلام از خون شهيدان و رساندن پيام شهادت به مردم در طول اسارت و پس از آن . دراين بخش حوادث طول اسارت و پس از شهادت امام و ماجراهاى كوفه و شام وافشاگرى هاى موثر و بيدارگر عليه رژيم حاكم هم مورد نظراست :
منتهى الامال ج ١.٤٠١.
نهضه الحسين .١٤٣.
قمقام زخار .٥١٥.
معصوم پنجم .٣٠٢.
تاريخ يعقوبى (ترجمه ) ج ٢.١٨٢.
حماسه حسينى ج ١.٣١٣.
زندگانى على بن الحسين (شهيدى ) .٤٩.
بررسى تاريخ عاشورا .١٤٨.
اعيان الشيعه ج ١.٦١٢.
امام حسين وايران .٤٦٤.
شهيد جاويد .٣٣٧.
زينب در كاروان كوفه و شام .٥٩.
اسوه هاى جاويد .١١٣ ١٤٣.
يك شب مهلت .١٥٦.
بحارالانوار ج ٤٥.١٣٧.
قيام حسين(ع) .١٨٤.
عوالم ( الامام الحسين ) .٣٥٣.
مع الحسين فى نهضته .٢٩٣.
مقتل الحسين مقرم .٤٠٢ ٣٨٥.
امام حسن وامام حسين(ع) ٢٥٠.
خطابه زينب كبرى .٢٥٧.
پيشواى شهيدان .٢٣٧.
سيره امامان .١٨٣.
الوقايع والحوادث ج ٣.٢٤١ ج ٤.٣٠.
درسى كه حسين به انسانها آموخت .٣٠٢.
حياة الامام الحسين(ع) ج ٣.٢٩٩ تا ٤٠٠.
كشف الغمه ج ٢.٢٧٥.
٥. آثار و نتايج نهضت
در بخش مربوط به اهداف نهضت به طور ضمنى به آثار آن هم اشاره و برخى منابع آن معرفى گشت .
آن آثار به طور دسته بندى شده ترى باز هم ياد مى شود و تنها به معرفى منبع براى يكى از آن آثار (نهضت هاى پس از عاشورا) مى پردازيم .
اما آثار و نتايج حاصله از حادثه كربلا:
١. قطع نفوذ دينى بنى اميه برافكار مردم .
٢.احساس گناه و شرمسارى در جامعه به خاطر يارى نكردن حق و كوتاهى دراداى تكليف .
٣. پديد آمدن مكتب جديداخلاقى وانسانى ( ارزشهاى نوين عاشورايى و حسينى ).
٤. فرو ريختن ترسها و رعبهاازاقدام و قيام .
٥. رسوايى يزيديان و بانداموى حاكم .
٦. بيدارى روح مبارزه در جامعه برضد ستم .
٧. تقويت انگيزه هاى مبارزاتى مردم .
٨. پديد آمدن انقلابهائى متعدد باالهام از كربلا.
٩.الهام بخشى عاشورا به همه نهضت هاى رهايى بخش و حركتهاى انقلابى تاريخ .
١٠. تبديل شدن[ كربلا] به دانشگاه عشق وايمان و جهاد و شهادت براى نسلهاى انقلابى شيعه .
١١. به وجود آمدن يك مكتب و پايگاه نيرومند و عميق و گسترده تبليغى و سازندگى درباره چهره مقدس سيدالشهدا عليه السلام و شهادت آن حضرت .
و... آثار فراوان ديگر.
نهضتهاى الهام گرفته از عاشورا:
اين حركتهاى انقلابى عبارتست از:
انقلاب توابين .
انقلاب مختار.
انقلاب مدينه .
انقلاب مطرف بن مغيره .
انقلاب ابن اشعث .
انقلاب زيد بن على .
انقلاب ابى السرايا و...
اينكه به معرفى چند منبع درباره چهار حركت ازاين انقلابها مى پردازيم :
الف :انقلاب توابين :
قمقام زخار .٦٨١.
بحارالانوار ج ٤٥.٣٥٨.
تشيع پايگاه انقلاب .٥٠.
مع الحسين فى نهضته .٤٣١.
سلام بر حسين(ع) .١٩٣.
قيام هاى شيعه در تاريخ .٧٩.
حياه الامام الحسين ج ٣.٤٥٠.
تاريخ طبرى ج ٤.٤٢٦.
اعيان الشيعه ج ٧.٢٢٩.
پيغمبر و ياران ج ٣.٢٤٣.
تشيع در مسير تاريخ .١٩٩.
ارزيابى انقلاب امام حسين(ع) .٣١١.
انقلاب مدينه :
مع الحسين فى نهضته .٤٢٠.
سلام بر حسين .١٧٢.
حياه الامام الحسين(ع) ج ٣.٤٤٩.
تاريخ طبرى ج ٤.٣٧٠.
موسوعه العقادالاسلاميه ج ٣.٣٠٧.
ارزيابى انقلاب امام حسين(ع) .٣١٩.
ج : قيام مختار:
درسى كه حسين به انسانها آموخت .١٩٤.
قمقام زخار .٧٠٥.
قيام حسين .١٩٥.
تشيع پايگاه انقلاب .٥٤.
قيام مختار ثقفى .
تاريخ طبرى ج ٤.٤٨٧.
انتقام خونين .
ارزيابى انقلاب امام حسين(ع) .٣٢٤.
حياة الامام الحسين(ع) ج ٣.٤٥٣.
سلام بر حسين .٢١١.
مع الحسين فى نهضته .٤٤٠.
عوالم ( الامام الحسين ) .٦٤٩.
بحارالانوار ج ٤٥.٣٣٢.
تاريخ الشيعه ٣٥.
خروج مختار.
انتقام كربلا ضياء شاكر.
د: قيام زيد:
سيره و قيام زيد بن على حسين كريمان .
الغدير ج ٣.٦٩.
الوقايع والحوادث ج ٥.١١٤.
مع الحسين فى نهضته .٤٨٣.
رهبر خونين انقلاب كوفه عبدالرزاق .
مروج الذهب ج ٣.٢٠٦.
اعيان الشيعه ج ٧.١١٤.
مقاتل الطالبيين .١٢٧.
ارزيابى انقلاب امام حسين .٣٣٨.
٦. شهداى آل ابى طالب
شهيدانى كه از آل ابيطالب در ركاب امام به شهادت رسيدند گاهى در منابعى به طور مستقل ياد شده است از جمله :
مقاتل الطالبيين ابوالفرج اصفهانى .
ارشاد مفيد .١٠٤.
حياة الامام الحسين ج ٣.٢٤١.
عوالم ( الامام الحسين ) .٣٤٢.
معصوم پنجم .٢٦٤.
منتهى الامال ج ١.٣٧٢.
قمقام زخار .٤٣٠.
مع الحسين فى نهضته .٢٧٣٢٥٥.
٧. شناخت كوفه
روحيات افكار بى وفايى و... درباره كوفه و مردم آن جاى تحقيقى گسترده دارد.
درباره شناخت كوفه به چند ماخذاشاره مى شود:
صلح امام حسن(ع) .٩٣.
حماسه حسينى ج ٢.٢٨٦.
قيام حسين(ع) .١٢٠.
تاريخ تحليلى اسلام .١٤٢ ١٦٦.
سفيه البحار ج ٢.٤٩٨.
مع الحسين فى نهضته .١٢٩.
حياة الامام الحسين(ع) ج ٣.٤١٩.
معجم البلدان ج ٤.٤٩٠.
آثارالبلاد واخبارالعباد .٢٥٠.
٨. ويژگيهاى ياران حسين(ع)
آنچه درباره اصحاب امام و فداكارى در ركابش چشمگيراست روحيه بالا و حماسى و عشق وايمان و شهادت طلبى آنان است . به چند منبع مطالعه درباره خصال واوصاف آن اصحاب فداكاراشاره مى شود:
انصارالحسين(ع) .٣٩ ١٧٣.
الدوافع الذاتيه لانصارالحسين(ع) محمدعلى عابدين .
ابصارالعين فى انصارالحسين سماوى .
الوقايع والحوادث .٣٠٧.
مناقب ابن شهر آشوب ج ٤.٢٥٧.
آنجا كه حق پيروزاست پرويز خرسند.
مرثيه اى كه ناسروده ماند پرويز خرسند.
خون خدا .١٧ ٥٧.
اعيان الشيعه ج ١.٥٨٢ ٦٠٠.
منتخب التواريخ ٢٤٥.
حياة الامام الحسين(ع) ج ٣.١٤٥.
سيره امامان ج ٣.١٤٩.
اسوه هاى جاويد .١١٥.
امام حسن وامام حسين(ع) .١٢٢.
يك شب مهلت .١٣٤.
عوالم ( الامام الحسين ) .٣٣٣.
انقلاب تكاملى اسلام .٨٠٥.
مع الحسين فى نهضته .١٧٩.
المواكب الحسينيه مدارس و معسكرات .٨٥.
موسوعه العقادالاسلاميه ج ٣.٢٨٧. فرسان الهيجاء ذبيع الله محلاتى .
الامام الحسين بن على الشهيد .١٠٣.
٩. گريه و سوگوارى
به عنوان احياء آن حماسه و ياد كرد آن شهادتها كه الهام بخش امتهاست تاكيد بسيارى بر مسئله گريه برامام حسين(ع) واقامه عزادارى و مراسم سوگوارى و نوحه شده است .
برخى از منابع اين بحث ازاين قراراست :
حماسه حسينى ج ٣.٩٠.
شوق ديدار .١٩١.
سفينه البحار ج ١.٩٧.
تاريخچه عزادارى حسينى (ترجمه تاريخ النياحه ) سيدصالح
الشهرستانى .
بحارالانوار ج ٤٤.٢٧٨ ج ٤٥.٢٩٦.
وسائل الشيعه ج ١٠.٤٦٤.
اعيان الشيعه ج ١.٥٨٤.
مقتل الحسين مقرم .٩٩ ١٢٤.
منتهى الامال ج ١.٢٨٩.
سلام بر عاشورا صلواتى .٨٤.
ياد و يادآوران دكتر شريعتى .
انتفاضته صفرالاسلاميه ٢٧.
امام حسن وامام حسين(ع) ١٤١.
سيدالشهداء (تهرانى ) .٣٩.
عوالم ( الامام الحسين ) ٥٢٥.
قمقام زخار ٧٧١.
المواكب الحسينيه مدارس و معسكرات ابوالحسن النقوى .
عزادارى از ديدگاه مرجعيت شيعه ربانى .
گريه حربه اى در دست شيعه .١٨.
فلسفه عزادارى سيدالشهداء[ ع] حسينعلى راشد.
١٠. زيارت كربلا
در راستاى احياى ياد شهيدان عاشورا والهام گيرى از آن بزرگان زيارت مطرح است هم نسبت به امامان معصوم واولياء خدا و هم نسبت به قبر مطهر سيدالشهداء(ع) . بعضى از منابعى كه درباره زيارت بحث كرده ازاين قراراست :
سيدالشهدا .٨٧. عوالم (الامام الحسين ) .٧١١. وسائل الشيعه ج ١٠.٣١٨.
من لايحضره الفقيه ج ٢.٥٩٤.
شوق ديدار .١٤٨.
زيارت (مقالات پيام انقلاب ) شماره ١١٥ به بعد.
زيارت ركنى .
انتفاضته صفرالاسلاميه .٢١.
الغدير ج ٥.٨٦.
سفينه البحار ج ١.٥٦٨.
بحارالانوار ج ٩٨ (بيروت ) /٠١
من لايحضره الفقيه ج ٢.٥٩٤.
قمقام زخار .٣١٨.
فضلى زياره الحسين(ع) .٢٨.
١١. شعر
درباره حماسه جاويد كربلا وانقلاب امام حسين(ع) از زمان صدراسلام تاكنون شاعران شعر سروده و مرثيه گفته اند كه فهرست نام مجموعه ها و ديوانها و كتابها بسيار پر حجم و گسترده خواهد بود.
دراينجا تنها به برخى منابع اشاره مى شود كه اشعارى درباره آن حماسه و شهادت دارد به زبان عربى يا فارسى :
اعيان الشيعه (شعر عربى ) ج ١.٦٢٢.
منتخب التواريخ (فارسى ) .٣٣٧.
گلواژه (فارسى ) ج ١.٩١.
ديوان عمان سامانى (فارسى) .
حسين پيشواى انسانها (فارسى ) م اكبرزاده .
مناقب ابن شهر آشوب ( عربى ) ج ٤.٤٩١ ٥٢٠ ١١٦ ١٢٧.
انگيزه قيام امام حسين(ع) .١١٣.
عوالم ( الامام الحسين ) عربى .٥٤٣.
معصوم پنجم .٣٣٠.
قمقام زخار (فارسى ) .٧٧٢.
بحارالانوار( عربى ) ج ٤٥.٢٤٢.
كشف الغمه ( عربى ) ج ٢.٢٨١.
شب شعر عاشورا ج ١و٢.
ادب الطف شبر ٨ جلد.
خونين نامه عاشقان (فارسى ) ٣ جلد.
كربلاء (سعيدالعلى) .
ادب السياسه ( عربى ) .١٨٦.
اشك شفق .
مقتل الحسين ژوليده نيشابورى (فارسى ) ج ٢.١٥٧. ديوان اشعار نير(فارسى).
خزائن الاشعار جوهرى .
سوداى عشق وحيد دامغانى .
كشتى طوفان كربلا .٣٤٣ به بعد.
گلزار حسينى .٣٣٧.
خون خدا ذبيح الله جوادى .
كتابشناسى قيام عاشورا
دراين بخش نام برخى از كتابهايى كه درباره قيام امام حسين(ع) و حادثه عاشورااست آورده مى شود.
اين كتابها در دو بخش جداگانه تنظيم شده است : يك قسمت كتبى كه به صورت بيان حوداث و وقايع و ذكر جزئيات و رويدادهاى تاريخى مربوط به حادثه كربلاست و متن تاريخى است قسمت ديگر كتابهايى كه به شيوه تجزيه و تحليل در موضوع نهضت كربلا و قيام سيدالشهداء[ ع] و بيان فلسفه نهضت و زمينه هاى و آثار و نتايج آن است .
در هر بخش ابتدا كتاب هاى فارسى سپس عربى آمده و به صورت الفبايى ترتيب يافته است .
بخش نخست : كتاب و منابع به شيوه واقعه نگارى
الف : (فارسى)
١. آهى سوزان بر مزار شهيدان (ترجمه لهوف ) احمد فهرى .
٢. آنجا كه حق پيروزاست پرويز خرسند.
٣. پيشواى شهيدان سيدرضا صدر.
٤. چهره حقيقى قيام حسينى عبدالكريم الحسينى القزوينى .
٥. حسين بن على(ع) (معصوم پنجم ) جواد فاضل .
٦. خون خدا جواد محدثى .
٧. دليران كربلا سيدعلى رضوى زاده .
٨. زندگانى ابا عبدالله الحسين(ع) محمد صحفى .
٩. سخنان حسين بن على(ع) از مدينه تا كربلا صادق نجمى .
١٠. سلام بر حسين(ع) محمود منشى .
١١. عاشورا چه روزى است ؟ عمادزاده .
١٢. عنصر شجاعت يا هفتاد دو تن و يك تن خليل كمره اى .
١٣. قمقام زخار فرهاد ميرزا.
١٤. ناسخ التواريخ (جلد سيدالشهداء) محمدتقى شپهر.
١٥. نفس المهموم (ترجمه ) ابوالحسن شعرانى .
١٦. منتهى الامال شيخ عباس قمى .
١٧. منهاج الدموع قرنى گلپايگانى .
١٨. مرثيه اى كه ناسروده ماند پرويز خرسند.
١٩.الوقايع والحوادث (محرم ) محمدباقر ملبوبى .
٢٠. يك شب و يك روز عاشورا خليل كمره اى .
٢١. يك شب مهلت على اكبر سپاسى .
ب :( عربى)
١.ارشاد (ج ٢) شيخ مفيد.
٢.ابصارالعين فى انصارالحسين محمد بن طاهر سماوى .
٣.اسرارالشهاده فاضل دربندى .
٤.اعلام الورى طبرسى .
٥.اعيان الشيعه سيدمحسن امين .
٦.انصارالحسين(ع) محمدعلى عابدين .
٧.انصارالحسين(ع) محمدمهدى شمس الدين .
٨. بحارالانوار (ج ٤٥٤٤) علامه مجلسى .
٩. ثوره الحسين(ع) محمد مهدى شمس الدين .
١٠.الحسين فى طريقه الى الشهاده على بن الحسين الهاشمى .
١١.الخائص الحسينيه شيخ جعفر شوشترى .
١٢.الدوافع النفسيه لانصارالحسين محمد على عابدين .
١٣. ذريعه النجاه ميرزا رفيع گرمرودى .
١٤. عوالم ( الامام الحسين ) عبدالله البحرانى .
١٥.العيون العبرى سيدابراهيم ميانجى .
١٦. فرسان الهيجاء ذبيح الله محلاتى .
١٧.الهوف على قتلى الطفوف سيد بن طاووس .
١٨. مثيرالاحزان ابن نماء حلى .
١٩.المجالس السنيه (٢ جلد) سيدمحسن امين .
٢٠. مقاتل الطالبيين ابوالفرج اصفهانى .
٢١. مقتل الحسين(ع) خوارزمى .
٢٢. مقتل الحسين(ع) ابى مخنف .
٢٣. نفس .المهموم شيخ عباس قمى .
٢٤.الوثاق الرسميه لثوره الامام الحسين عبدالكريم الحسينى القزوينى .
بخش دوم : كتب و منابع به صورت تحليلى
الف : ( فارسى )
١.الفباى فكرى امام حسين(ع) محمدرضا صالحى كرمانى .
٢.ارزيابى انقلاب حسين(ع) ترجمه پيشوائى .
٣.اسوه هاى جاويد على محمد نقوى .
٤.امام حسن وامام حسين (ترجمه ) سيدمحسن امين .
٥.انقلاب تكاملى اسلام (فصل تاكتيك طف ) جلال الدين فارسى .
٦.انگيزه قيام امام حسين(ع) مجموعه مقالات (ناشر: شفق) .
٧. بررسى تاريخ عاشورا محمدابراهيم آيتى .
٨. پرتوى از عظمت حسين(ع) لطف الله صافى .
٩. پيشواى شهيدان (ترجمه ابوالشهداء) عقاد.
١٠. چراامام حسين قيام كرد؟ محمدتقى شريعتى .
١١. حسين بن على را بهتر بشناسيم محمد يزدى .
١٢. حسين پيشواى انسانها م-اكبرزاده .
١٣. حماسه حسينى (٣ جلد) شهيد مطهرى .
١٤. درسى كه حسين به انسانها آموخت شهيدهاشمى نژاد.
١٥. راه حسين عباسعلى اسلامى .
١٦. سرگذشت و شهادت امام حسين(ع) على غفورى .
١٧. شهادت دكتر شريعتى .
١٨. شهيد جاويد صالحى نجف آبادى .
١٩. فرياد يك شهادت يوسف حريرى .
٢٠. قيام حسين(ع) سيدجعفر شيهدى .
٢١. هدف هاى اجتماعى حسين(ع) غلامرضاانصاف پور.
ب : ( عربى )
١.ائمتنا (ج ١) على محمد دخيل .
٢.ابوالشهداء عباس عقاد مصرى .
٣.الائمه الاثنى عشر عادل اديب .
٤.الامام الحسين بن على الشهيد عبدالودودالامين .
٥.الامام الحسين(ع) عبدالله العلائلى .
٦. حياة الامام الحسين بن على(ع) (٣ جلد) باقر شريف القرشى .
٧. سيره الائمه الاثنى عشر (ج ٢) هاشم معروف الحسنى .
٨.الشهيد والثوره هادى المدرسى .
٩. على طرق كربلا محمدحسين فضل الله .
١٠. كتاب العاشورا هادى المدرسى .
١١. مع الحسين فى نهضته اسد حيدر.
١٢. مقتل الحسين(ع) عبدالرزاق المقرم .
١٣. نهضة الحسين(ع) سيدهبة الدين شهرستانى .