آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٠ - آشنايى با مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى

آشنايى با مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى



وابسته به دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميّه قم
فرهنگ اسلامى, مالامال از پژوهشهايى است كه به دست انديشورانى نكته سنج انجام گرفته است و اينك ما وارث چنين ميراث غنى و ارزشمندى هستيم و بر ماست كه آن را پاس بداريم. و پاس داشتن آن به اين است كه اولاً: با بكارگيرى روشهاى جديد و كارآمد تحقيقاتى, آنها را به شكل نيكو به جهانيان عرضه كنيم. و ثانياً: با غور و بررسى در زواياى نكاويده در آن بر حجم پژوهشها بيفزايم تا اين گلستان هميشه عطرآگين بماند. دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميّه قم, در راستاى همين هدف, (مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى) را در سال ١٣٦٢ بنيانگذارى كرد تا با جذب و آموزش گروهى از فضلا و پژوهشگران حوزه علميه قم به اين مهم بپردازد. فعاليتهاى پژوهشى اين مركز به هشت عنوان كلى تقسيم شده است:
١ ـ ارائه خدمات تحقيقاتى و اطلاع رسانى علوم اسلامى
٢ ـ سيره پيشوايان معصوم و ائمه اطهار (ع)
٣ ـ تدوين معجم الفاظ احاديث شيعه
٤ ـ احياء متون آثار شيعه
٥ـ پاسخ به پرسشهاى مذهبى و اسلامى
٦ ـ معارف اسلامى
٧ ـ ادبيات عرب
٨ ـ آموزش سياسى
فعاليتهاى پژوهشى در هر يك از اين موضوعات كلى به موضوعات كوچكترى تقسيم مى شود كه در اين مقال, نگاهى كوتاه به آنها خواهيم داشت. ١ ـ بخش ارائه خدمات تحقيقاتى و اطلاع رسانى علوم اسلامى
فراهم آوردن امكانات علمى و اطلاعات مورد نياز پژوهشگران در شكوفايى و عمق تحقيقات آنان سهمى بسزا دارد. و اين مهم از چشم مؤسسات و مراكز تحقيقاتى جهان پوشيده نيست. در اين مركز هم بخش (خدمات تحقيقاتى) به منظور فراهم آوردن تسهيلات لازم براى محققان شكل گرفت. اين بخش در ارائه خدمات خود از واحدهاى ذيل كمك مى گيرد:
الف ـ بانك اطلاعات علوم اسلامى و آرشيو مطبوعات
ب ـ خدمات كامپيوترى
ج ـ كتابخانه
د ـ ارتباطات بين الملل
هـ ـ ترجمه و ويراستارى
و ـ جذب و آموزش
الف: بانك اطلاعات علوم اسلامى و آرشيو مطبوعات
مجمو ع پنج قسمت تشكيل دهنده بانك اطلاعات به منظور ذخيره سازى و بازيابى سريع اطلاعات علمى به شرح زير تلاش مى كنند: ١ ـ الف: خدمات فنى
برنامه ريزى استاندارد جهت تنظيم و طبقه بندى اطلاعات و ذخيره سازى آن در اين قسمت به اين شكل انجام مى شود كه ابتدا كنترل سيستم نمايه سازى آرشيو و فراهم آوردن نرم افزار لازم براى كامپيوتر, و بعد تنظيم سيستم طبقه بندى اطلاعات و معلومات واحدهاى تحقيقاتى
٢ ـ الف: تدوين تزاروس علوم اسلامى
تهيّه تزاروس يا اصطلاح نامه مخصوص ـ كه بازيابى مدارك و معلومات را سهولت مى بخشد ـ ضرورتى بود كه به آن توجه شد. دو نوع تزاروس عام و خاص در نظر گرفته شد; تزاروس عام, جامع تمام علوم اسلامى است و كليه واژه ها و اصطلاحات تخصصى هر علم را در برمى گيرد. و تزاروس خاص به اصطلاحات تخصصى علوم مختلف ـ بى توجه به ارتباط آن با علوم ديگر ـ مى پردازد.
مراحل تهيّه اين تزاروس, بحمدالله پيشرفت خوبى داشته است. از ابتدا به اهميّت مستندِ تزاروس نيز توجه لازم شده است و براى هر يك از اصطلاحات, مستندى تعيين شده است. ٣ ـ الف: نمايه سازى موضوعى
استخراج كلمات و مفاهيم اساسى متون و تنظيم آنها به گونه اى كه بازيابى سريع آن امكان داشته باشد ظرافتى خاص دارد و بايد مطابق استاندارد باشد. در اين مركز از انواع سيستم نمايه سازى, سيستم (همارا) مناسب شناخته شده و براساس آن كار مى شود. اميد است علومى مانند: اصول, فقه, علوم قرآنى, اصول عقايد, حديث, رجال, ملل و نحل, تاريخ اخلاق, فلسفه, حقوق, تاريخ, جامعه شناسى, علوم تربيتى, اقتصاد و همچنين خطوط كلى سياست خارجى و داخلى كشورها نمايه سازى شود.
كار نمايه سازى روزنامه ها و مجلات معتبر نيز كه از سال ١٣٦٨ آغاز شده است, ادامه دارد. بعضى از مجلات و روزنامه ها از ابتداى انتشار آنها تاكنون, نمايه سازى شده است. نمايه سازى كتابهاى اصولى كه مورد نياز مبرم حوزه هاى علميه است مانند: كفاية الاصول, محاضرات فى اصول الفقه, فوائد الاصول, نهاية المراد, مصباح الاصول و اجود التقريرات و همچنين كتب اصولى معروف اهل سنت مانند: معارج الاصول, الاِحكام فى اصول الأحكام, رسالة فى علم الاصول در دست تهيه است.
٤ ـ الف: شناسايى شخصيتها و مراكز تحقيقاتى ـ فرهنگى
شناخت مراكز تحقيقاتى و اطلاعات لازم در زمينه كار آنها يك ضرورت فرهنگى غيرقابل انكار است, بخش شناسايى شخصيتها و مراكز تحقيقاتى به اين مهم مى پردازد تا با شناسايى كامل شخصيتها و مراكز, امكان شناخت آن را براى علاقه مندان فراهم كند. تاكنون چهل پرونده جامع از مراكز تحقيقاتى قم فراهم آمده و بيش از ١٥٠ نفر از شخصيتهاى علمى و فرهنگى, شناسايى كامل شده اند. ٥ ـ الف: آرشيو مطبوعات
آرشيو مطبوعات بانك اطلاعات وظيفه حفظ و نگهدارى مجلات, روزنامه ها, فصلنامه ها, بولتن, نقشه ها و … را بر عهده دارد. روزنامه كيهان و اطلاعات از سال ١٣٤٦, روزنامه جمهورى اسلامى از سال ١٣٥٨, روزنامه ابرار از سال ١٣٦٤, روزنامه رسالت از سال ١٣٦٤, روزنامه كيهان عربى از سال ١٣٦٦ و روزنامه خراسان از سال ١٣٢٨ در اين آرشيو موجود است. همچنين روزنامه هاى كيهان هوايى, نامه ايران, قدس, ميزان, انقلاب اسلامى و بعضى از روزنامه هاى انگليسى و عربى نيز در اين آرشيو نگهدارى مى شود. آرشيو مجلات نيز حدود صد نوع مجله به زبانهاى مختلف را آرشيو كرده كه براى ثبت آنها از سيستم كاردكس پيشرفته اى استفاده شده است. تمام عناوين روزنامه ها و مجلات در اين آرشيو, شناسنامه خاصى دارند. ب ـ خدمات كامپيوترى
ذخيره سازى و فراهم آوردن امكان بازيابى اطلاعات علمى در اين واحد انجام مى گيرد. جدا از ذخيره سازى و طبقه بندى اطلاعات, تحقيقاتى در زمينه قرآن, حديث, فقه, كتابها, مجلّه ها و نيز طرح كامپيوتريزه كردن سيستم كتابخانه هاى دفتر تبليغات نيز در دست اقدام است. اين واحد اكنون داراى دو دستگاه كامپيوتر سازگار با آى. بى. ام است. ج ـ اداره كتابخانه ها
دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميّه قم داراى شش كتابخانه است كه به اختصار نگاهى به آنها مى كنيم: ١ ـ ج: كتابخانه عمومى و امانى
اين كتابخانه در سال ١٣٤٨ در جنب ساختمان مركزى دفتر تبليغات در مساحتى حدود ٢٠٠٠ متر مربع و در سه طبقه بنا شده است. مخزن آن در طبقه هم كف ظرفيت نگهدارى ٤٠/٠٠٠ جلد كتاب را داراست و از امكانات و تجهيزات خوبى برخوردار است. اين كتابخانه داراى چهار سالن مطالعه با ظرفيت پذيرش ٦٠٠ نفر است. بعد از پيروزى انقلاب اسلامى تلاش فراوانى در جهت غناى كتابخانه صورت گرفت. در اين سالها حدود ٣٠٠٠٠ جلد كتاب به مخزن آن افزوده گشت و در كنار آن, كتابخانه امانى نيز تأسيس شد. دارا بودن سالن قرائت خانه مخصوص خواهران از ويژگيهاى اين كتابخانه است. سيستم فعلى فهرست نويسى در اين كتابخانه قديمى و سنتى است و از دو بخش فهرست مؤلفين و فهرست موضوعى برخوردار است. ٢ ـ ج: كتابخانه مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى
ضرورت فراهم آوردن منابع و مصادر لازم براى پژوهشگران, كتابخانه اى را با حدود ١٠٠٠٠ جلد از اصيلترين منابع و مصادر علوم اسلامى بنا نهاد. محققان مركز مطالعات و تحقيقات از اين كتابخانه به صورت قفسه باز و مستقيم استفاده مى كنند. حدود هزار جلد نسخه خطى و عكسى و ديگر منابع آن همراه با سيستم استفاده از آن, كمك خوبى براى محققان در جهت تحقيق و پژوهش آنهاست. فهرست بردارى اين مجموعه رو به اتمام است و به زودى در اختيار مشتاقان ذخاير علمى و ادبى قرار خواهد گرفت. ٣ ـ ج: كتابخانه علوم اجتماعى
اين كتابخانه در ابتدا, براساس ضرورت آشنايى هر چه بيشتر دانش پژوهان با مسائل سياسى و اجتماعى با عنوان (كتابخانه سياسى) تشكيل شد; بتدريج با افزايش موضوعات, به (كتابخانه علوم اجتماعى) تغيير نام يافت. در حال حاضر به لحاظ كمبود جا و عدم سالن مناسبى براى قرائت خانه عمومى, اين مجموعه تنها به دانشجويان علوم سياسى حوزه علميّه قم به صورت امانى سرويس مى دهد. اين كتابخانه با بيش از ١٠٠٠٠ عنوان و ٤٠٠٠٠ جلد كتاب يكى از غنى ترين كتابخانه هاى كشور در موضوعات سياسى و اجتماعى است. ٤ ـ ج: كتابخانه ادبيات
افزايش فعاليتهاى ادبى و توجه روزافزون طلاب و فضلاى حوزه به مسائل هنر و ادبيات, و ضرورت بهره گيرى از آن جهت ارائه فرهنگ اسلامى, مقدمات تشكيل كتابخانه ادبيات را فراهم كرد. اين كتابخانه با تعداد ٥٠٠٠ جلد كتاب به صورت امانى در خدمت اديبان و هنردوستان حوزه علميه قم قرار دارد. ٥ ـ ج: كتابخانه تخصصى روان شناسى و كودك
توجه به مسائل تربيتى كودكان و شناخت دنياى پيچيده و ظريف آنها گامى مهم در پرورش نسل آينده انقلاب است; از اين رو دفتر تبليغات اسلامى از آغـــاز فعاليتهاى خود بــــه اين امر توجه كامل داشت و به همين منظور (مركز تربيت مربى كودكان) را پى افكند. اكنون حدود ده سال از فعاليت اين مركز مى گذرد.
در سال ١٣٦٨ جهت سهولت سرويس دهى به مربيان كودك و فضلايى كه با اين مركز همكارى داشتند اين كتابخانه تأسيس شد و امروز حدود ٥٠٠٠ جلد كتاب دارد.
كتابخانه اى ويژه خواهران در (واحد خواهران دفتر تبليغات) درحال شكل گيرى است كه مراحل اوليه را طى كرده و به زودى كامل خواهد شد.
در جهت هماهنگى سيستم سرويس دهى اين كتابخانه ها با سيستم مدرن جهانى, تلاشهاى زيادى صورت گرفته است و از آراء و نظريات صاحبنظران استفاده شده است. اكنون بيست نفر از افرادى كه دوره هاى آموزشى تخصصى را گذرانده اند در هماهنگ كردن سيستم سرويس دهى اين كتابخانه ها مى كوشند.
تهيّه تجهيزات لازم چون ميكروفيلم و ميكروفيش و… از برنامه هاى در دست اقدام است كه به زودى انجام مى پذيرد.
با كمال تأسف بايد گفت كمبود جا, و امكانات مورد نياز ديگر از معضلات مهم كتابخانه هاى قم است. د ـ ارتباطات بين الملل
شناخت مراكز علمى و اسلامى, انتشارات بزرگ جهان و مؤسسات پژوهشى دنيا, براى مؤسسات علمى و تحقيقاتى ضرورتى اجتناب ناپذير است; چرا كه ارتباط مستقيم يا غيرمستقيم با اين مراكز زيربناى تجربياتى را فراهم مى آورد كه بس گرانمايه و ارزشمند است. واحد ارتباطات بين الملل شناسايى و زمينه ارتباط با اين مراكز علمى جهان را براى محققان و پژوهشگران فراهم مى آورد. همچنين شناسايى آخرين تأليفات و تازه ترين پژوهشهاى در زمينه فرهنگ و معارف اسلامى در سطح دنيا به عهده اين واحد است. هـ ـ ترجمه و ويراستارى
در سال ١٣٦٨ با حضور برادران طلبه اى كه به دو زبان عربى و انگليسى تسلط لازم را داشتند امر ترجمه متون كه در قبل به صورت پراكنده انجام مى پذيرفت, جدى گرفته شد و پس از چندى واحد ترجمه پاگرفت.
اين واحد از همان آغاز براى بالا بردن كيفيت كار خود هميشه از اساتيد پرتجربه و متخصص سود برده است. شيوه كار, ابتدا به شكل عمومى بود امّا بعدها براساس تحقيقات حوزوى و دانشگاهى اعضاى واحد, گروههاى تخصصى زير تشكيل شد:
١ ـ هـ: فلسفه و كلام
٢ ـ هـ: حقوق
٣ ـ هـ: تاريخ و علوم اجتماعى
٤ ـ هـ: معارف اسلامى
هر يك از اين گروهها زير نظر استادى آشنا به زبان مربوطه و متخصص در همان رشته به ترجمه اشتغال دارند.
گروههاى اين واحد تاكنون موفق به ترجمه كتب ذيل گشته اند:
١ ـ گروه فلسفه و كلام
* فلسفه نقادى كانت, از كتاب تاريخ الفلسفة الحديثة, اثر يوسف كرم. اين اثر در ١٣٥ صفحه آماده چاپ است.
* براهين اثبات وجود خدا, از دايرةالمعارف پل ادوارد, حدود ٣٠٠ صفحه.
* اخلاق, اثر نيكولاى هارتمن, در سه جلد ١٢٠٠ صفحه .ترجمه اين اثر رو به اتمام است.
٢ ـ گروه حقوق
* لگال سيستم, نوشته دكتر حسن امين, در ٤٣٠ صفحه كه با عنوان (نظامهاى حقوقى خاورميانه) ترجمه شده و مراحل تكميل را مى گذراند.
٣ ـ گروه تاريخ و علوم اجتماعى
* اسلام در آفريقاى استوايى, اين اثر مجموعه اى از بررسيها, مقالات و بحثهاى مطرح شده در پنجمين سمينار بين المللى آفريقا در دانشگاه احمد بلّو زئير است كه در ژانويه سال ١٩٦٤ برگزار شد. متن اصلى آن ٤٧٠ صفحه است. اين كتاب اكنون در مرحله ويراستارى است.
* دين در خاورميانه از انتشارات دانشگاه كمبريج,حدود ٧٥٠ صفحه است كه مراحل تكميلى ترجمه را مى گذراند.
* حركتهاى نوين مذهبى و نهضتهاى سريع اجتماعى, اين اثر در چهار صد صفحه توسط انتشارات يونسكو چاپ شده است. ترجمه آن به پايان رسيده و درحال ويرايش است.
* بيمه در اسلام اثر دكتر نجات اللّه صديقى
* تلمود اثر ظفرالاسلام خان كه چاپ شده است
٤ ـ گروه معارف اسلامى
* ثم اهتديت, اثر دكتر محمد تيجانى سماوى, اين اثر با عنوان راه يافته ترجمه شد و چندى است كه در دسترس علاقه مندان است. گروه ويرايش
ارائه فرهنگ غنى اسلام و آثار علمى علماء بزرگ به دنياى علم و انديشه بر عهده حوزه هاى علميه است. نخستين گام در اين زمينه ويرايش و اصلاح اين آثار با معيارهاى فنى و امروزين است.
عرضه معارف اسلامى در قالب نثرى استوار و جذاب و همراه با رعايت كليّه ظرافتهاى نويسندگى و ويرايشى و رعايت استاندارهاى پذيرفته شده گرايش به فرهنگ اسلامى را افزايش خواهد داد و زمينه آشنايى با آن را سريعتر فراهم مى كند و همچنان كه شكلهاى مختلف هنرى ابزارى هستند كه به كمك آنها مى توان معارف اسلامى را زنده تر بيان كرد; ويرايش نيز يكى از اشكال ذوقى و هنرى است كه به مدد آن, مى توان مقاصد نويسنده را به شكل جذّاب و رغبت انگيزى به خواننده منتقل كرد. از اين رو, گروه ويراستارى پى ريزى شد.
اين گروه, نخست فعاليتهاى آموزشى را آغاز كرد و با دعوت از اساتيد با تجربه, زمينه استفاده از تجربيات ايشان را فراهم كرد كه تاكنون دو دوره آموزشى ـ كه هر يك پنج ماه به طول انجاميد ـ در سال ١٣٦٨ و ١٣٦٩ برگزار شده است و دوره سّوم آن نيز هم اكنون رو به اتمام است.
گروه ويرايش به واحدهاى ترجمه و ديگر واحدهاى تحقيقاتى سرويس مى دهد. در اين گروه كتابها و مقالات ذيل ويرايش شده و يا درحال ويرايش شدن است.
كتابها: اسلام در آفريقا,دين در خاورميانه,فن خطابه, نحو روان,سيماى كارگزاران اميرالمؤمنين,فلسفه كانت,خودآموز روش رئاليسم,فطرت,ماهيت قيام مختار,شهيد فخ,زندگينامه شهداى روحانيت,تلمود,راه يافته,حركتهاى نوين مذهبى و نهضتهاى سريع اجتماعى.
مقالات:سى مقاله در زمينه مسائل سياسى و فرهنگى,بيست مقاله در موضوعات گوناگون مذهبى,ده مقاله در مورد احياء شخصيت زن,شش مصاحبه با مسؤولين مراكز تحقيقاتى قم
و ـ جذب و آموزش محققين
اين واحد كه نقش ارائه خدمات در جهت تأمين نيروى تحقيقاتى را بر عهده دارد به اين شرح عمل مى كند:
١ ـ پيش بينى و محاسبه نيازهاى تحقيقاتى و شناسايى و جذب محقيقن در جهت رفع آن
٢ ـ تهيه طرحهاى كلى آموزشى در جهت ارتقاء سطح علمى محققين
٣ ـ اجراى برنامه هاى آموزشى در مركز يا اعزام آنان به ساير مراكز آموزشى
٤ ـ برگزارى سمينارها و كنفرانسهاى لازم
٥ ـ تشكيل كلاسها و كنفرانسهاى ويژه هر واحد ٢ ـ سيره پيشوايان معصوم و ائمه اطهار (ع)
اين واحد قبل از پيروزى اسلامى ايران توسط برخى از انديشوران انقلابى بنياد نهاده شد; به اين انگيزه كه زمينه شناسايى و شناساندن ائمه شيعه فراهم شود; چرا كه با كمال تأسف ـ على رغم منابع غنى و روشنى كه ما در اين زمينه داريم ـ شيعه نتوانسته آن چنان كه بايد پيشوايان خود را بشناسد و به ديگران هم معرفى كند. و اين ضعف بزرگى است كه بايد جبران گردد.
براى ارائه نمايى از شخصيت اين بزرگان, فعاليتهايى آغاز شد; از جمله گردآورى نظرات ديگر متفكرين راجع به آنان و همچنين جمع آورى سيره ائمه (ع).
اكنون در اين خصوص طرحى تعقيب مى شود كه شامل ١٧ بخش و ٧٥٠ بند فرعى است; مثلاً بخش مهدويت خود داراى ٢٩ بند است تاكنون حدود ٢٦٠٠٠ فيش تحقيقاتى در گروههاى تحقيقى اين واحد تصويب شده است و حدود ١٢٠٠٠ فيش به واحد كامپيوتر جهت برنامه نويسى ارائه شده است. ٣ ـ واحد معجم الفاظ احاديث شيعه
ضرورت وجود يك معجم دقيق و سهل الوصول براى منابع روايى شيعه بر هيچ محققى پوشيده نيست; در پاسخ به اين ضرورت در سال ١٣٦٣ اولين گام با تهيّه معجم الفاظ براى احاديثِ كتابِ عظيم و گرانسنگ بحارالانوار برداشته شد. فيش بردارى و مقابله و تصحيح آن در مدتى كمتر از سه سال پايان يافت و تنظيم آن آغاز شد. در مجموع حدود دو ميليون فيش آماده و تنظيم شد. در جهت كاستن حجم معجم, تلاشهاى فنى لازم صورت گرفته است. مطالب اين معجم به پنج بخش: روايات آيات, اشعار, اعداد و اعلام تقسيم شده است. پيش بينى مى شود كه بخش روايات آن در ده جلد به قطع رحلى بزرگ به جهان اسلام عرضه شود. اكنون جلد اول آن درحال حروفچينى است. ٤ ـ واحد احياء متون شيعه
آثار عظيم و گرانسنگ دانشوران شيعى كه بخش بزرگى ازفرهنگ اسلامى را تشكيل مى دهد, براى عرضه به مجامع علمى و فرهنگى و استفاده هر چه بهتر محققين, احتياج مبرم به تصحيح و مقابله فنى نسخ, ويرايش همه جانبه, حروفچينى چشم نواز و چاپ منقح و پاكيزه دارد.
واحد احياء متون شيعه كه در سال ١٣٦٨ به اين منظور بنا نهاده شده است هدف مذكور را با جديّت تعقيب مى كند.
گروههايى كه در اين واحد به تحقيق مشغولند, عبارتند از:
گروه نسخه شناسى : شنـــاسايى نسخه هاى موجــــود و تأييد ارزش و تعيــــين اولويت آنها توسط اين گروه انجام مى شود, آنگاه گروه ويرايش فنى, اصلاح ظاهرى و علامت گذاريهاى لازم را انجام مى دهد تا گروه تحقيق مآخذ روايات و مطالب را از منابع و كتب قديمى تر بيابند و اختلافات احتمالى را ياداشت كنند. گروه تحقيق اقوال, مآخذ اقوال, اشعار و ضرب المثلها را مى يابند; و گروه تحقيق رجالى, تحقيقات رجالى را انجام مى دهند تا كار براى گروه مقابله و گروه استوارسازى متن و گروه فهرست نويس ـ كه عهده دار تنظيم فهارس فنى براى اثر است ـ آماده شود و در نهايت گروه كنترل كار ديگر گروهها را كنترل كرده تا از ميزان خطاها و اشتباهها كاسته شود.
آثارى كه اكنون اين واحد در دست تحقيق دارد, عبارت است از:
٣ ـ١ـ تفسير (اصفى), ملامحسن فيض كاشانى. اين تفسير, تلخيصِ تفسير صافى است كه توسط خود مؤلف انجام پذيرفته است. اين خلاصه كه در دو جلد عرضه خواهد شد و متن تمام قرآن همراه آن چاپ خواهد شد مراحل نهايى تنظيم را طى مى كند و جلد اول آن تحويل حروفچينى شده است.
٣ ـ ٢ ـ مختلف الشيعه اثر علامه حلى ـ ره, اكثر مراحل فنى اين اثر فقهى بزرگ به اتمام رسيده و در مجموع با ١٢ نسخه معتبر مقابله و تصحيح شده است.
٣ ـ ٣ ـ عوائد الايام, ملاّاحمد نراقى. مراحل مقابله, استخراج روايات و اقوال اين اثر تمام شده و اكنون مراحل نهايى كنترل را مى گذراند. پيش بينى مى شود اين اثر با فهارس لازم در دو جلد وزيرى عرضه شود.
٣ ـ ٤ ـ غاية المراد فى شرح نكت الارشاد, تحقيق و مقابله اين اثر گرانقدر شهيد اول, مدتهاست كه آغاز شده و بزودى به پايان مى رسد.
٣ ـ ٥ ـ جواهر الكلام. اثر جاودانه شيخ محمدحسن نجفى معروف به صاحب جواهر, بيش از بيست نفر از محققان وفضلا كار تحقيق اين اثر سترگ را برعهده دارند.
ويرايش, مقابله, تصحيح كـامل متن و استخراج آيـــات و احاديث و كليه اقوال مذكور در آن از مصادر و مآخذ اوليه و پى نوشتهاى توضيحى لازم و ارائه هفت نوع فهرست فنى لازم از جمله كارهايى است كه بر روى اين اثر انجام خواهد شد. ٥ ـ واحد پاسخ به پرسشهاى مذهبى
به منظور پاسخگويى به سؤالات مذهبى كه از تمامى نقاط كشور و برخى از كشورهاى ديگر به حوزه علميّه قم مى رسد اين واحد در سال ١٣٦١ بينانگذارى شد و تاكنون اين فعاليتها را داشته است:
نامه هاى واصله: ٨٧٣٨
نامه هاى ارسال شده: ٩٦٩٦
جزوات تهيّه شده: ١٠٨
جزوات ارسال شده: ١١٤٦١
كتب ارسال شده: ١٦١٥
تعداد ١٠٨ جزوه تنظيم شده كه در آينده به صورت كتابهاى ويژه اى تحت عنوان پاسخ به پرسشهاى مذهبى منتشر خواهد شد. ٦ ـ واحد معارف اسلامى
در پاسخ به احساسات دين خواهانه و كنجكاوى نسل جوان در اين زمينه, واحد (با معارف اسلامى آشنا شويم) ضمن يك برنامه مطالعاتى و تحقيقاتى در اين راستا برنامه اى مكاتبه اى دارد هر چند گاه يكى از كتابهاى انديشمندان اسلامى براى مخاطبين تعيين شده تا با مطالعه آن, پاسخ سؤالات مذكور در جزوات ارسالى را به اين واحد ارسال دارند. پاسخهاى رسيده تصحيح و امتياز بندى شده و براى كسانى كه امتيازهاى بالايى كسب مى كنند جوايز و تشويقهايى در نطر گرفته مى شود. ٧ ـ واحد ادبيات عرب
بررسى, اصلاح, تكميل و تدوين كتابهاى درسى ادبى (صرف و نحو و بلاغت) حوزه با متد جديد در اين واحد انجام مى گيرد. در اين راستا كتابهاى ذيل آماده و چاپ گرديده است:
* كتاب صرف روان در بيان حديث و قرآن, ج ١, به فارسى (دوره ابتدايى)
* كتاب صرف روان در بيان حديث و قرآن, ج ٢, به زبان فارسى (دوره متوسطه)
* كتاب الصرف الحديث فى بيان القرآن والحديث, ج ٣, به زبان عربى (دوره عالى)
* نحو روان, ج ١, به زبان فارسى (براى دوره ابتدايى). كتابهاى ياد شده به فضل خدا, به چاپ رسيده است.
* نحو روان, ج ٢, به زبان عربى (براى دوره متوسطه) كتاب مذكور, درحال تدوين مى باشد.
* نحو روان,ج ٣, به زبان عربى(براى دوره عالى).
٨ ـ آموزش سياسى
با عنايت به رهنمودها و تذكرات رهبر فقيد انقلاب اسلامى حضرت امام خمينى ـ ره ـ در خصوص ضرورت رشد سياسى طلاّبِ حوزه هاى مقدس علميه, در سال ١٣٦٧ دوره هاى آموزشى در زمينه فراگيرى علوم سياسى تا حد كارشناسى آغاز شد. اكنون بيش از ١٦٠ نفر از روحانيون و طلاب محترم حوزه در اين رشته مشغول تحصيل و تحقيق مى باشند. دروس آموزشى در بخشهاى زير تهيه و تنظيم گرديده است:
بخش اول: دروس عمومى, پايه و اصلى كه جمعاً ١٠٤ واحد را شامل مى گردد.
بخش دوم: دروس تخصصى و گرايشى كه هر كدام ٤٠ واحد را شامل مى شود.
گرايشهاى موجود عبارتند از:
١ ـ فلسفه, مكاتب و نظريات سياسى.
٢ ـ سياست داخلى.
٣ ـ روابط بين الملل.
٤ ـ مسائل جهان اسلام.
٥ ـ ايران
ضمناً سيستم آموزشى به صورت واحدى بوده و آيين نامه آموزشى در ٧ فصل: ثبت نام نظام آموزشى, واحدهاى درسى و طول تحصيل, حضور وغياب, حذف واضافه, ارزيابى پيشرفت تحصيلى دانشجو, مرخصى تحصيلى و انصراف از تحصيل, تهيه و تدوين شده است.