نشریه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٩
... مقاله اى كه مى خوانيد اطلاعاتى كلى درباره[ واتيكان] مركز مذهبى مسيحيان كاتوليك و ساختار سازمانى ادارى آن دراختيار مى گذارد طبيعى خواهد بود كه در يك مقاله كوتاه نتوان به معرفى كامل يك چنين مركزى كه امور يك ميليارد كاتوليك جهان رااداره مى كند پرداخت اين بحث كه دراوائل نرود نويسنده محترم جناب حجه الاسلام سيد هادى خسروشاهى به[ واتيكان] بااستفاده از منابع واتيكان - علاوه بر مشاهدات عينى - تهيه شده است . ديدگاهها وانديشه هاى خاص مسيحيان را در رابه با[ كليسا] و[ پيتر مقدس] - پطرس - مطرح مى سازد. نويسنده محترم دراين مقال قصد نقداين انوع انديشه را ندارد...
محصول مطالعات و بررسى هاى درازمدت نويسند - در ٥ سال اقامت بعنوان نماينده جمهورى اسلامى ايران در آن سامان - دو جلد كتاب تحقيقى است كه در مرحله نهائى تاليف قرار دارد واميد آن كه هر چه زودتر بدست چاپ سپرده شود.
(حوزه)
شايد هر بازديد كننده[ واتيكان] احساس كند كه مى خواهد آنچه را مى بيند به تمامى بفهمند.اگر چه باستانشناسان تاريخ دانان هنرمندان و نويسندگان از نظر گاههاى مختلف تاريخ بناها و يادبودهاى آن را توصيف كرده اند بااين همه چيز ديگرى هم وجود دارد كه در تحليل هاى اغلب نويسندگان نيامده است است : زندگى تاريخى[ واتيكان] كه آن را به صورت[ شهر روحانى] مطرح مى سازد؟
دريافت اين امر - وجه روحانى مكان - يعنى برخوردارى از يك نظر درست كه به يافتن پاسخ به اين چرائى كه به چه دليل اين مركز با والاترين اشكال هنرى غنى شده است منجر مى شود. چرا كه زندگى[ گنجينه هنرى واتيكان] در رابطه با عقيده اى خاص بوجود آمده ادامه مى يابد.
كسى كه براى نخستين بار به اين شهر وارد مى شود بسرعت در مى يابد كه در هر گوشه آن ذهنش از خاطرات بى شمارانباشته مى شود. با ورود به[ سنت پيترو] و بازديداز موزه ها و قدم زدن در طول يك ايوان يا با بالا رفتن از پله ها براى بازديداز گنبد عظيم و بلند آن احساس شناورى در تاريخ به انسان دست مى دهد. تصاويرى از گذشته از روزهائى كه اين مكان در كنار CIa Tkiumi HALIu در كناره شهر[ رم] وجود داشت در ذهن جاى مى گيرد. شهر كه بعدها GER CATIUAKUS نام گرفت منطقه اى تپه ماهورى بود كه نه از حاصلخيزى خاصى بهره مند بود و نه زيبائى ويژه اى داشت اما بدليل شهادت[ پطرس] و تعداد بى شمارى از مومنان مسيح[ ع] در دوره حكمرانى[ نرون] در سالهاى ٦٨ - ٦٤ بعداز ميلاد به مكانى مقدس تبديل شد. پطرس كه يكى از حواريون خاص حضرت عيسى بود در واقع نخستين پاپ واسقف روم نيز بود.
پيكراو در فاصله چندمترى از محل قتل به خاك سپرده شد. بعدها كليساى بزرگ كنستانتينى ١ دراين محل بنا گرديد كليسائى با چهاربناى جانبى و يك سالن مركزى كه در زمان تهاجم گاث ها مندالها و سارازين ها آسيب ديد اما همچنان پا برجا ماند.از سال ٣٠٠ ميلادى به بعد گروههاى زاير كه[ رومى] خوانده مى شدند براى زيارت واحترام به برگزيده حواريون به اين محل مى آمدند. آنان اغلب ٣٥ پله اى را كه به ميدان ختم مى شود روى زانو مى پيمودند.اين ميدان مدفن بيش از ٣٠ پاپ بود و[ بهشت ثانى]! نام گرفته بود. زائران به محض مشاده شهر سرود ROMA NOBILI را زمزمه مى كردند و مبالغى خاطر كليساى بزرگ مى پرداختند. در طول تاريخ امپراتوران و شاهدان بسيارى در مقابل مدفن پيتر مقدس ماهيگير شهر جليله بوسيله پاپ وقت تاجگذارى كرده اند. بالاخره در قرن ١٦ كليساى بزرگ ديگرى دراين مكان ساخته
شد كه هم اكنون مورد توجه زائران و بازديد كنندگان بسيارى است .
كليسا و جانشينان[ پيتر مقدس]
[واتيكان] اقامتگاه رئيس جسمانى - عينى كليساست . كليسائى كه در اصل بوسيله[ عيسى مسيح] بوجود آمد و همه چيز و همه واقعيت براى اصول اين اصل شكل گرفت . به اين ترتيب كليسا يك حلقه روحانى و در همان حال يك جامعه عينى است كه ازاضخاصى كه تعميد يافته اند و بر يك باور در مورد دين عيسى مسيح هستند تعليماتى همسان يافته اند و برگزارى شعائر هفتگانه را بعنوان راه رستگارى قبول دارند و مراسم مذهبى[ پتر مقدس] و جانشينان او به جا مى آورند تشكيل شده است .
ضرورت هاى چهارگانه مورد توجه كليسا:
اول : كليسا[ يگانه] است واين امر در وحدت در مذهب و در همسانى عبادت خدا و يك شكلى مراسم مذهبى جريان مى يابد و[ پاپ] مظهر و تبلوراين وحدت محسوب مى شود. دوم :[ كليسا] مقدس است چرا كه بوجود آورنده آن مقدس است . تمام اعضاى آن به تقدس يادآورى شده اند چرا كه از ياورى روح مقدس برخورداراست . سوم : كليسا كاتوليك است يعنى براى نفع يك گروه از مردم يا يك ملت تاسيس نشده است بلكه در جهت تامين سعادت[ نوع بشر] حركت مى كند چرا كه تمام مردم متعلق به خدا هستند. چهارم : كليسا[ حواريون] را باور دارد چون بوسيله آنان بوجود آمده و درراس آنان[ پيتر مقدس] است .
طبق باور[ واتيكان] كليسا به كار[ نجات و رستگارى] كه بوسيله[ پدر پسر و روح القدس] تجسم يافته در[ عيسى مسيح] ادامه مى دهد. طبق اين باور عيسى[ پسر خدا] كه از بطن باكره مقدس مريم بصورت انسان به اين جهان آمده است و عيسى مسيح با تفويض قدرت هاى روحانى به[ پاپ] ها آنان را قادر به خدمت به خواهران و برادران خود مى سازد.اين قدرت ها عبارتنداز: آموزش با مسووليت فرمانروائى و حكومت واداره شعائر مذهبى . به اين شكل اين يك ماموريت الهى در راه[ حقيقت] وسود[ نوع بشر]است يعنى كليسا با اعتقاد به آموزش هاى انجيل پيام آور برابرى برادرى عدالت و رشد كامل فردى و جمعى است .
آموزشهاى پاپ كه در واقع نشان دهنده حضور مذهب است بايداز طريق : نشان دهنده حضور مذهب است بايداز طريق : گفتگوها پيام ها نامه به كشيشان در همچنين از راه شناخت مفاهيم و روشها دراختيار معتقدان قرار گيرد. تماميت قدرت قانونگذارى و[ فتوى] به كشيشان به صورت مى گيرد. گفتنى است كه قدرت كامل در قضاوت و مديريت نيز در اختيار پاپ قرار دارد.
[پاپ] [ مقام عالى مقدس] [ پدر
مقدس] [ خادم خادمين خداوند] و غير از جمله القاب و عناوينى هستند كه به جانشين[ پيتر]اطلاق مى شود. كلمه[ پاپ] بمعناى پدراست .
پاپ واسقف ها
در داخل كليساى كاتوليك دو تقسيم بندى قابل توجه است : كليساى لاتين و كليساى اورينتال . در هر يك ازاين دو تقسيم بندى كليساهاى متعدد محلى و منطقه اى وجود دارد.اداره اين كليساها به اسقف ها سپرده شده است . پاپ اين كليساها را به اسقف ها سپرده شده است . پاپ در راس شوراى اسقف هاست و در تماس دائم با آنان در سراسر جهان بسر مى برد (تا سال ١٩٧٣ ميلادى بيش از ٣٠٠٠اسقف وجود داشت )او در مورد مسايل مهم مربوط هب كليسا مى توانداسقف ها را به[ شوراى عمومى] فراتر خواند. آخرين جلسه اين شورا - بيست و يكمين درطول تاريخ كليسا - بعنوان[ شوراى عمومى دوم واتيكان] در سال ١٣٦٤ ميلادى بوسيله[ پاپ جان بيست و سوم] افتتاح واختتام آن سه سال بعد بوسيله[ پاپ پل ششم] اعلام شد. گفتنى است كه نخستين شوراى واتيكان در سال ٧٠ - ١٨٦٩ ميلادى تشكيل شده بود. در سال ١٩٦٥ در آخرين جلسه دومين شوراى عمومى واتيكان پاپ پل ششم تشكيل يك ارگان جديد به نام[ شوراى اسقف ها] را بعنوان ارگان رابط بين پاپ واسقف ها اعلام داشت .اين ارگان تاكنون چندين بار براى بررسى مسايل جهانى كليسا تشكيل جلسه داده است . دستور جلسات بوسيله پاپ تعيين مى شود واغلب از ميان طرح هاارائه شده از سوى اسقف ها انتخاب مى گردد. وظيفه اين ارگان بطور عادى وظيفه اى مشورتى است واعضاى شورا همگى داراى راى مساوى هستند.از سال ١٩٧٦ DICCESKN BISHCPS بعضى ازاسقف ها نيز به كاردينالهاى عضو در قسمت[ دومين كوريا] (دفترى كه از مجراى آن پاپ بر كليساى كاتوليك فرمان مى راند)اضافه شدند.
جامعه كاردينالها
پاپ دراجراى ماموريت خود بعنوان مسوول كليسا بطور مستقيم از سوى جامعه كاردينالها يارى مى شود. كاردينالها انتخاب كنندگان و مشاوران عالى مقام پاپ هستند.انتخاب پاپ از سال ١١٩٧ ميلادى به آنان سپرده شده است . براى انجام اين امر آنها در[ كان كليو] گردهم مى آينداين كلمه بمعناى[ گردهمائى پشت درهاى بسته] است ! كاردينالى حق ورود به[ شوراى انتخاب] را دارد كه براساس آخرين موافقت نامه صادره از سوى پاپ پل ششم به ٨٠ سالگى نرسيده باشد.
در حدود ٤ قرن يعنى از سال ١٥٨٦ به بعد تعداد كاردينالها ثابت و حداثكر ٧٠ نفر بود اما توسعه كليسا بوسيله پاپ جان سيزدهم و پاپ پل ششم سبب شد تا تعداد آنها بيشتر گردد.
يك سنت چند قرنى بپا داشتن CCNSISTORIES است جلساتى كه در طى آن پاپ و كاردينالها در موردامور دولتى تاييد مقدسان جديد اعلام نامزدى اسقف ها و كاردينالها گفتگو مى كنند. علاوه براين بهنگام[ كريسمس] و در رو جشن تولد عبسى مسيح پاپ در پيامى به آنان موقعيت كليسا و مسائل مبتلا به نوع بشر را در زمينه هاى دينى و اجتماعى بررسى مى كند. دراين مراسم تمامى سفراى مقيم واتيكان با اكراديته شركت مى كنند و پاپ پس از قرائت پيام خود با يك يك آنان ديدار و گفتگو مى كند .
تعداداندكى كاردينال در[ واتيكان] زندگى مى كند. مسووليت كاردينالى كه امور كشور رااداره مى كند ٢ايجاب مى كند كه در قصر [ اپوستوليك] زندگى كند چرا كه بعداز پاپ مهمترين شخصيت و نزديك ترين همكاراواين گروه از كاردينالها هستند.
[رومن كوريا] چيست ؟
[ رومن كوريا] يك سازمان ادارى است كه از دواير مختلف تشكيل شده است و پاپ را بعنوان[ رهبر جهانى كليسا] يارى مى دهد. به اين سازمان اسامى گوناگونى اطلاق مى شود كه در ميان آنها معروف تراست .
شكل فعلى اين سازمان در ماه اوت سال ١٣٦٧ بوسيله پاپ ششم بررسى شده و تصميم هائى گرفته شد براين اساس اعضاء كاركنان و مشاوران آن براى مدت سال از سوى پاپ منصوب مى شوند. مانعى براى انتصاب مجدداين افراد وجود ندارد و كار سازمان و دواير مربوط به آن تماس نزديكتر بااسقف و كنفرانسها و نشست هاى آنان است .
در شكل جديد و بدليل انتخاب كاركنان از كشورهاى مختلف [ رومن كوريا] در حال حاضر يك بعد مشخص بين المللى يافته است .
در رومن كوريا براساس قانون مورداشاره سال ١٩٦٧ مكان نخست از نظر تقسيمات ادارى به دو سازمانى داده شده است كه مستقيما با پاپ كار مى كنند.اين دو سازمان عبارتنداز سازمان امور كشور ٣ و شوراى امور عمومى كليسا ٤ . مقراين سازمان نزديك به آپارتمان پاپ و در طبقه سوم[ قصراپوستوليك] است . سازمان امور كشور مركزى است كه از مجراى آن فرامين و رهنمودهاى پاپ ابلاغ مى شود. حفظ و برقرارى رابطه با دواير مختلف كوريا اسقف ها و نمايندگان آن در سراسر جهان نمايندگان كشورهاى خارجى واشخاص خصوصى بعهده
گردانندگان سازمان است كه در راس آن كاردينال مسوول اين امر قرار گرفته است و بوسيله جانشين او يارى مى شود. گفتنى است كه كاردينال مسووليت دواير مختلف را بعهده دارند تشكيل جلسه مى دهد. رياست اين جلسات بااوست . دراين سازمان همچنين مديريت و دفتر نشريه رسمى واتيكان و كتاب سال آن قرار دارد. همه ساله كتابى در بيش از هزار صفحه به نام فعاليتهاى[ واتيكان] از سوى اين سازمان چاپ و پخش مى گردد.
شوارى امور عمومى كليسا از سال ١٩٦٧ نسبت به سازمان امور كشور استقلال بيشترى يافته است . قبلااين شورا بخشى از سازمان فوق بود. سازمان در حال حاضر مسوولى ويژه دارد. مسايل مربوط به مذاكرات روابط با دولت ها و ملت ها در حوزه مسووليت هاى آن است . علاوه براين مسائل مربوط به نمايندگان پاپ نيز مشتركا با سازمان امور كشور رسيدگى مى كند.
در زمينه[ حقوق بين الملل] واتيكان مشكل خاصى از حاكميت را داراست حاكميتى كه از حاكميت ارضى كشور واتيكان جداست . به اين معنا كه حاكميت كليسا بعنوان جامعه اى مستقل و فارغ از هر قدرت زمينى در سراسر جهان بوسيله او نمايندگى مى شود.
بعنوان يكى هستى و واقعيت مستقل كليسا همواره فعاليت كرده است . يعنى از سوئى نمايندگان خود را به كشورهاى مختلف فرستاده واز ديگر سو نمايندگان آنان را پذيرفته است . روابط سياسى ازاين نوع در سالهاى اخير گسترش چشمگير يافته است . در پايان سال ١٩٨٤ نمايندگان سياسى واتيكان ٧٨ نفر و نمايندگان غيرسياسى آن ١٥ نفر بود. لازم به يادآورى است كه ماموران سياسى واتيكان در يك آكادمى كه در سالهاى پيشين تاسيس شده است آموزش هاى لازم است را مى بينند. تا سال ١٩٨٣ همچين ٨٢ هيئت سياسى در واتيكان پذيرفته شده بود. نمايندگان سياسى خارجى در واتيكان بعنوان يك قاعده عمومى در[ رم] زندگى مى كنند واز مصونيت سياسى برخوردار.اين امر بدليل مساحت كوچك واتيكان است كه اقامت و زندگى هيئت هاى نمايندگى خارجى را در آن مشكل مى سازد.
وظايف وامور مربوط به نمايندگان پاپ بوسيله پاپ پل ششم در فرمان سال ١٩٦٩ دقيقا معين شده است . نماينده غالبا يك[ اسقف اعظم] است و قبل از هر چيز يك روحانى است و در خدمت كليساست و بعنوان رابط بين كليساى محل ماموريتش با پاپ عمل مى كند. علاوه براين ماموريت اساسى او نماينده واتيكان در كشور و دولت محل ماموريت خويش نيز هست .
بايد در نظر داشت كه واتيكان براى مسائل مربوط به صلح خلع سلاح امنيت بين المللى رشد و هم چنين مسايل اجتماعى فرهنگى و عملى اهميت ويژه قائل است و بهمين دليل
است كه در موسسات مربوطه بين المللى نظير يونسكو و ...[ نماينده دائم] دارد.
گروههاى ويژه روحانى ١ oongregationبجاى وزارتخانه هاى پاپ عمل مى كنند اين نام از كلمه سنتى مى آيد كه مشخص كننده ديدارهاى گروهى از كاردينالها واسقفهائى است كه عضو يك دايره هستند. در حال حاضر ده گروه ويژه روحانى فعاليت مى كنند و نام بسيارى از آنان با نام هائى كه مسووليت ها و وظايف آنان را بهتر تعيين كند عوض شده است . همانطور كه نيازهاى تازه سبب تغيير در سازمان دهى ادارى پاره اى از دواير مستقل شده است .
گروه ويژه روحانى در دفتر مقدسى كه در سال ١٥٤٢ شكل گرفت نخستين گروهى بود كه تغييرات سازمانى در آن رخ داد و نام آن به[ گروه ويژه روحانى براى دكترين ايمان] تغيير يافت .اين گروه مسوول كليه مسايلى است كه در زمينه ايمان واخلاق پديدار مى شود. مشاوران گروه از ميان صاحب نظران كاتوليك در سراسر جهان انتخاب مى شوند.
در يازدهم اوريل ١٩٦٩ كميسيون بين المللى [مذهب شناسى] در داخل اين گروه شكل گرفت تا به مسايل مربوط به [دكترين ايمان] رسيدگى كند. نمايندگانى از مكاتب و مليت هاى مختلف در اين كميسيون عضويت دارند. كميسيون اقلا سالى يكبار تشكيل جلسه مى دهد و به[ كميسيون اسقفى انجيل] مربوط است ارتباط اين دو كميسيون در سال ١٩٧١ بوسيله پاپ پل ششم به رسميت شناخته شد.
گروه ويژه روحانى براى اسقف ها:اين گروه در سال ١٥٨٩ ميلادى تاسيس شد و مسايل مربوط به كليساهاى محلى و پيشواهاى روحانى آنان ار كه در[ گروه ويژه روحانى براى كليساهاى شرقى] پذيرفته نشده اند بررسى مى كند.اين گروه در خدمت اسقف هاست و در همان حال كه مسائل مربوط به تاسيس واصلاح قلمرواسقف ها را حل مى كند واسقف ها و فعاليت هاى روحانى آنان را نيز در قلمرو خود بعهده دارد پيگيرى جريانات شوراهاى منطقه اى را (شوراهائى كه در مناطق مختلف در يك كشور فعاليت مى كنند) مطالعه مى كند. كنفرانسهاى اسقفى نيز بااين گروه است . دو كميسيون اسقفى به اين گروه وابسته است : كميسيون اسقفى براى مهاجران و مسافران (نظير توريست ها پناهندگان و دريانوردان ) و كميسيون اسقفى براى آمريكاى لاتين .
گروه ويژه روحانى براى كليساها شرقى :اين گروه در سال ١٨٦٢ شكل گرفت و در سال ١٩١٧ مستقل شد. گروه در ارتباط با
قلمرو واسقف ها روحانيت مذهب و آيين هاى شرقى با گروه هاى ويژه روحانى براى موسست غيرمذهبى و ديگر گروه هاى مربوطه همكارى دارد. به اضافه آنكه اين گروه در مورد مسائل مربوط به بعضى كشورهاى آفريقائى و خاورميانه ازاختيارات ويژه اى برخورداراست .
گروه ويژه روحانى براى نظم شعائر مذهبى :اين گروه در سال ١٩٠٨ تشكيل شد و هر مساله اى كه مربوط به[ شعائر ٧ گانه] شود در حوزه عملكرد آنست .
گروه ويژه روحانى براى روحانيت : تاريخ تاسيس آن به گروهى كه در سال ١٥٦٤ بوجود آمد بر مى گردد. تا قبل از ١٩٦٧ كار گروه مشاوره و تنظيم واظهار نظر در مورد صحت تعابير بود. در حال حاضر گروه در خدمت روحانيت است و برنامه هايش با مسائل روحى كشيش ها و نوسازى پيشوائى روحانى مربوط مى شود. مطالعه و تنظيم برنامه هاى كشيش ها و اعزام آنان به كشورهاى مختلف جهان بااين گروه است . بعلاوه آن كه مسائل مربوط به اداره كليسا و ميراث هنرى آن را نيز زير نظر دارد .
گروه ويژه روحانى براى موسسات مذهبى و غيرمذهبى :اين گروه از سال ١٥٨٦ تا[ ١٩٠٨ گروه ويژه روحانى براى قواعد] ناميده مى شود.از ١٩٠٨ تا ١٩٦٧ كار گروه در رابطه با[ زندگى مذهبى] بود ولى در حال حاضر امور مربوط به مسائل غيرمذهبى را نيز زير نظر دارد.
گروه ويژه روحان براى مسيحى كردن مردم :اين گروه در سال ١٦٢٢ به فعاليت آغاز كرد و در آن هنگام عرصه فعاليتش بيشتر در سرزمينهاى مكشوفه ! جديد و بعضى كشورهاى اروپائى كه مسيحيت در آن روبزوال مى رفت بود. در حال حاضراين گروه درابعاد مختلف زندگى كليسا فعاليت مى كند و مناطق مخصوص دراروپا و آمريكا و تقريبا تمام آفريقا خاور دور نيوزيلند واستراليا (بجز يك استثناء كه تقريبا تمام فليپين باشد) را زير نظر دارد.اداره منطقه فيليپين را دائره خاصى بعهده دارد !
واتيكان مركز تاريخى هنر
در سال ١٩٦٠ ميلادى واتيكان در[ سازمان بين المللى حفظ آثار هنرى در صورت وقوع جنگ] ١ به ثبت رسيد.اين امر بمعناى برسميت شناخته شدن واتيكان بعنوان يك واقعيت ويژه هنرى در جهان است . صورت پذيرفتن اين امر نه بدليل شخصيت ها و بناهاى يادبود آن بلكه بدليل آن است كه واتيكان
والاترين ارزشهاى هنرى را عرضه مى كند. يك هيئت دائمى بر كار حفظ هنرى و بناهاى تاريخى آن نظارت دارد.
كتابخانه اسقفى واتيكان به در اختيار داشتن مجموعه هاى عظيم خطى تاريخى و فرهنگى معروف است . فكر ايجاداين كتابخانه نخستين بار بوسيله پاپ نيكلاس پنجم (١٤٥٥ - ١٤٤٧م ) مطرح شد اما كتابخانه پس از درگذشت وى بسال ١٤٧٥احداث گرديد. كتابخانه در حال حاضر داراى ٧٠ هزار جلداثر خطى صدهزار سند دست نوشته و يك ميليون كتاب چاپى و صدهزار نقشه است . وابسته به همين كتابخانه بخشى است كه وسيع ترين و كاملترين مجموعه هاى[ سكه] مربوط به پاپ و جمهورى رم را شامل مى شود. يك مدرسه كتابدارى نيز به كتابخانه مربوط است .
در حدود سال ١٦٠٠اين فكر مطرح شد كه واتيكان علاوه بر كتابخانه مى بايد آرشيو مخصوص به خود را داشته باشد.اين فكر بهنگام[ پاپ پيو پنجم] عملى شد. نسخ نامه ها قواعد و فرامين پاپ هااز قرن سيزدهم ببعد نخستين هسته هاى آرشيو را تشكيل داد. به اين ترتيب و بااين سابقه تاريخى است كه[ آرشيو مخفى واتيكان] شكل گرفته است . آرشيوى كه در طى قرون درارتباط و همكارى با آرشيوهاى مختلف مربوط به كليسا بوده است . براساس موافقتنامه قانونى لئوى هشتم (١٩٠٣ - ١٨٧٨) درهاى آرشيو براى استفاده[ فرزانگان] در سال ١٨٨١ گشوده شد وازاين سال آرشيو در حقيقت به منزله مركز پژوهشهاى تاريخى مورداستفاده قرار گرفت . درارتباط با آرشيو مدرسه اى براى تربيت كاركنان آن وجود دارد. همانطور كه مدرسه[ شناخت خطوط قديمى] و[ مدرسه سياست] نيز در واتيكان بكار آموزش مى پردازد.
مركز علمى :
در حوزه علوم تجربى و رياضى واتيكان موسساتى آموزشى بااعتبار جهانى دراختيار دارد. آكادمى علوم ٧ كه در سال ١٩٣٦ ميلادى بوسيله [پاپ پيوس يازدهم] تاسيس شد در حقيقت ريشه در مدرسه اى باستانى دارد كه در سال ١٦٠٣ ميلادى در[ رم] به فعاليت آغاز كرد. مدرسه را يك هيئت ٧ نفرى از دانشمندان كه بوسيله پاپ از ميان ملل مختلف انتخاب مى شوند اداره مى كنند. بااين هدف كه آزادى آن پيشرفت دانش وارتقاء پژوهشهاى ضرورى در جهت پيشبرد علوم عقلى تامين گردد .
يك پايگاه[ ستاره شناسى] نيز در برج بادها ٨ بين سالهاى ١٥٨٠ - ١٥٧٨ بدستور[ پاپ گريگورى سيزدهم] ساخته شد. تغيير در تقويم
كه بوسيله اين پاپ در سال ١٥٨٢ پديد آمد درارتباط با نخستين نشست ستاره شناسان در محل اين پايگاه بود. پايگاه بعدها به محل ساختمان [لئوى سيزدهم] انتقال يافت و بالاخره بهنگام[ پاپ پيوششم] به ويلاى پاپ منتقل گرديد. در آخرين تغيير محل پايگاه به وسائل مدرن مجهز شد و يك آزمايشگاه علوم مربوطه نيز به آن منظم گرديد. پايگاه بطور منظم برنامه هاى پژوهشى اش را دنبال مى كند و با رصدخانه هاى معتبر جهان درارتباط دائم است . به بناهاى هنرى و موزه ها بطور مختصراشاره خواهد شد اما در همين جا لازم به تذكراست كه اداره ويژه اى مسووليت رسيدگى به آن را به عهده دارد.اين اداره در قرن ١٦ و بهنگام آغاز ساختمان كليساى بزرگ فعلى آغاز بكار كرد واعضاى آن را معماران و تكنسين هائى تشكيل مى دهند كه به آنهااصطلاحاsampietrini گفته مى شود. يك استديو موزائيك به اين اداره وابسته است .
انتشارات واتيكان :
واتيكان داراى يك مركز چاپ و انتشارات ٩است كه كارهاى چاپى به زبانهاى مختلف راانجام مى دهد و يك روزنامه به نام Losservatore romanoاخبار و مسائل سياسى - مذهبى را گزارش مى كند.اين روزنامه در سال ١٨٦١ به وجود آمد واز آن تاريخ تاكنون بطور مرتب منتشرشده است .
در قسمت رسمى كه غالبا در صفحه اول روزنامه قرار دارد سخنرانى هاى پاپ اسناد رسمى واخبار مربوط به واتيكان چاپ مى شود. گذشته از اين روزنامه بطور كلى به امور مذهبى با تكيه ويژه به فعاليت هاى كليسا در سطح جهانى مسائل سياسى اجتماعى واقتصادى مى پردازد. واتيكان همچنين هفته نامه هائى به زبانهاى : آلمانى انگليسى اسپانيائى پرتغالى وايتاليائى را چاپ و پخش مى كند. يك هفته نامه مصور نيز با Losservatore romano Domenica از سال ١٩٣٤ ميلادى به طور مرتب منتشر ساخته است .
اموراين نشريات روزنانه و هفتگى را موسسه مخصوصى به نام Losservatore romano انجام مى دهد ١٠ .
از سال ١٩٣١ واتيكان يك فرستند راديوئى دارد كه بوسيله[ پاپ پيوس ششم] و[ ماركولى] افتتاح شده است . راديو واتيكان ٢٠ ساعت در شبانه روز به ٣٠ زبان زنده دنيا برنامه پخش مى كند و شنوندگان خود را در جريان مسائل واخبار مربوط به كليسا و جهان قرار مى دهد.
واتيكان بمثابه يك كشور:
براساس قرارداد منعقده بين واتيكان وايتاليا در تاريخ يازدهم فوريه ١٩٢٩ ميلادى [واتيكان] يك كشور مستقل با مساحت ٤٤.١ كيلومتر مربع بشمار مى رود و البته جمعيت آن با توجه بمقدار مساحت از چند صد نفر تجاوز نمى كند ولى بعنوان باقيمانده اى از قرن ها قبل و بعنوان ايالت پاپى كشور واتيكان داراى آزادى براى انجام[ ماموريت هاى روحانى] است . براساس قرارداد مذكور بعضى از دارائى هاى غير منقول كليسا كه خارج از[ مرزهاى واتيكان] هستند جزو اموال واتيكان محسوب مى شوند.از آن جمله است كليساى بزرگ ١١ و ديگر ساختمانهائى ازاين قبيل .
پاپ در راس كشور واتيكان قرار دارد واز نظرامور قضائى ادارى و قانونگذارى قدرت مطلق را داراست .امور قانونگذارى و ادارى از مجراى كميسيون پاپى ١٢اعمال مى شود وانجام امور قضائى از كانال دادگاه هاى ويژه صورت مى پذيرد. و جدااز كميسيون پاپى [ دولت] ١٣ امور مربوط به[ كشور] رااز مجراى يك[ دبيرخانه عمومى] اداره مى كند.اين دبيرخانه داراى ٧اداره به شرح زيراست :
شوراى امور عمومى امور حقيقى كارمندان حسابدارى مركزى تجارت امنيت پست و تلگراف . سه مديريت عمومى كارهاى مربوط به : بناهاى يادبود موزه ها گالرى ها خدامات تكنيك و راديو واتيكان رااداره مى كنند. پنج مديريت نيز به مسايل مربوط به خدمات اقتصادى رصدخانه واتيكان خدمات بهداشتى باستانشناشى و پژوهش و ويلاهاى پاپى ! رسيدگى مى كنند.
[ اداره زائران] و جهانگردان كه زير نظر دولت فعاليت مى كنند با اين هدف كار مى كنند كه تسهيلات لازم را براى[ جذب زائر] درابعاد فرهنگى و مذهبى بوجود آورد.
كشور واتيكان پرچم خاص خود را دارد كه از ٢ قسمت تشكيل شده است . بعداز چوبه قسمت زرد و بعداز آن قسمت سفيداست كه نشانه كشور بر آن نقش بسته است .
سرود رسمى واتيكان مارش پاپى است ١٤ كه بوسيله چارلز گونود ١٥ براى جشن ياد بود پنجاهمين سال ورود[ پاپ پيوس ششم] به جامعه كشيشى ساخته شده است .
انحلال[ نيروهاى مسلح پاپى] (گارداحترام ژاندارمهاى پاپى و گارد پالاتين كه فرمان آن در چهاردهم سپتامبر سال ١٩٧٠ ميلادى بوسيله پاپ پل ششم صادر شد)
به دليل تاكيد! بر[ ماموريت مذهبى جانشينان پيتر مقدس] صورت گرفت . تنها نيروى باقيمانده [ گاردسوئيسى] با لباسهاى ويژه اى است كه گفته مى شود بوسيله[ ميكل آنژ] طراحى شده است .
يك سرويس امنيتى (بدون يونيفرم ) وابسته به اداره مركزى امنيت مسائل ضرورى را كه در رابطه با[ برقراى نظم] ! وجود دارد حل و فصل مى نمايد.
[ كشور واتيكان] داراى سرويس پست و تلگراف ويژه خويش است و تمبرهاى خود را چاپ و بفروش مى رساند. علاوه براين مسكوكات واتيكان درايتاليا آزادانه بكار مى رود و واتيكان مالك ايستگاه قطار خود نيز هست .
واتيكان در بسيارى ازاتحاديه هاى دولتى - بين المللى عضواست و همچنين بعضويت بعضى ازاتحاديه هاى غير دولتى نيز در آمده است . هسته اصلى اين كشور يا شهر مقدس اصولا كليساى بزرگ[ سنت پيترو] قصر حواريونى و موزه ها و كتابخانه است . پاپ هاى بسيارى نيز ساختمانهاى ديگرى به اين مجموعه افزوده اند.
در قسمت شمال غربى مجموعه ساختمانها باغهاى واتيكان قرار دارد كه در بين ديوارهائى كه بوسيله[ پاپ پل سوم] [ پيوس چهارم] و[ اوربان هشتم] بين سالهاى ١٥٥٠ تا ١٤٦٠ ميلادى ساخته شده است محصوراست .
ميدان و كليساى بزرگ[ سنت پيترو]
هر زائر يا توريستى كه به تماشاى[ سنت پيترو] مى آيد فورا در محاصره ستونهاى برافراشته اى واقع مى شود كه ميدان را در جلو كليسا محصور كرده است .اين بهترين كار[ برنى نى] معمار معروف است . ميدان ٢٤٠ متر عرض دارد و درانتهاى ديگر آن كه كليساواقع مى شود نماهاى كار[ مورانو] واقع شده است.[ برنى نى] اين عمارت ميدان را بفرمان [ الكساندر هفتم] بين سالهاى ١٦٦٧ - ١٦٥٦ بپايان رساند و موفق شد تا هدف[ كليسا] را در آن معكس سازد.
در ميانه ميدان نشانه اى به طول ٨٨.٢٥ متر وجود دارد كه در چهار گوشه آن چهار شير برنزى قرار گرفته است . آنها بوسيله [ كالى گولا] از مصر آورده شدند. در سيرك مخصوص او جايگزين گرديدند. درانتهائى ترين نقطه اين يادبود قطعه اى از صليب قديمى قرار گرفته است .
بفرمان SINTUSY نشانه يادبود بوسيله[ دومينيكو فونتانا] درسال ١٩٨٦ م ساخته شد. دو فواره به ارتفاع ١٤ متر در هر سوى اين بنا كه OBELISK خوانده مى شود قرار گرفته است . آن كه در طرف راست است بوسيله[ مادر نو] در سال ١٦١٣ و آن كه در طرف چپ واقع شده بوسيله[ كارلوفونتانا] در سال ١٦٧٠ ساخته شد. دو سنگ مدور كه
بين OBELISK و هر يك از دو فواره واقع شده است مركزاصلى توجه مى باشد. در قسمت چپ ميدان بعداز COLONNAD سالن سخنراين است كه بوسيله معمار[ پيرلوئيجى نيروى] ساخته شده و بوسيله[ پل ششم] در ژوئن ١٩٧١افتتاح گرديد. سالن گنجايش ٧٠٠٠ صندلى و ١٢٠٠٠ نفرايستاده را دارد. بين كليساى بزرگ و قصر حواريين قسمتى از عبادتگاه SISTINE قرار گرفته است كه شاهكار[ ميكل آنژ] در نقاشى در آن واقع است .
قصر حواريين ٤٦:اين قصر در قسمت راست مجموعه [ برنينى] واقع شده است و به مجموعه ساختمانهائى اطلاق مى شود كه از قرن سيزدهم تا قرن نوزدهم بنا شده اند. نخستين ساختمان با INNO III (١١٩٨١٢١٦) آغاز و با نيكلاس سوم (١٢٨٠ - ١٢٧٧)ادامه يافت . پاپ اخير فرمان ساختمان قسمت مركزى را صادر كرد. ساختمانهائى كه به آن اضافه شده اند بوسيله دو آرشيتكت يعنى[ دومنيكو] و[ كارلوفونتانا] بفرمان SIATUs v بنا گرديدند. در ورودى اصلى در[ برنز] ناميده مى شود در كناراين در پله هاى سلطنتى واقع است . در طرف راست آن پله هاى PIU IX كه به CORTILID SAN DJASC منتهى مى شود. پس از آن سه لژ[ رافائل] قرار دارد كه دومين لژ به وسيله را فائل نقاشى شده است . آپارتمان خصوصى پاپ در بالا واقعند. هر ظهر يكشنبه و در روزهاى مقدس پاپ در دومين پنجره ظاهر مى شد و براى مردمى كه در ميدان[ سنت پيترو] گرد آمده اند سخنرانى كرده و با آنها دعا مى خواند!
در طبقه دوم آپارتمان [پاپى] براى مستمعين واقع است .اين آپارتمان مجموعه اى ازاطاقهاست كه به كتابخانه پاپ متصل مى گردد. مستمعين رسمى بطور فردى يا در گروههاى كوچك به ديدن پاپ مى روند و هر چهارشنبه بطور معمول پاپ زائران را دراين مكان مى پذيرد.اين مراسم در سالن سخنرانى واتيكان برقرار مى شود. بجز تابستان پاپ به ويلاى پاپى در محل مورداشاره تغيير مكان مى دهد و به رسيدگى امور در محيطى ييلاقى ادامه مى دهد. ملاقات كوتاه با زائران در يكشنبه هاى تابستانى از بالكن اين ويلا انجام مى شود در همان حال سخنان پاپ از بلند گوهائى كه در ميدان [سنت پيترو] قرار گرفته است پخش مى گردد.
بخشى از ساختمانهائى كه مجموعه قصر حواريون را تشكيل مى دهند عبارتنداز: عبادتگاه پائولين ١٦ ساخته شده به وسيله[ پل سوم] ١٥٤٩ - ١٥٣٤ - آپارتمان برجيا ١٧ و عبادتگاه نيكلاس پنجم . براى رسيدن به اين مجموعه
هنرى مى بايداز موزه ها گذشت .
كليساى بزرگ سنت پيترو در بالاى مدفن حوالاى برگزيده عيسى بعنوان رهبر جسمانى كليسا تمام كسانى را كه به[ رم] وارد مى شوند چه بدلايل مذهبى و چه بدلايل فرهنگى بخود جذب مى كند. دراين محل است كه بيشترين مراسم عبادى بوسيله شخصى پاپ برگزار مى شود. در چنين موقعيت هائى يك كرويژه مراسم را همراهى مى كند.اين كر كه در سالهاى بسيار دور شكل گرفته است . كر SISTIKS خوانده مى شود.
البته كليه نمايندگى هاى مقيم در واتيكان براى شركت در تمامى اين مراسم دعوت مى شوند ولى طبعا نمايندگان مسلمان در مراسم[ خاص مذهبى مسيحى] شركت نمى كنند (مانند زانو زدن در برابر پاپ استفاده از نان مقدس خواندن دعاها و ...).
شهادت[ پطرس] و يادبود حوارى :
در كليساى بزرگ واتيكان در زير گنبد[ ميكل آنژ] مكان پاپى واقع است كه به وسيله كاربرنزى[ برنينى] محصور گرديده و مكان پاپى دقيقا در بالاى مدفن سنت پيتر واقع شده است . براساس يك سنت پا در قرون كليسا معتقداست كه ماهيگيراهل[ جليله] به[ رم] پايتخت امپراطورى آمد تا[ انجيل] بياموزد.او به هنگام[ سلطه نرون] رنج فراوان برد و سرانجام هم بدستور وى به شهادت رسيد. شهادتگاه او نخست محل سيرك بود كه بعدها بوسيله امپراطور[ كنستانتين] نخستين كليسا در آنجا بنا گشت .
اسناد و مداركى كه در دسترس ماست نشان مى دهد كه شهادت[ پطرس] - پيتر مقدس - در زمانى كوتاه بعداز آتش سوزى معروف[ رم] در جولاى سال ٦٤ ميلادى و به احتمال زياد در پائيز همان سال در محل سيرك اتفاق افتاد. گفته مى شود كه بدن اواز صليب پائين كشيده شد و دفن گرديد. اين امر بوسيله مسيحيان PIOUS در كناره سيرك و در آنسوى جاده عملى شد.اين مكان قبلا نيز بعنوان گورستان مورداستفاده بود. نخستين مقبره يك سنگ قبر ساده بالاى زمين بود كه از همان آغاز مورد توجه ويژه واقع مى شد. بعداز مرگ[ نرون] سيرك مورداستفاده قرار نگرفت و محلى براى نگهدارى بيماران جزامى شد. بعدها به هنگام كنتسانتين اين محل با خاك پر شد و نخستين كليساى بزرگ به يادبود [سنت پيتر] بنا گرديد.اين امر به دليل احترام ويژه اى كه مسيحيان آن روز براى اين مكان قائل بودند صورت گرفت . باقيمانده هاى شهر جزاميان در سطح نخستين طبقه كليساى امروز واقع است و گوشه هائى از معمارى رم قديم را مى نماياند. بعضى از آثار باقيمانده به خانواده هاى غيرمسيحى متعلق است كه بعدها همان خانواده ها نيز به دين عيسى گرويدند.اين باقيمانده ها نيز به دين عيسى گرويدند.اين باقيمانده ها بسيارى از گوشه هاى تاريك را در مورد هنر و تاريخ اديان در قرن اول امپراطورى
روشن مى كند. كه در بين عوامل يافته شده پرستشگاهى است كه در قرن اول به يكى ازاديان غيريكتا پرست تعلق داشته و در قرن سوم بوسيله نشانه هاى مسيحى پر مى شود. در تزئينات داخلى بوسيله موزائيك اين مفاهيم بوضوح ديده مى شود: [ما چوپان خوب را مى بينيم . ماهيگير فرزانه] .اين واقعيت كه چرااين ساختمان كوچك پرازاينگونه موزائيك هاى غنى است تنها چنين قابل توجيه است كه ساختمان كوچك پر از اينگونه موزائيك هاى غنى است تنها چنين قابل توجيه است كه ساختمان به مدفن [ سنت پيترو] نزديك است . كوتاه زمانى بعداز نيمه قرن دوم در بالاى گور قديمى [سنت پيتر] يك محل كوچك براى مراسم بخاك سپارى ساخته شده .اين ساختمان يك عمارت دو طبقه بوده كه بر دو رديف ستون هاى مرمراستوار مى گرديد. بين اين ستونها ديوارى بود كه در حال حاضر به آن[ ديوار قرمز] مى گويند. اين ديوار مدفن [ سنت پيترو] را از گورستانى كه در طرف غرب واقع بود جدا مى كرد. درمقابل ساختمان و در قسمت شرقى آن محوطه اى چهار در هفت متر وجود داشت كه در حال حاضر باستان شناسان آن را [ منطقه] مى نامند.
در پايان قرن سوم وابتداى قرن چهارم رويه شمالى بنا با آثار هنرى تازه اى پوشانده شد و نوشته هائى به لاتين كه بين سالهاى (١٩٥٧ - ١٩٥٣) خوانده شد به اين امر گواهى مى دهد.اگر چه خواندن اين كلمات به آسانى ميسر نبود و نيست امااين مكان وجود داشت تا نامهاى مسيح مريم پيتر تشخيص داده شود. نخستين دهه هاى قرن چهارم در تاريخ كليسا و بناى يادبود [سنت پيرو] اهميتى بسزا دارد. بعداز صلح با كليسا اميراطور [كنستانتين] تصميم گرفت تا [رم] را با كليساها بيارايد. براى ساختن آن اين احتياج وجود داشت تا قسمت قابل توجهى از [ شهر جزاميان] خاكريزى شود. اين امر بين سالهاى (٣١٥-٣٢١) صورت گرفت و پس از آن بناى ياد بود [كنستانتين] بخاطر [سنت پيترو] كه قسمت هائى از آن تا امروز برجا مانده است احداث شد. مردم زمان [كنستانتين] بناى مجبور را مقبره واقعى سنت پيترو مى دانستند. در داخل بنا محوطه اى در قطر ديوار وجود داشت كه مرمركارى شده بود كه در ميان آن مقاديرى استخوان با باقيمانده هائى از لباس بدست آمد پژوهش هاى باستانشانس مردم شناس و آزمايش هاى ويژه ديرين شناسى كه بين سالهاى (١٩٦٤ - ١٩٦٢) انجام گرفت نشان مى دهد كه دخمه مرمرين به زمان كنتسانتين بر مى گردد و آنچه در آن بوده به همان زمان مربوط است . گر چه استخوانها به همان قدمت مدفن پيتر هستند. پارچه هاى بدست آمده كه با طلا نيز ساخته شده اند ميتواند به كسى حتى خود حوارى نيز متعلق باشد. به اين ترتيب اطلاعاتى كه بوسيله دانش هاى روز تاييد مى شود نشان مى دهد كه استخوانها امكانا متعلق به حوارى مزبوراست كه از محل اصلى آن در زمان كنستانتين به محلى خالى از رطوبت
منتقل شده است در طول زمان سه ساختمان ديگر در محل بناى يادبود [كنستانتين] ساخته شد. نخست بناى گرگورى بزرگ (٦٠٤ - ٥٩٠) دوم بناى مربوط به CALIKTUS III (١١١٩١١٢٤) كه بناى گرگورى را در بر مى گيرد و بالاخره بناى مربوط CLEMENT CIII كه در حال حاضر جايگاه پاپى كليساى فعلى است . در پاى جايگاه فعلى مكانى براى [اعتراف] وجود دارد كه به عبادتگاهى بدون سقف شبيه است .
تاريخچه سياسى واتيكان :
صرف نظر از مسائل معمارى - موزه ها و آنچه به آثار فعاليت هاى فرهنگى - مذهبى مربوط مى شود تاريخچه سياسى واتيكان بعنوان يك كشور تاريخچه سياسى واتيكان بعنوان يك كشور با موقعيت ويژه چنين است :
براى يك دوره تقريبا هزار سال يعنى از هنگام[ شارلمانى] تا زمان ورودايتاليائى ها به رم در محل پورتاپيا ١٨ در سپتامبر ١٨٧٠ منطقه به پاپ ها و كليسا تعلق داشت . در دوران يكپارچه سازى پادشاهى ايتاليا رفته رفته متعلقات مربوط به پاپ كه در ميانه شبه جزيزه از دريائى تا دريائى را در بر مى گرفت (خشكى بين آدرياتيك - مديترانه ) را بخود جذب كرد.اين دوره با ورود سربازان[ ويكتور امانوئل] پادشاه ايتاليا به رم در سال ١٨٧٠ به پايان رسيد. در سالهاى ٧٠ ١٨٦٠ كوشش فراوانى براى وادار ساختن[ پاپ] به دست بردارى از حقوقى كه به نمايندگى از سوى كليسا براى خود قائل بود بعمل آمد اما[ پاپ] بعنوان شخصى كه يك[ قدرت برترالهى] را نمايندگى مى كند به اين امر راضى نشد و پس از ورود سربازان سلطنتى به رم پاپ به[ واتيكان نقل مكان كرد. با تائيد موافقتنامه لاتران ١٩ در فوريه ١٨٧٠ و[ قانون ضمانت] ماه مه ١٩٧١ ايتاليا حاكميت كليسا بر لاتران واتيكان - ويلاى پاپ و باغهاى مربوطه را برسميت شناخت امااين امر بوسيله [پاپ پيوس پنجم] و جانشينانش مورد تائيد قرار نگرفت تا آن كه كليسا دو موافقتنامه با دولت [موسولينى] امضاء كرد. براساس يك موافقتنامه مذهب رسمى كشور كاتوليك اعلام و حقوق مربوط به آن به [قانون] سپرده شد. براساس موافقتنامه ديگر به مساحتى معادل ٤٤ - هتكار حق حاكميت يافت و واتيكان كشورى بى طرف اعلام گرديد. قانون اساسى جديدايتاليا درسال ١٩٤٧ نيز بخش دوم موافقتنامه را تاييد كرد امااز سال ١٩٦٧ گفتگو براى موافقتنامه ديگرى آغاز گشت و تا مساله [مذهب رسمى] حذف گردد و در عين حال حاكميت [واتيكان] زير سئوال قرار نگيرد.
... عليرغم مقاومت واتيكان سرانجام در
سال پيش - ١٩٨٥ ميلادى اين قرارداد بسته شد و ضمن حفظ احترام ظاهرى[ واتيكان] مذهب رسمى كاتوليسم از قانون جمهورى ايتاليا حذف شد و مزاياى ديگرى كه دولت ايتاليا مجبور به مراعات آنها بود لغو گرديد ولى به استقلال سياسى اقتصادى و مذهبى واتيكان همچنان صحه گذاشته شد!
بررسى شرايط كنونى حاكم بر[ واتيكان] و چگونگى[ حاكميت پاپ] و روش سياسى - مذهبى فعلى آن نيازمند فرصت بيشتر و ديگرى است كه اگر توفيق حاصل شد در شماره ديگرى به آن خواهيم پرداخت .
پايان
--------------------------------------------------------------------------------
پاورقى ها
١. CONST NTINLAN BASILICA
٢. CARDINAL SECRETARY OF STATE
٣.(y OF STATE ata sec
٤. CIL FOR THE FUBLIC COUI
٥. THE SACRED CONGREGATIONS
٦. INTERNATIONAL REGISTER OF CULTURAL WORKS UNDER SPEEIAL PROTECTION IN CASE OF ARMED CONFLICT
٧. THE PONTIFICAL ACADAMY OF SCIENCES
٨. TOWER OF THE WINDS
٩. CATICAN POLY GLOT PRESS
١٠.اين نشريات از واتيكان منتشر مى گردد ولى نشريات وابسته به واتيكان سراسر دنيا و زبانهاى گوناگون بالغ بر پنج هزار نوع با دو ميليارد تيراژاست ...
١١. SAINT JCHN LATERN .
١٢. PONIIFICAL COMMISSION .
١٣. GOCERNATE .
١٤. PAPAL MARCH .
١٥. CHARLES GOUNOD .
١٦. PACLINE .
١٧. BORGIA .
١٨. PORTA .
١٩. LATERN TREATY .