آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٤ - نسخه هاى خطى كتابخانه مدرسه علوى خوانسار - مختارى رضا

نسخه هاى خطى كتابخانه مدرسه علوى خوانسار
مختارى رضا

شهر خوانسار از دير زمان خاستگاه عالمان بزرگ بوده است كه از آن جمله اند: آقاحسين خوانسارى، آقاجمال خوانسارى، سيد ابوتراب خوانسارى، آيت الله سيد محمدتقى و سيد احمد خوانسارى أفاض اللهُ علينا من بركات أنفاسهم الشريفة.
ييكى از عالمان جليل و مجهول القدر خوانسار در اين اواخر، آيت الله سيدحسين علوى خوانسارى بود كه در تاريخ ٢١/٤/٦٨ در حدود نود سالگى زندگانى را بدرود گفت.
آيت الله علوى در سال ١٢٨٧ شمسى به دنيا آمد و پس از تحـصيل مقدمات علوم در خوانسار و اصفهان رهسپار نجف اشرف شد و در محضر بزرگان آن حوزه با عظمت، از جمله حضرات آيات سيد ابوالحسن اصفهانى، ميرزاى نائـينى، ضـياءالدين عراقى و اصطهـباتاتى ـ رضوان الله عليهم ـ به تحصيل پرداخت و پـس از چند سال تحصيل و وصول به مرتبه اجتـهاد همراه با اجازاتى از آن بزرگان، به ايران بازگشت و در موطن خود خوانسار رحل اقامت افكند و به تدريس علوم دينى و ارشاد و رتق و فتق كارهاى دينى مردم مشغول شد. وى با چهره اى گشاده، همه اقشار مردم، از پير و جوان، روسـتايى و شهرى، باسواد و بى سواد را به حضور مى پذيرفت و هر يك را به فراخور حالشان ارشاد مى كرد. در خانه اش همواره به روى مراجعين باز بود و هر كس به حضورش مى رسيد بى بهره برنمى گشت. محفل او مجلس قرآن و حديث و موعظه بود و كسى از آن خسته نمى شد. كمتر اتفاق مى افتاد كه در جلسه اى ـ ولو چند دقيقه اى ـ آيه اى يا حديثى يا شعرى پندآميز نخواند. و از آنجا كه خود عالمِ عامل بود سخنانش بر دل مى نشست. عاشق خدمت به مردم بود و نه طالب نام و نان. بارها در مقـام موعظه و نصيحت آياتى از قرآن را از او شنيـدم كه با چشـمان اشـكبار و حالتى حزن آميز قرائت مـى كرد؛ مانند كريمـه (إنّا من المجـرمين منتقـمون)، (ما يلفـظ من قولٍ إلاّ لديه رقيب عتـيد)، (ألم يعـلم بأنّ الله يـرى). اين آيـات و ماننـد آنها را فراوان با سـوز دل قرائت مى كرد. خود را طلبكار مردم نمى دانست و در برابر خدمـاتش از كسى توقّعى نداشت. با توكّل، ساده زيسـت، پارسا و انقلابى بود. بارها در جلسـات به ما مى فرمود: (امام خمينى را دعا كنـيد) و (تا اين مرد را داريد غمى نداريد) و (در نماز جمعه شركت كنيد).
عمرى را با زهد و پارسايى به سرآورد، از مال دنيا چيزى نيندوخت و با دستى خالى از مال دنيا و پرونده اى مشحون از حسنات از دنيا رفت.
ييكى از مدارس دينى خوانسار كه در عهد صفويه بنا شده مدرسه علوى (مريم بيگم) خوانسار است. در سالهاى اخير كه اين مدرسه رو به ويرانى نهاده بود مرحوم آيت الله علوى به تعمير و توسعه آن همت گماشتند و آن را به مدرسه اى مرتّب و معمور تبديل كردند. مدرسه علوى مدرسه اى بسيار با معنويت و پربركت است و در آن علما و صلحا و اتقيا ساكن بوده اند. از جمله مدتى مرحوم ميرزاى قمى، و نيز مرحوم آيت الله العظمى گلپايگانى ـ أفاض الله علينا من بركات انفاسه القدسية ـ حدود يك سال و نيم در آن سكونت داشته اند. يكى از الطاف خداوند متعال بر حقير اين بود كه چند سالى موفّق به درك محضر مرحوم آيت الله علوى ـ رحمه الله ـ شدم و از نفس قدسى ايشان بهره بردم، همچنين سكونت در مدرسه ايشان (مدرسه علوى) منشأ بركات بسيار بر اين بنده بود و من كمتر مدرسه اى به اين معنويت و بركت ديده ام.
در كتابخانه مدرسه مذكور تعدادى نسخه خطى نگهدارى مى شود. اين جانب چهارسال پيش حسب ا لأمر مدير مدرسه مذكور، فرزند برومند مرحوم آيت لله علوى، اين نسخه ها را فهرست كردم كه ملاحظه مى شود. در تهيه اين فهرست چندتن از دوستان گرامى از جمله آقايان آقاميرى، سليمى، شاوردى همكارى كرده اند كه از ايشان سپاسگزارم.

***
١
اربعين
از بهاء الدين محمدبن حسين بن عبدالصمد عاملى، مشهور به شيخ بهائى (م١٠٣٠).
خط: نسخ. عناوين به شنجرف و در آغاز، فهرست احاديث شرح شده در چهار برگ.
تاريخ كتابت: ١٠٥٧.
كاتب: محمدقاسم بن محمدعلى كربلايى از روى نسخه اى كه ظاهراً در عصر مؤلف نوشته شده. در پايان نسخه آمده است: نقلت من النسخة التى نقلت بعضها من خط المصنف قدس سره.
در برگ پنج بعد از جدول فهرستِ احاديث نوشته شده است: هذا الجدول قد وضعه الاستاد العلامة البحر المحقق ـ مدظله العالى ـ مؤلف هذا الكتاب المستطاب بناءعلى التماس بعض المحصلين لديه و المتردد ين اليه اى مولانا محمديوسف المازندرانى و نقلت انا من نسخة كان بعض هذا الجدول من شريف خطه و كانت النسخة مصححة فى [كذا] النسخة التى طالعها المصنف ادام الله تعالى (كذا) و قيّد عليها قيوداً و حواشيَ و صححها غاية التصحيح و انا العبد محمدقاسم بن محمدعلى المازندرانى.
تعداد برگها: ٢٢٤، ١٢/٥ھ١٩.
تعداد سطور: ١٦.
٢
اربعين
از مولى محمدباقر بن محمدتقى، معروف به علامه مجلسى (١٠٣٧ ـ ١١١٠) كه تاريخ ختم تأليف در نسخه ما ٣ ماه رمضان ١٠٨٩ ذكر شده است.
خط: نسخ تميز، عناوين به شنجرف.
نسخه در زمان حيات مؤلف نوشته شده و در رجب ١٠٩٥ در روى برگ اول وقفنامه آن به انشاى مؤلف نوشته شده است. قسمتى از اين وقفنامه چنين است: اما بعد فهذا الكتاب المستطاب مما عمل و صنع و استنسخ من نماء الحمام الواقع فى اراضى نقش جهان ببلدة اصفهان من اوقاف … سلطان سليمان الموسوى الصفوى بهادرخان شَدَّ اللهُ اطناب دولته، و جعلت توليته للسيد… الامير عين العارفين القمى.
تعداد برگها: ٣٢٧، ١٢ھ٢٤.
تعداد سطور: ٢١.

٣
الاستبصار فيما اختلف من الاخبار
از شيخ الطائفه محمدبن حسن طوسى (٣٨٥ ـ ٤٦٠).
از كتب اربعه حديث در نزد اماميه است كه در سه جزء تدوين شده است.
اين نسخه دوره كامل استبصار و شامل آخرين باب استبصار درباره ترتيب كتاب و ذكر اسانيد آن نيز هست.
خط: نسخ زيبا، عناوين شنجرف. نسخه تصحيح شده است.
كاتب: سهراب داود الكرخى.
تاريخ كتابت: ذيقعده ١٠٦٦.
تعداد برگها: ٣٨٤، ٢٠/٥ھ٣٠.
تعداد سطور: ٢٥.
تاريخ وقف: ١١٢٢.
٤
الأنوار القدسية في الفضائل الأحمدية
ازمولى زين العابدين گلپايگانى، از شاگردان شيخ محمدتقى (صاحب حاشيه) و شيخ على كاشف الغطاء و شيخ محمدحسين اصفهانى (صاحب فصول) و شيخ محمدحسن صاحب جواهر، كه در سال ١٢١٨ متولد شده و در سال ١٢٨٩ بدرود حيات گفته است. شرح حال او در كرام بَرَرة (ج٢، ص٥٨٧) آمده است.
اين كتاب شامل يك مقدمه و هشت باب است. در ذريعه (ج١، ص٤٣٨) درباره ٌ آن آمده است: (هو كتاب غريب الاسلوب، مشتمل على اسرار شريفة نفيسة، أبدع فيه غاية الابداع).
انجام موجود: اطعموهم انّ يعقوب كان يذبح كلّ يوم كبشاً فيتصدّق منه و يأكل هو و عياله
انوار الولاية كتاب ديگر همين مؤلف است كه اخيراً دفتر انتشارات اسلامى در قم آن را چاپ كرده است.
خط: نسخ. اين نسخه ناتمام است.
كاتب و تاريخ كتابت مشخص نيست.
تعداد برگها: ٥٤، ١٥ھ٢١.
تعداد سطرها: ٢١.

٥
بحر الدموع
از احمدبن حسن بيرجندى، شامل يك مقدمه و ٩٧ جدول.
آغاز: الحمدلله الذى صغرت فى عظمته عبادة العابدين و حصرت عن شكر نعمته السنة الحامدين.
انجام: و مداح برگزيدگان حضرت وهاب را از شفاعت خود محروم ننمايد.
در ذريعه (ج٢، ص٣٩) نام مؤلف احمدبن حسن يزدى و متوفاى حدود ١٣١٠ق ذكر شده است.
خط: نسخ، عناوين به شنجرف، نسخه ظاهراً تا جدول ٩٥ را دارد.
كاتب: محمدحسن بن محمدباقربن محمدهادى.
تاريخ كتابت: ٢١ ربيع الاخر ١٢٩٣.
تعداد برگها: ١٣١، ١٥ھ٢١.
تعداد سطرها: ٢٥.

٦
تحفة الزائر
از علامه مولى محمدباقربن محمدتقى مجلسى (١٠٣٧ ـ ١١١٠). شامل يك مقدمه و دوازده باب و خاتمه كه همچنان كه در نسخه هاى اين كتابخانه هم آمده است در صفر ١٠٨٥ از تأليف آن فارغ شده است و مكرراً چاپ شده و سابقاً بسيار رايج بوده است.
ش١: نستعليق زيبا. عناوين به شنجرف. و در آغاز فهرست آن در سه برگ نوشته شده است.
كاتب: ابن محمد طاهر، محمدسالم خوانسارى.
تاريخ كتابت: ١١٣٤.
تعداد برگها: ٣٥٨، ١٣ھ٢١.
تعداد سطور: ١٦.

ش٢: خط: نسخ. عناوين به شنجرف، به نسخه رطوبت رسيده است.
تاريخ كتابت: ١٢٠٩، از روى نسخه اى كه در ١١٣٠ نوشته شده بوده.
تعداد برگها: ١٣٩، ١٨ھ٢٦/٥.
تعداد سطور: ٣٠.
واقف: ابن على صفار، باقر خوانسارى.
تاريخ وقف: ١٢٤٥.

٧
تفصيل وسائل الشيعة الى تحصيل مسائل الشريعة
از شيخ محمدبن حسن، معروف به حر عاملى (١٠٣٣ ـ ١١٠٤) در شش جلد كه در ١٠٦٨ تا ١٠٨٨ آن را نگاشته است.
اين نسخه از آغاز تا آخر كتاب الطهارة را دارد.
خط: نسخ .عناوين به شنجرف.
كاتب: ابن اسلام بيك، غلامحسين خوانسارى.
تاريخ كتابت: ربيع الاول ١٢٤١.
تعداد برگها: ٢٩٣: ١٤ھ٢٠/٥.
تعداد سطور: ٢٣.
واقف: محمدبن ابراهيم خوانسارى.
تاريخ وقف: ١٢٦٧.

٨
تقريرات اصول
از مرحوم آيت الله سيد محمدمهدى علوى (م١٣٢٩ق) فرزند مرحوم آيت الله سيدعلى مجتهد (م١٣٣٧ق) كه در جوانى در دوران حيات پدر از دنيا رفته است. تقرير درس آخوند خراسانى است. مؤلف در برگ ٤٢١، نوشته است: (…و بعد لما نزلت بى رحمة من ربّى اُيّدتُ لتحصيل مدارك الحلال و الحرام، فتشرفّتُ بأرض الغريّ على مشرّفها السلام، و استعنتُ اولاً بصاحب الأرض، ثمّ تشرّفت عند الاستاذ الأكرم، العالم الرّباني و الفاضل الصمداني العلامة الثاني الشيخ محمدكاظم الخراسانى دام ظلّه العالي، و رأيته مشتغلاً بمباحث الاصول، فسرّني ذلك غاية السرور، فاشتغلتُ عنده بالتلمذة و الاستفادة من إفاداته في بيان مهمات مسائل الأُصول…).
اين كتاب تقريباً تقرير يك دور اصول آخوند است، بجز موارد معدودى كه بخشى از مباحث را فاقد است. مباحث به ترتيب كفايه است، ولى در صحافى و گويا در نوشتن نيز، مباحث به ترتيب نوشته نشده و پس و پيش است. در لابلاى آن بحثى فقهى مربوط به بيع هم در چند برگ از همين مؤلف ديده مى شود كه شايد در صحافى به اين كتاب ملحق شده است. به هرحال، ما بدون تغيير اوراق و جابجايى آنها، برگها را شماره گذارى كرده و جايگاه مباحث آن را بر اساس همان شماره گذارى مشخص مى كنيم:
برگ ١ تا ٥٢: اقسام وضع و بحث مشتق؛
برگ ٥٢ تا ٧٤: بحث اوامر؛
برگ ٧٤ تا ٨٩: اجزاء؛
برگ ٨٩ تا ١٤١: مقدمه واجب؛
برگ ١٤٢ تا ١٧٦: اجتماع امر و نهى؛
برگ ١٧٦ تا ١٨٨: المقصد ا لثالث فى المفاهيم؛
برگ ١٨٨ تا ٢٠٨: المقصد الرابع فى العام و الخاص و المطلق و المقيّد؛
برگ ٢٠٩ تا ٢٤٦: امارات معتبره شرعاً يا عقلاً؛
برگ ٢٢٩ تا ٢٤٦: حجيت خبر واحد؛
برگ ٢٤٧ تا ٣٣٥: اصول عمليه
برگ ٢٦٤ تا ٢٨٠: شكّ در مكلّف به؛
برگ ٢٨٠ تا ٢٨٣: قاعده لاضرر؛
برگ ٢٨٣ تا ٣٣٥: استصحاب؛
برگ ٣٣٥ تا ٣٤٩: تعارض ادلّه و تعادل و تراجيح. (برگ ٣٤١ مربوط به اجتهاد و تقليد است كه در جاى خود قرار نگرفته است).
برگ ٣٤٩ تا ٣٥٢: خاتمة في بيان بعض المسائل المهمة. الاولى: درباره حسن و قبح عقلى و نزاع با اشاعره؛ الثانية: در اجتهاد و تقليد.
برگ ٣٥٣ تا ٣٥٩: موضوع علم، موضوع علم اصول، وضع، و صحيح و اعم؛
برگ ٣٦٠ تا ٣٧١: تعادل و تراجيح. در ٣٣٥ تا ٣٤٩ هم اين بحث آمده است كه شايد مجموع اين دو قسمت، تمام مباحث تعادل و تراجيح را دارا باشد.
برگ ٣٧٢ تا ٤٠٢: بحث فقهى اصالة اللزوم در بيع و معاطاة و ملزمات آن؛
برگ ٤٠٣ تا ٤١٠: بحث فقهى شرايط بيع (به نظر مى رسد اين دو بحث فقهى نيز تقرير درس آخوند است.)
برگ ٤١١ ـ ٤١٨: لاضرر؛
برگ ٤١٩ ـ ٤٢٠ بيع؛
رويه برگ ٤٢١: درباره موضوع علم. و گويا اولين صفحه تقريرات است.
برگ ٤٢٥: معاطاة.
نسخ مؤلف: نازيبا و ناخوانا. و ظاهراً مسوده اصل است و ابواب و فصولش مشخّص نيست و بزحمت زياد مشخص شد.
تعداد برگها: ٤٢٥، ١٧ھ٢٢.
مختلف السطر: ٢٧ تا ٣٤ سطرى.

٩
تقريرات اصول
از مرحوم آيت الله حاج سيدحسين علوى خوانسارى (متوفاى ذيحـجه ١٤٠٩ در حدود ٩٠ سالگى و مدفـون در خوانسار). فرزند مرحوم آيت الله امير سيد محمدمهدى موسوى علوى خـوانسارى متوفاى (١٣٢٩ و مدفون در خوانسار). تقرير درس مرحوم آيت الله شيخ محمدحسين نائينى است؛ چنانكه مقرّر در برگ ١٣ تصريح كرده است.
اين تقريرات در حوالى سالهاى ١٣٤٦ و ١٣٤٨ ـ چنانكه در برگ ٢٦ و ٢٠١ تصريح شده، و احياناً سالهاى قبل و بعد اين سالها ـ نوشته شده است.
گويا مؤلف يك دوره كامل تقريرات اصول مرحوم نائينى را نوشته است، ولى قسمت موجود آن تقريباً نيمى از مباحث اصول است بدين ترتيب:
١ ـ اجزاء و تقسيمات واجب: برگ١ تا ١٣؛
٢ ـ مقدمه واجب: برگ ١٤ تا ٢٦؛
٣ ـ امر به شىء مقتضى نهى از ضدّ است يا نه؟ برگ ٢٧ تا ٧٢؛
٤ ـ نواهى: برگ ٧٣ تا ١١٤؛
٥ ـ مفاهيم: برگ ١١٤ تا ١٣٤؛
٦ ـ عام و خاص: برگ ١٣٥ تا ١٨٠؛
٧ ـ مطلق و مقيد: برگ ١٨٠ تا ٢٠١؛
٨ ـ حجية قطع: برگ ٢٠٢ تا ٢٣٣؛
خط: نستعليق ريز و خوانا. مبيّضه نسخه اصل و به خط مرحوم مؤلف است.
تعداد برگها: ٢٣٣، ١٣ھ٢٠/٥
تعداد سطرها: مختلف، ١٦ تا ٢١ سطرى.

١٠
تهذيب الاحكام
از محمدبن حسن طوسى، معروف به شيخ الطائفه و شيخ طوسى (٣٨٥ ـ ٤٦٠) از كتب اربعه حديث اماميه.
آغاز: ذاكرنى بعض الاصدقاء ايده الله ممنّ اوجب حقه باحاديث اصحابنا.
اين نسخه از آغاز كتاب الطهارة تا آخر جهاد را دارد.
خط: نسخ زيبا و درشت. عناوين به شنجرف، و نسخه تصحيح شده است. متن از شرح با خط قرمز و احاديث با دايره قرمز از يكديگر جدا شده و نسخه جالب و تميزى است.
كاتب: ابن محمد نظام شيرازى.
تاريخ كتابت: صفر ١٠٤٩.
تعداد برگها: ٣٥٣، ٢٤/٥ھ٣٩/٥.
تعداد سطرها: ٣٢.
با تملك: حيدربن محمدحسن نورالدين موسوى حسينى عاملى نباطى در ١١٧٢.

١١
جواهر الكلام فى شرح شرائع الاسلام
از شيخ محمدحسن بن محمدباقر نجفى معروف به صاحب جواهر (م١٢٦٦ق). شرح شرايع محقق حلى و يك دوره كامل فقه است كه در طى سى سال، از ١٢٢٧ تا ١٢٥٧، به صورت استدلالى نوشته شده است. (ذريعه، ج٥، ص٢٧٥)
ش١: از آغاز كتاب الطهارة تا الفصل الخامس فى احكام الاموات. تتمه بحث در نسخه شماره ٢ آمده است.
خط: نسخ. كاتب و تاريخ كتابت معلوم نيست، ولى در برگ آخر آمده است: بلغ مقابلة بقدر الجهد و الطاقه على نسخة المصنف دام ظله.
تعداد برگها: ١٩٤، ٢٠ھ٣٠.
تعداد سطرها: ٣١.

ش٢: دنباله نسخه ش١ تا آخر طهارة. مشخصات نسخه مانند ش١ است. روى برگ آخر نوشته شده است: (بلغ مقابلة على نسخة المصنف ايده الله). روى برگ نخست نيز از مؤلف با دعاى (ايده الله) ياد شده است.
تعداد برگها: ١٧٢، ٢٠ھ٣٠.
تعداد سطرها: ٣١.

ش٣: آغاز كتاب الصلاة تا الركن الثالث فى بقية الصلوات.
خط: نسخ. مشخصات ديگر مانند نسخه قبل است و در پايان نسخه آمده است: بلغ مقابلة على نسخة المصنف متعنا الله ببقائه.
كاتب: موسى شيخ محمد.
تاريخ كتابت: ١٢٥٥.
تعداد برگها: ٣١١، ٢٠ھ٣٠.
تعداد سطور: ٣١.

ش٤: از آغاز عقود تا آخر حجر. خط: نسخ. مانند شماره هاى پيش در آخر نسخه آمده است: قد بلغ والحمدلله مقابلة على نسخة الاصل مبيّضة و مسوّدة على يدالعبد موسى الخمايسى.
تاريخ كتابت: ١٢٦٤.
تعداد برگها: ٢٨٠، ١٩ھ٣٠.
تعداد سطور: ٢٩.

ش٥: از كتاب الضمان تا انتهاى وصايا.
خط: نسخ. تصحيح شده و علامت بلاغ دارد.
تاريخ كتابت: ١٢٥٤.
تعداد برگها: ٢٢٤، ١٩ھ٣٠.
تعداد سطرها: ٢٩سطر.

ش٦: از ابتداى طلاق تا ٤٤٤ انتهاى نذر.
خط: نسخ.
كاتب: محمدعلى ولد حاجى ملاّ رجب على.
تاريخ كتابت: ١٢٥٨.
تعداد برگها: ٢٥٦، ١٩ھ٣٠.
تعداد سطرها: ٣١سطر.

ش٧: از ابتداى صيد و ذباحه تا آخر لقطه.
خط: نسخ. در پايان نسخه آمده است: بلغ مقابلة على نسخة المصنف سلمه الله تعالى على قدر الوسع و الطاقة.
تعداد برگها: ٢١٢، ٥/١٩ھ٣٠.
تعداد سطرها: ٢٩ .

ش٨: از ابتداى فرائض تا انتهاى ديات.
خط: نسخ. در آخر نسخه آمده است: بلغ مقابلة على نسخة المصنف سلمه الله تعالى.
تعداد برگها: ٣٨٠، ١٩ھ٣٠.
تعداد سطرها: ٢٩ .

١٢
حاشيه خطائى (ختائى)
از عثمان نظام الدين (متوفاى حدود سال ٩٠١ يا ٨٠١). حاشيه اى است بسيار مختصر بر مختصر تفتازانى و تا آخر آن نيست. بلكه تا بحث تعريف مسنداليه به ضمير است و چاپ شده است (ر.ك: ريحانة الادب، ج٢، ص١٣٩، ذيل خطائى) براى آگاهى گسترده رك: فهرست كتب اهدائى مشكاة (ج٢، ص٣٧٦ ـ ٣٧٨).
آغاز: نحمدك اللهم على ما اعطيتنا من سوابغ النعم و بوالغ الحكم و نصلّى على.
انجام: وكلامه رحمه الله لايحتمل ذلك الوجه بهذا و الاولى ان يقال المتروك بالمتروك اليه(كذا) فيقال بترك المعيّن الى غير المعيّن او الخطاب.
خط: نسخ نازيبا و مغلوط. با حواشى درهم و برهم و مختلف.
عناوين چند برگ اول به شنجرف، و در ساير برگها جاى عناوين بياض است.
تعداد برگها: ٤٨، ١٢ھ١٨.
مختلف السطر: ١٩ و ٢١ سطرى.

١٣
حاشيه ملاعبدالله يزدى بر حاشيه خطائى
از مولى عبدالله بن شهاب الدين يزدى(م٩٨١) صاحب حاشيه تهذيب المنطق تفتازانى است.
در اين نسخه تاريخ ختم تأليف آن ١٧ ذى الحجه ٩٦٢ در مدرسه منصوريه شيراز ذكر شده است. حاشيه خطائى بر مختصر تفتازانى، بسيار كوتاه و تا بحث تعريف مسنداليه به ضمير است و حاشيه ملاعبدالله بر حاشيه خطائى نيز تا همان بحث است.
براى آگاهى بيشتر ر.ك: فهرست كتب اهدائى مشكاة، (ج٢، ص٣٧٩ ـ ٣٨٠).
انجام: والمرجوّ من الله تعالى حسن الخاتمة و صلاح العاقبة انه على مايشاء قدير و باجابة رجاء الراجين جدير.
خط: نسخ. عناوين (قوله اقول) در آغاز به شنجرف و پس از چند برگ جاى عناوين بياض است.
كاتب: محمدمحسن بن عبدالحسين يزدى در اصفهان.
تاريخ كتابت: صفر ١٠٥٤.
تعداد برگها: ١١٥، ٩ھ١٨/٥.
تعداد سطور: ١٨.
با تملك ابن السيد على، محمدباقر الخوانسارى و على بن محمدباقر موسوى.
تاريخ وقف: ١٢٤٨.

١٤
حاشيه ميرزا جواد آقابر الغاية القصوي§
از ميرزا جواد آقاملكى تبريزى (متوفاى ١٣٤٣ و مدفون در شيخان قم.)
حاشيه اى است فارسى بر الغاية القصوي§، نوشته مرحوم محدّث قمى (م١٣٥٩) كه ترجمه العروة الوثقي§ تأليف سيدمحمدكاظم يزدى (م١٣٣٧) است.
در كتاب آئينه دانشوران (ص٣٥٠) يكى از تأليفات مرحوم ملكى، حاشيه فارسى بر الغاية القصوي§ ذكر شده كه همين كتاب است.
شرح حال محشّى و نيز برخى از فتاوى او را در كتاب سيماى فرزانگان (ج٣، ص٦٣ ـ ٧١) ببينيد. از جمله فتاوى وى در اين حاشيه، جواز تقليد ميت ابتدائاً و استحباب شهادت به ولايت در اذان و اقامه و كفايت همه غسلها از وضو است.
نسخه اى از اين اثر نيز در تملك حضرت حجت الاسلام والمسلمين استادى است.
اين حواشى در كنار يك نسخه چاپى الغاية القصوى (چاپ بغداد، ١٣٢٨، مطبعه دارالسلام، رحلى، ٥٥٠صفحه) كه از آغاز تا آخر اعتكاف را دارد، نوشته شده است.
كاتب و تاريخ كتابت مشخص نيست، ولى از محشّى با دعاى (رحمه الله) ياد شده كه مى نمايد پس از وفات او نوشته شده است. اين نسخه حواشى برخى قسمتها، مثل دماء ثلاثة و نماز عيد و اعتكاف، را ندارد و شايد اصلاً مؤلف اين قسمتها را تحشيه نكرده است.
در آغاز نسخـه آمده است: (بسمه تعالى. السلام عليكم و رحمة الله و بركاته. اين حواشى كه احقر به غـاية القصـوى نوشته ام حكم قطعـى به واقع نيسـت. بلكه آنـچه از ظواهر اخـبار ائمه معصومين ـ عليهم السـلام ـ و ادله ديـگر ـ كه آنها هم مرجعش به آنهاسـت ـ فهمـيده ام و خودم عمل مى كنـم، مى باشـد و اميدوارم كه اخوان مؤمنـين هـم كه در [كذا] طـبق اينها عمل نمـايند مـعذور باشند و معاقب نباشند، بلكه اگر عمل را خالص بكنند و[كذا] مثاب باشـند. از همه التماس دعا دارم. العبد جواد. رحمه الله).

١٥
حياة القلوب
از مولى محمدباقربن محمدتقى مجلسى (١٠٣٧ ـ ١١١٠).
انجام موجود: و گوينده مى گفت بى آنكه او را ببيند: السلام عليكم.
اين نسخه جلد دوم است. و تا ٤برگ از باب ٦٤ را دارد.
خط: نسخ، نازيبا.
كاتب و تاريخ كتابت مشخص نيست.
تعداد برگها: ٢٤٦، ١٩ھ٢٩.
تعداد سطور: ٣٠.

١٦
ذخيرة المعاد فى شرح الارشاد
از مولى محمدباقر، معروف به محقق سبزوارى (م١٠٩٠).
اين كتاب شرح ارشاد الاذهان علامه حلى تا آخر كتاب حج است.
آغاز موجود: قال المصنف كتاب الزكاة، الزكاة فى اللغة الطهارة و الزيادة و النموّ.
انجام موجود: فى صوم رمضان لزوم ثلاث كفارات اذا وقع فى نهار رمضان.
خط: نسخ. عناوين به شنجرف. متن با خط شنجرف از شرح جدا شده است.
اين نسخه از اول كتاب الزكاة تا آخر صوم را دارد.
كاتب: ابن محمدعلى، على اكبر.
تاريخ كتابت: ذى حجه ١٢٣٤.
تعداد برگها: ١٦٦، ١٩ھ٢٩.
تعداد سطرها: ٢٧.
تاريخ وقف: ١٢٣٩.

١٧
الروضة البهية فى شرح اللمعة الدمشقية
از زين الدين بن على بن احمد عاملى، مشهور به شهيد ثانى (٩١١ ـ ٩٦٥).
دو جلد، تاريخ ختم تأليف جلد اول جمادى الآخرة ٩٥٦. و تاريخ ختم جلد دوّم جمادى الاولى ٩٥٧.
ش١: جلد اول و دوم در يك مجلد.
خط: نسخ زيبا. عناوين به شنجرف.
صفحات مجدول و دور آنها به شنجرف خط كشى شده و متن با كشيدن خط قرمز روى آن از شرح جدا شده است. از آغاز كتاب يك برگ افتاده است.
كاتب: ابن اسماعيل بن ابراهيم، محمّدباقر خوانسارى.
تاريخ كتابت: ٢٢ شعبان ١٢٤٢.
تعداد برگها: ٣٦٦، ١٤ھ٢٥.
تعداد سطرها: ٢٧سطر.

ش٢: جلد اول و دوم در يك مجلّد.
خط: نسخ درشت، عناوين به شنجرف.
در حواشى از حاشيه آقاجمال خوانسارى و سلطان و نيز مسالك از مؤلّف مطالبى با تعبير (منه) نقل شده است و در آغاز آن نامه على بن مؤيد به شهيد اول و مطالب متفرقه ديگر در چهار برگ نقل شده است.
كاتب: ابن على اكبر، محمدحسن الخوانسارى.
تاريخ كتابت: ذيقعده ١٢٤٢.
تعداد برگها: ٣٤٦، ٢٠ھ٣٠.
تعداد سطرها: ٢٦.

١٨
رياض المسائل فى تحقيق الاحكام بالدلائل
از ميرسيدعلى طباطبائى (١١٦١ ـ ١٢٣١) كه شرح مختصر نافع محقق حلى است و از حدود سال ١١٨٩ تا ١١٩٦ به نگارش آن اشتغال داشته و تأليف كتابهاى آن پس و پيش بوده است نه به ترتيب (فهرست حجتيه، ص٥٩).
در نسخه ما تاريخ ختم تأليف كتاب الصلوة ١١٩٤ ذكر شده است.
انجام موجود: فهذا القول فى غاية المتانة لولا الا جماعات المنقولة المعتضدة بالشهرة.
ش١: كتاب الطهارة تا اواخر كتاب الحج، بحث كفارات.
خط: نسخ. عناوين به شنجرف. متن از شرح به خط شنجرف جدا شده است.
كاتب: قاسم بن حاج على اكبر در اصفهان.
تاريخ كتابت: آخر طهارة: ١٢٣٨ و آخر صلاة: محرم ١٢٣٩.
تعداد برگها: ٢٥٨، ٢٠ھ٣٠.
تعداد سطرها: ٣٥.

ش٢: از آغاز كتاب عتق تا آخر ديات.
خط: نسخ. عناوين به شنجرف. متن از شرح با خط شنجرف جدا شده است.
تاريخ ختم تأليف ديات در اين نسخه ٢٧ صفر ١١٩٢ ذكر شده است.
كاتب: محمدبن محمد صادق خوانسارى.
تاريخ كتابت: ذى الحجه ١٢٥٠.
تعداد برگها: ٢٠٧، ١٩ھ٣٠.
تعداد سطور: ٣٥.
تاريخ وقف: ١٢٥١.

١٩
السرائر الحاوى لتحرير الفتاوى
از محمدبن احمدبن ادريس حلّى، معروف به حلى و ابن ادريـس (٥٤٣ ـ ٥٩٨) شـامل يـك دوره فـقه و در پـايان يـك سلـسله احاديث منتخب از برخى اصول و مصنفات.
اين نسخه كامل است و مستطرفات را هم دارد.
خط: نسخ. عناوين به شنجرف.
كاتب: مهرعلى بن على محمد.
تاريخ كتابت: ١٢٦٠ يا ١٢٦٥.
واقف: مهرعلى بن آقاعلى محمد.
تاريخ وقف: ١٢٦٠ يا ١٢٦٥.
تعداد برگها: ٢٤٨، ٢٠ھ٣٠.
تعداد سطور: ٣٥.
٢٠
سه رساله فقهى (شماره ١)
از مرحوم آيت الله سيد محمدمهدى علوى خوانسارى (متوفاى ١٣٢٩، شاگرد آخوند خراسانى، متوفاى ١٣٢٩ و سيد محمدكاظم يزدى، متوفاى ١٣٣٧و پدر مرحوم آيت الله حاج آقاحسين علوى خوانسارى، متوفاى ذيحجه ١٤٠٩ و صاحب تقريرات مرحوم نائينى متوفاى ١٣٥٥ قدس سرهم).
اين مجموعه مشتمل بر سه رساله فقهى است و به نظر مى رسد كه تقرير درس استادش آخوند خراسانى است:
١ ـ رساله اى در خمس، آغاز آن بحث از معدن و وجوب خمس آن است و ناتمام است. (برگ ١ تا ٣٢).
٢ ـ درباره يكى از فروع كتاب نكاح يعنى رضاع و اينكه رضاع يكى از اسباب تحريم است. (برگ ٣٣ تا ٦٦).
٣ ـ رساله اى در غيبت (برگ ٦٧ تا ٨٩).
مؤلف در آغاز آن مى گويد: و بعد فهذه رسالة فى الغيبة من العوائد التى استفدتها من شيخى العلامة ادام الله بقاءه و من الفوائد التى اضفتها اليها مما اكتسبتها من مطالعة متاجر الشيخ العلامة اعلى الله مقامه. اين رساله كامل است.
خط: نسخ نازيبا. به نظر مى رسد كه نسخه اصل و به خط مؤلف است.
تعداد برگها: ٨٩، ١١/٥ھ١٨.
تعداد سطرها: ٢٤ و ٢٥.

٢١
سه رساله فقهى (شماره ٢)
از مؤلف سه رساله فقهى مزبور. هر سه رساله ناتمام است. شامل: ١ ـ كتاب الطهارة از اول بحث مياه تا قسمتهايى از وضوء. (برگ ١ تا ٢٩١).
٢ ـ كتاب خمس كه صدراً و ذيلاً ناقص است. (از برگ ٢٩٢ تا ٣٥١).
٣ ـ كتاب الرهن. (از برگ ٣٥٢ تا ٤٤٣).
در آغاز كتاب الرهن اين عـبارت به چشم مى خورد كه مى نمـايد مباحـث رساله ها به ترتيب شرايع محقـق است: (قال المحقق: كتاب الرهن و النظر فيـه يستدعى فصولاً الاول فى الرهن و هو وثيقة لدين المرتهن. اقول).
فرزند مؤلف مرحوم آيت الله آقاى حاج سيدحسين علوى (م١٤٠٩) در رويه برگ اول نوشته است: هذه المجموعة من تأليفات سيد العلماء العامـلين الذى يلـيق بجـنابه قدس سره ان يقال له وحـيد عصره و فريد دهره حجة الاسلام والمسلمين السيد محمدمهدى والدى العلامة و انا ابنه حسين الموسوى العلوى النجفى فياناظراً فيه قل لى دعاءً.
خط: نسخ نازيبا.
نسخه اصل و به خط مؤلف.
تعداد برگها: ٤٤٣، ١٢ھ١٨.
تعداد سطور: مختلف، ٢٣ تا ٢٨سطرى.

٢٢
شرائع الإسلام في مسائل الحلال والحرام
از محقق حلى جعفربن حسن (٦٠٢ ـ ٦٧٦).
خط: نسخ زيبا و درشت. عناوين به شنجرف.
كاتب و تاريخ كتابت مشخص نيست و حواشى مختلف دارد. از آغاز و انجام افتادگى دارد.
آغاز آن برابر با صفحه ٩٩ شرائع چاپى به خط عبدالرحيم است. (اواسط كتاب التجارة) و تاديه انف از كتاب ديات را دارد.
تعداد برگها: ٣٢٣، ١٩ھ٢٩. ٢٤٤ برگ آن موجود است. ٧٩ برگ از اول آن ساقط شده است.
تعداد سطور: ٢٠.

٢٣
شرح الألفيه
از جلال الدين عبدالرحمان سيوطى (م٩١١ق) كه شرحى است بر الفيه ابن مالك.
ش١: خط نسخ درشت وخوانا.
كاتب: ابن محمدتقى، على اكبر.
تاريخ كتابت: ١٢٤٤ق.
تعداد برگها: ١١٧، ١٤ھ٢٠.
تعداد سطور: مختلف السطر، ١٨ و ١٣ سطرى.

ش٢: خط نسخ درشت و خوانا.
كاتب: ابن حسين، محمد الموسوى.
تاريخ كتابت: ١٢٦٢ق.
تعداد برگها: ١١٨، ١٥ھ٥/٢٠.
تعداد سطرها: ١٥.

٢٤
صلاة مسافر
از مرحوم آيت الله حاج سيدحسين علوى خوانسارى (م ذيحجه ١٤٠٩).فرزند مرحوم آيت الله محمدمهدى موسوى علوى (م١٣٢٩). تقرير درس مرحوم آيت الله سيد ابوالحسن اصفهانى و آيت الله ميرزاى نائينى است كه در سال ١٣٤٧قمرى نوشته شده است.
مؤلف در رويه برگ اول چنين نوشته است: (يا هو. هذه رسالة شريفة فى صلاة المسافر كتبتها بعد ما حضرت فى مجلس مباحثة حضرة آية الله الملك العلام الحبر المحقق السيد ابوالحسن الاصفهانى أطال الله بقاءه و متّعناالله ببقائه، و مباحثة الميرزا النائينى، و بعد استفادتى منهما ما يمكن استفادتى، كتبتها رجاءَ أن ينتفع به بعض أهل العلم. و انا العبد المذنب حسين الموسوى فى شهر شوال المكرم ١٣٤٧).
خط: نستعليق ريز و زيبا.
كاتب: مؤلف. مبيّضه اصل است.
تاريخ كتابت: ١٣٤٧.
تعداد برگها: ٦٥، ١٣ھ٥/٢٠.
تعداد سطرها: ١٧،١٨ و ١٩.

٢٥
ضياء التفاسير
از امير محمدصادق خوانسارى (م ١٢٩٨) در ذيقعده ١٢٩٤ از آن فارغ شده است، همچنان كه در نسخه چاپى آمده است. يك دوره تفسير فارسى قرآن است كه در ١٢٩٨ چاپ سنگى شده است. شرح حال مؤلف در آخر اين تفسير و الكرام البرره (ج٢، ص٦٣٠) به اختصار آمده است.
اين نسخه از اول سوره اعراف تا آخر سوره كهف را دارد.
خط: نسخ. آيات با نستعليق.
كاتب و تاريخ كتابت مشخص نيست.
تعداد برگها: ٣٨٤، ١٢ھ٢٤.
تعداد سطرها: ١٩.

٢٦
غاية المأمول فى شرح زبدة الاصول
از جوادبن سعدالله بن جواد كاظمى بغدادى، معروف به فاضل جواد (م١٠٦٥)، و يكى از خواص و اعاظم شاگردانِ شيخ بهائى (م١٠٣٠). شرحى است جالب به عنوان قال، اقول بر رساله زبدة الاصول شيخ بهائى كه در زمان حيات شيخ تأليف كرده و در ١٠٢٧ از اين شرح فراغت يافته و از او با دعاى مدظله ياد كرده است.
آغاز: نحمدك يا من وفقنا لسلوك طريق العمل بكتابه المبين و نشكرك يا من هدانا للوصول الى معرفة .
خط: نسخ زيبا. عناوين به شنجرف. متن با خط قرمزى روى آن از شرح جدا شده است.
كاتب و تاريخ كتابت مشخص نيست، ولى نسخه اى قديمى و تميز است.
تاريخ وقف: ١٢٨٠.
واقف محمدبن ابراهيم الخوانسارى.
تعداد برگها: ١٨٤، ١٤ھ٢٠.
تعداد سطرها: ٢٢.

٢٧
الفوائد الضيائيه (شرح جامى)
شرح عبدالرحمان جامى (٨١٧ ـ ٨٩٨) بر مقدمه ابن حاجب در نحو است كه چنانچه در اين نسخه هم آمده سال ٨٩٧ از آن فارغ شده است.
خط: نسخ. روى قسمت متن خط قرمز كشيده شده.
كاتب: قلم على ولد ملا غياث ندوشنى.
تاريخ كتابت: ١٠٩١.
از اول به چند ورق كسر دارد.
تعداد برگها: ٢٥٤، ١٠ھ١٧.
تعداد سطرها: ١٧.

٢٨
القاموس المحيط و القابوس الوسيط: الجامع لما ذهب من كلام العرب شماطيط
از مجدالدين محمدبن يعقوب فيروزآبادى شيرازى (م٨١٧) كه به حسب حرف آخر كلمه مرتب شده است و چنانكه در آخر نسخه ما آمده، در مكه از تأليف آن فارغ شده است.
ش١: از آغاز تا آخر باب الطاء المهملة.
خط: نسخ. عناوين به شنجرف. مادّه لغات به خط درشت. كلمات اعراب ندارد و خط آن چندان زيبا نيست و كاتب و تاريخ هم نامشخص است.
تعداد برگها: ٢٢٥، ٥/١٩ھ٥/٢٨.
تعداد سطرها: ٣٤ تا ٣٥.

ش٢: از آغاز باب الظاء المعجمة تا آخر كتاب.
خط: نسخ. عناوين به شنجرف و متن لغات با خط درشت است.
اين نسخه اعراب ندارد و تميز و خوانا نوشته شده است و به تعدادى از برگهاى اوائل آن رطوبت رسيده.
كاتب و تاريخ كتابت نامشخص.
تعداد برگها: ٣٢٢، ١٧ھ٣١.
تعداد سطور: ٢٥.

٢٩
قرآن مجيد
ش١: خط: نسخ بسيار زيبا. عناوين سور به شنجرف.
تعداد برگها: ٣٢٣، ٥/١٩ھ٣٠.
تعداد سطور: ١٧.
تاريخ وقف: ١٢٩٩.

ش٢: خط: نسخ و عناوين سور به شنجرف، صفحات مجدول است.
كاتب: على محمدبن قربانعلى.
تاريخ كتابت: ذيقعده ١١٨٨.
تعداد برگها: ٢٢٦، ٧ھ١٠.
تعداد سطور: ١٨.

٣٠
القوانين المحكمة
از ميرزا ابوالقاسم گيلانى قمى، معروف به ميرزاى قمى (١١٥٠ ـ ١٢٣١) كه در سلخ شهر ربيع الآخر سال حدود ١٢٠٥ در قم از تأليف آن فارغ شده است.
اين نسخه شامل جلد اول و دوّم قوانين و در يك مجلد است.
خط: نسخ. عناوين به شنجرف. صفحات مجدول است.
تاريخ كتابت و كاتب معلوم نيست، ولى حواشى فراوانى با تعبير منه دام ظله دارد كه مى نمايد در دوران حيات مؤلف نوشته شده است.
تعداد برگها: ٢٦٤، ٢٠ھ٢٩.
مختلف السطر: ٢٦ و ٢٧سطرى.

٣١
الكافى
از محمدبن يعقوب كلينى (م٣٢٩ يا ٣٢٨).
ش١: شامل كتاب الجهاد تا آخر فروع و نيز مجموع روضه.
خط: نسخ زيبا و تميز و مُعرَب، عناوين به شنجرف.
علامت بلاغ دارد و مقابله و تصحيح شده و نسخه بسيار ارزنده اى است.
كاتب: محمدسلمان بن عبدالباقى العلائى الگلپايگانى.
تاريخ كتابت: ١٦ شعبان ١٠٧٨.
تعداد برگها: ٤٨١، ٢٢ھ٣٥.
تعداد سطور: ٢٥.
واقف: آقاحسنعلى.
تاريخ وقف: رجب ١١١٣.

ش ٢: دوره كامل اصول كافى.
خط: نسخ. عناوين به شنجرف.
تاريخ كتابت: در آخر كتاب الايمان و الكفر ١٤ شوال ١١٠٨ قيد شده است.
تعداد برگها: ٣٧٠، ١٦ھ٥/٢٣.
تعداد سطور: ٢١.

٣٢
كتاب من لايحضره الفقيه
از شيخ صدوق، محمدبن على بن بابويه (م٣٨١) در چهار جزء و يكى از كتب اربعه حديث است.
ش١: از آغاز تا حديث حقوق امام زين العابدين(ع) و دنبال آن باب الفروض على الجوارح.
انجام: والوصية طويلة اخذنامنها موضع الحاجة.
خط: نسخ، عناوين به شنجرف. نسخه تصحيح شده.
كاتب: على اصغر بن جلالا (كذا).
تاريخ كتابت: شوال ١٠٥٨ يا ١٠٧٨.
تعداد برگها: ٢٤٦، ٢٠ھ٢٦.
تعداد سطور: ٢٥.
با تملك محمدعلى بن محمدصادق خوانسارى قودجانى.
واقف عبدالمبين بن اسماعيل خوانسارى.
تاريخ وقف: ١٢٤٩.

ش٢: از ابواب القضايا و الاحكام تا آخر. مشيخه را ندارد.
انجام موجود: اهل بيتى و… فاذهب عنهم الرجس و طهرهم تطهيرا.
خط: نسخ درشت. جاى عناوين بياض است. حاشيه نويسى دارد.
كاتب: شيخ على بن ابراهيم حسين بن تاج الدين.
تاريخ كتابت: شعبان ١٠٧٧.
تعداد برگها: ٢٤٧، ٥/١٩ھ٢٨.
تعداد سطور: ٢٠.
واقف: عبدالمبين بن اسماعيل خوانسارى.
تاريخ وقف: ١٢٤٩.

٣٣
كفاية الاحكام
از مولى محمدباقر، معروف به محقق سبزوارى (م١٠٩٠).
از محقق سبزوارى محمدباقربن محمد مؤمن (١٠١٧ ـ ١٠٩٠).
انجام موجود: و لايجب على كل منهما بذل ماله للآخر بالعوض.
اين نسخه از اول كتاب تا آخر وصيت است.
خط: نسخ زيبا. عناوين به شنجرف.
كاتب و تاريخ كتابت مشخّص نيست.
تعداد برگها: ١٣٦، ١٦ھ٢٥.
تعداد سطور: ٢٩.

٣٤
كتابى در علم كلام
چون آغاز و انجام آن ساقط شده است، مؤلف و نام كتاب شناخته نشد. در آغاز آن از سلطان سليمان خان بن سلطان سليم خان عثمانى با اين تعبير: خليفة الرحمن، عاشر آل عثمان السلطان ابن السلطان سلطان [كذا] سليمان خان بن سلطان سليم خان أبّدالله سلطنته الى انتهاء الزمان… (جلوس ٩٢٦، وفات ٩٧٤هـ). تمجيد و براى او و نيز وزيرش رستم پاشا دعا كرده و پيداست كه تأليف در زمان حيات آن دو صورت گرفته است. در آن از فاضل رومى و فاضل جرجانى فراوان نقل و نقد شده است. همچنين مؤلف از شرح طوالع نقل مى كند. تعابير قال المصنف و قال الشارح در آن فراوان ديده مى شود.
اين نسخه تا بحث (الوجود يساوق الشيئية) را دارد.
آغاز موجود: ابكار الجنان. لم يطمثهن انس و لاجان. و كان نظر طلاب الحق فيهن كعطشان.
انجام موجود: و المنازغ ناظر الى المساوقة بل له مدخل فى التفريع لان المساوقة ثابتة بالبداهة.
خط: نستعليق زيبا. عناوين قال و اقول به شنجرف. از اواسط نسخه به بعد بجاى عناوين بياض است و در دو مورد دو حاشيه كوتاه با تعبير منه سلّمه الله ديده مى شود.
تعداد برگها: ١٦٦، ١٥ھ٢١.
تعداد سطور: ٢١ .
پس از مقدمه در پشت برگ اول در آغاز كتاب آمده است: قال الفاضل الكامل كاشف معضلات المسائل تغمّده الله بغفرانه و اسكنه في اعلى فراديس جنانه: خصّ بالذكر. اقول: هذا من قبيل قولنا خصصت قال الفاضل الجرجانى: من بين صفاته العلى. اقول: العلى جمع العليا… و بيشتر تعبير (قال الفاضل الرومى) دارد تا قال الفاضل الجرجانى.

٣٥
مجموعه
١ ـ غاية البادى فى شرح المبادى. از شيخ محمدبن على جرجانى، شاگرد علامه حلّى كه شرح مبادى الاصول علامه حلى (٦٤٨ ـ ٧٢٦) است و در زمان علامه تأليف شده است.
از برگ ١ تا ٦٦.
٢ ـ المقاصد العليه فى شرح الرسالة الألفية از شهيد ثانى (٩١١ ـ ٩٦٥) كه شرحى است بر رساله الفيه شهيد اول (٧٣٤ ـ ٧٨٦). از برگ ٦٧ تا ١٧٤.
رساله اول تا ٦سطر از خاتمه را ،كه بعد از استصحاب است، دارد.
انجام موجود رساله اول: و نقل عن الفقهاء من الاستحسان دخول الحمام من غير تقدير عوض للماء المستعمل فيه و لاتقدير مدة الكون و قال الشافعى.
خط: نسخ. عناوين به شنجرف. در هر دو رساله متن از شرح با خط قرمز جدا شده است.
كاتب و تاريخ كتابت مشخص نيست.
تعداد برگها: ١٧٤، ٥/١٤ھ٥/٢٠.
تعداد سطور: ٢٣.

٣٦
مجموعه
١ ـ انوار الملكوت فى شرح الياقوت از علامه حلى (٦٤٨ ـ ٧٢٦)
از برگ ١ تا ١٠٧.
٢ ـ نظم الدرر فى واجبات النظر از تقى الدين ابراهيم بن سلامة الشقراوى چنانكه در برگ ١٠٨ آمده است.
از برگ ١٠٨ ـ ١٧٣.
خط: نسخ بسيار قديمى و مصحّح. علامت بلاغ دارد.
كاتب و تاريخ كتابت مشخص نيست، ولى روى برگ اول نوشته شده: كاتب در زمن مؤلّف نوشته است. و نيز پشت برگ ١٧٠ به همان خط متن اين عبارت ديده مى شود: هذا تاريخ الولد الصالح احمدبن ابراهيم بن محمدبن سالم. ولد يوم الخميس فى شهر صفر فى اوّل عشر [كذا] و سبعين وسبع مائة من الهجرة النبوية كه مى نمايد نسخه بسيار قديمى است.
نيز در برگ ١٠٨ در آغاز كتاب نظم الدرر از مؤلفش با دعاى ادام الله علوه و رفعته و أمَدَّظله و اتمّ بغيته، ياد شده است.
كتاب اول تا يك برگ از بحث القول فى امامة الاحد عشر بعده را دارد.
انجام كتاب اول: و اما المخالفون فى الفروع كالمسائل الشرعية فانهم خاطئون غير فَسَقَةٍ بالاجماع.
كتاب دوم نيز تا همان بحث را دارد.
انجام كتاب دوّم: قال النبى صلى الله عليه وآله من شرب الماء و ذكر الحسين و لعن قاتله كتب الله له مائة الف حسنه و محاعنه مائة الف سيئة و رفع له مائة الف درجة.
تعداد برگها: ١٧٣، ٥/١٢ھ٥/١٧.
مختلف السطر: ١٩، ٢٢ و ٢٣. با تملك سال ١١١٣.

٣٧
مجموعه
شامل:
١ - نصايح و مقالات خواجه عبدالله انصارى (برگ١ ـ ٨) كه انجام آن افتاده است.
٢ ـ رساله اى شبيه معراج السعاده (از برگ ٩ ـ ١٥٥) كه در دو جاى آن به مرحوم نراقى مطلبى نسبت داده شده است.
٣ ـ رساله اى در بيان مصائب سيدالشهداء (از برگ ١٥٦ ـ ١٦٧).
انجام رساله اول و آغاز رساله دوم افتاده است.
آغاز رساله اول: اى عزيز دنيا جاى عبور است نه شهرستان سرور است.
انجام موجود: نافرمانى خدا كن به قدر طاقت.
آغاز موجود رساله دوّم: لمولاك بقدر حاجتك اليه.
انجام: يعنى پيروى او نكند بكشد او را به سوى دوزخ.
آغاز رساله سوم: از حضرت امام محمد باقر منقول است كه چون حضرت سيدالشهداء.
انجام: بعد از آن تعزيه دارى از سر گرفتند.
خط: نسخ و نستعليق، عناوين به شنجرف.
كاتب و تاريخ كتابت مشخص نيست.
تعداد برگها: ١٦٧، ٥/١٠ھ١٦.
تعداد سطور: ١٧ و ١٨.

٣٨
مجموعه
شامل دو رساله:
١ ـ اصول شيخ جعفر كاشف الغطاء، (م١٢٢٨)،(برگ ١ ـ ٦١). كه همان است كه در آغاز كشف الغطاء آمده است.
٢ ـ رساله مقدمه واجب از آقاحسين خوانسارى (برگ ٦٢ ـ ٩٠) رساله مفصلى است درباره مقدمه واجب.
روضات آن را اين گونه وصف نموده است: (رسالة فى نفى وجوب مقدمة الواجب تعرض فيها للرد على السبزوارى و الفاضل القزوينى و النائينى). اين رساله چاپ شده است. (فهرست رضوى ج٦، ص٤٩ ـ ٥٠) اين نسخه مطابق با نسخه شماره ٦٧٠٤ كتابخانه آستان قدس رضوى است.
آغاز رساله اول: المقصد الاول فيما يتعلق ببيان بعض المطالب الاصولية.
انجام رساله اول: بعد غسله او غسل بعضه او بعد اتمام العمل مضى عمله.
خط: نستعليق. عناوين به شنجرف.
تاريخ كتابت: شوال ١٢٤٧.
تعداد برگها: ٩٠، ١٤/٢٠.
تعداد سطرها: ٢٣.

٣٩
مجموعه
شامل:
١ ـ الوسيلة الى نيل الفضيلة. از ابن حمزه طوسى، محمدبن على (قرن٦) برگ ١ ـ ٦٧؛
٢ ـ غنية النزوع الى علمى الاصول و الفروع. برگ ٦٨ ـ ١٥٨. از ابوالمكارم ابن زهره حمزة بن على بن زهرة (٥١١ ـ ٥٨٥).
خط: نسخ زيبا. جاى عناوين بياض است.
كاتب: مهدى بن محمدطاهر الخوانسارى.
تاريخ كتابت كتاب اول: جمادى الاخرة ١٢٣٢.
تاريخ كتابت كتاب دوم: ١٢٦٥.
تعداد برگها: ١٥٨، ١٩ ھ٥/٢٨.
تعداد سطور: ٢١ و ٢٣.
نسخه مصحح نيست.
آغاز كتاب اوّل: اما بعد حمدالله الكريم الآلاء العظيم النعماء و الصلوة على نبيّه محمد صلى الله عليه و آله خاتم الانبياء و سيد الاولياء… فانّى اوصيك يا بُنَيَّ بتقوى الله… و قد سمّيته بالوسيلة الى نيل الفضيله…
انجام كتاب اوّل: و ان لم يتخلّف شيئاً للدين و لا الكفن و يتبرّع احد بكفنٍ له يكفن له ثم آخر و آخر ما كان ما حصل للورثة دون الدّيان.
آغاز كتاب دوم: بعد الحمد و البسملة… فانى لمّا رأيت كتب اصحابنا رضى الله عنهم فى التكليف عقلاً و سمعاً بين مطول…
توجه: اين نسخه غنية هم شامل اصول دين است در ٢٤ برگ، و هم شامل اصول فقه در ١٥برگ. و هم شامل بخش فقه.
آغاز بخش اصول فقه: لما كان الكلام فى فروع الفقه يبتنى على اصول له. وجب الابتداء به [كذا] اصوله ثم اتباعها بالفروع….
آغاز بخش فقه: الكلام فى التكليف السمعى اعلم ان الاركان من عبادات الشرع خمس: الصلوة و الصوم و الزكوة والحج و الجهاد….
انجام بخش فقه: مستغـفرون له تعالى من تعقير [كذا ظ: تقصـير] عن واجب قصدناه و عدول عن حق فيمـا نظرناه … اليه سبحانه و كل ما خالف الصواب… متوسلين اليه بأكرم الوسائل لديه فى توفير حظّنا من الثواب عليه….

٤٠
مجموعه
شامل:
١ ـ التوحيد (برگ ١ـ ١٨١) از محمدبن على بن بابويه قمى، معروف به شيخ صدوق (م٣٨١).
٢ ـ طب الائمة (بـرگ ١٨٢ ـ ٢٣٨) تأليف عبدالله و حسـين ابنـى بسطـام. چـاپ شده است. (ذريعه، ج١٥، ص١٣٩ ـ ١٤٠).
آغاز رساله٢: و بعد فهذا كتاب يشتمل على طب اهل البيت عليهم افضل التحية و السلام حدثنا.
انجام رساله ٢: و ما اُنزل عليهما الاتحولتم عن مسكننا.
خط: نستعليق. عناوين به شنجرف. درآغاز فهرست توحيد در دو برگ آمده است.
كاتب: جعفربن غازى رازى.
تاريخ كتابت كتاب اول: ٢٠ شعبان ١٠٥٥ و به دنبالش افزوده شده است: (روزى كه اعتماد الدولة كشته شد.)
تاريخ كتابت كتاب دوم: رمضان ١٠٥٥.
تعداد برگها: ٢٣٨، ١٧ھ٢٥.
تعداد سطور: ١٩ و ٢٠.

٤١
مجموعه
شامل سه رساله:
١ ـ واجبات، مختصر و شامل فروع عبادات.
٢ ـ معراج نامه.
٣ ـ موسى نامه.
آغاز معراج نامه ـ بعد البسمله و الحمدله: اما بعد بدانكه در اخبار صحيح وارد شده كه حق سبحانه و تعالى جل جلاله و عم نواله.
آغاز موسى نامه: بعد البسمله و الحمدله، حمد بى حد و مرز حضرت كبريا.
خط: نسخ نازيبا و مغلوط.
آغاز وانجام كسر دارد و به اوراق رطوبت رسيده و گوشه بسيارى از آنها پاره و ساقط شده است.
كاتب: ملاميرزا محمد عزيزالله.
تاريخ كتابت: ١٢٣٥ و ١٢٣٦.
تعداد برگها: ٨٠، ١٠ھ١٥.
مختلف السطر: ٨ و ٩سطرى.

٤٢
مجموعه ٢٤ رساله
شامل رساله هاى كوتاه و متعدد:
١ ـ آداب المناظرة، آغاز آن ساقط شده و مؤلفش مجهول است. برگ ١ ـ ٧.
آغاز موجود: و فيضه لاحتياج الناظر المباحث إليه ليعصمه عن الخطاء الواقع فى المناظرات.
انجام: زادك الله تعالى من الفهم و اوفر حظّك فى العلم و احياك فى الحلم و هداك الى ما يهتدى إليه ذهنك انّه عزيز جليل واهب الجزيل.
قسمت موجود شامل يك مقدمه، تتمّه، دو مقصد و يك خاتمه است.
٢ ـ رساله اى در منطق (ايساغوجى) از امير الدين ابهرى، از برگ ١٠ ـ ١٨.
آغاز: نحمدالله على توفيقه و نسأله هداية طريقه والهام الحق بتحقيقه و نصلّى على نبيّه محمد.
انجام: والعمدة هو البرهان لاغير.
٣ ـ شرح رساله ايساغوجى ابهرى، از عمادبن حسن بن على فارسى. برگ ١٩ ـ ٣٧. تاريخ ختم تأليف در اين نسخه، ١٤ ربيع الآخر ٨٤٢ ذكر شده است.
٤ ـ رساله در فلسفه درباره تحقيق كليات، شامل چند قاعده و يك خاتمه و يك وصيت. برگ ٣٧ ـ ٤٢.
آغاز: الحمدلله مخترع ماهيات الاشياء و هوياتها المطّلع على كلّيات الامور…
انجام: انّه على كل شىءٍ قدير و بالإجابة جدير، والله أعلم بالصواب و إليه المرجع و المآب و صلّى الله على لبّ اللباب و هادى اولى الألباب محمد و آله اجمعين….
٥ ـ تهذيب المنطق تفتازانى. برگ ٤٤ تا ٥٨.
٦ ـ الرسالة اللدنية از ابوحامد غزالى (م ٥٠٥). برگ ٥٩ تا ٦٧.
٧ ـ رساله اى مختصر درباره برخى مسائل علم بيان، مانند مجاز. برگ ٦٨ تا ٧٢.
٨ ـ رساله اى در علم بلاغت شبيه و به ترتيب تلخيص المفتاح خطيب قزوينى. برگ ٧٣ ـ ٨٧.
آغاز: الحمدلله الذى خلق الانسان، علّمه البيان و أسبغ له الإحسان فألهمه التبيان.
انجام: و ليكن هذا آخر ما اردنا ايراده فى هذه الرسالة و قصدنا افراده في هذه المقالة.
٩ ـ رساله اى در علم حساب از ابوالعلا محمدبن احمد البهشتى الاسفراينى. برگ ٨٨ ـ ٩٩.
آغاز: الحمدلله مبدع الآحاد و مؤلف الاعداد و مقسمها الى الازواج و الافراد.
انجام: هذا آخر ما اردنا ايراده فى هذه الرسالة معرضين عن الاطناب و الاطالة.
١٠ ـ شرح رساله لمع در حساب. تأليف شهاب الدين احمدبن هاشم، از محمدبن محمدبن احمدبن محمد سبط الماردينى. برگ ١٠٠ ـ ١١٩.
آغاز: الحمدلله حمداً يليق بجلاله و الصلاة و السلام على محمد و صحبه و آله.
انجام: و ضرب المآت فى المآت و ضرب المآت فى الالوف.
١١ ـ شرح قصيده روحانيه از شمس الدين سمرقندى كه به حاكمى به نام عبدالرحمان تقديم شده است. برگ ١٢٤ ـ ١٢٨.
١٢ ـ رساله زوراء در حكمت از ملاجلال دوانى. برگ ١٣٠ ـ ١٣٣. ريحانة الادب (ج٢، ص٢٣٥) مى گويد: اين رساله در قاهره چاپ شده.
آغاز: الحمد لذاته لوليه لذاته و الصلاة على مرتبته الجامعة لجميع صفاته.
انجام: و الصلاة على القدّيسين، خصوصاً على سيّدنا سيد الكلّ فى الكلّ و آله و أصحابه أجمعين.
١٣ ـ رساله در شرح خطبه رساله زوراء پيش.برگ ١٣٣ ـ ١٣٦.
آغاز: سألت ايّدك الله تعالى بروحٍ منه و حسن التوفيق.
انجام: و على آله و اصحابه المنزّهين من كلّ شين، الفائزين بسعادة النشأتين و سيادة المنزلتين.
١٤ ـ حاشيه رساله زوراء از خود ملاجلال دوانى. و در آغاز آن مى گويد كه بعد از تأليف رساله زوراء برخى از من خواستند كه حواشى توضيحى بر آن بنويسم و من قبول كردم. برگ ١٣٦ ـ ١٤٤.
١٥ ـ رساله آداب البحث، كه به نجم الدين عبدالرحمن تقديم شده است. برگ ١٤٦ ـ ١٥١.
آغاز: هذه رسالة فى آداب البحث يحتاج اليها كل متعلم لتكون حافظة له من الضلالة فى البحث.
انجام: و ان لم يكن يلزم العلية و بها يحصل المقصود كما مرّ.
١٦ ـ رساله استعارات از خواجه ابوالقاسم سمرقندى. برگ ١٥٢ ـ ١٥٤.
١٧ ـ رساله وضعيه از ابراهيم بن محمدبن عربشاه اسفراينى كه در شرح فايده اى از عضدالدين ايجى تأليف شده است. برگ ١٥٨ تا ١٩٠.
١٨ ـ شرح رساله استعارات خواجه ابوالقاسم سمرقندى كه ذيل شماره ١٦ همين مجموعه معرفى شد.
شارح مشخص نيست. از برگ ١٩١ ـ ١٩٩.
آغاز: الحمدلله المجد [كذا] و الصلاة على رسوله محمد و على آله و اصحابه من الأزل الى الأبد.
انجام: هذا آخر ما اوردناه فى شرح الرسالة و الحمدلله اولاً و آخراً….
١٩ ـ رساله اى در شرح تعريف اسم. برگ ٢٠٠ ـ ٢٠٤.
آغاز: اعلم انّ المتقدمين من النحاة عرفوا الاسم بانه مادل على معنى فى نفسه، و للعلماء فى.
انجام: كقول القائل زيد فى جوابك اذا قلت: من جاء…
٢٠ ـ رساله اى مانند رساله قبل. برگ ٢٠٥ ـ ٢٠٧.
آغاز: اعلم ان نسبة البصيرة الى مدركاتها كنسبة البصر الى محسوساته.
انجام: و ايراد الضمير الدال على ارادة الارتباط الذي يستحيل وجوده مع الا يقاع و الله اعلم، تمت الرسالة الشريفة الشريفية.
٢١ ـ رساله اى در نحو شبيه صمديه. برگ ٢٠٩ ـ ٢١٢.
آغاز: الكلمة لفظ موضوع مفرد و هى اسم او فعل