نشریه روانشناسی و دین - موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره) - الصفحة ٥ - سنجش ميزان و عوامل مؤثر بر شادي دانشجويان پرديس قم دانشگاه تهران / سيفاله فضلالهي / نرگس جهانگير اصفهاني / زلفا حق گويان

 سال سوم، شماره چهارم، زمستان ١٣٨٩، ص ٨٩ ـ ١٠٨

Ravanshenasi-va- Din, Vol.٣. No.٤, Winter ٢٠١١

سيف‌اله فضل‌الهي*/ نرگس جهانگير اصفهاني**/ زلفا حق گويان***

چكيده

هدف پژوهش حاضر بررسي ميزان شادي دانشجويان پرديس قم دانشگاه تهران و شناسايي و رتبه‌بندي عوامل موثر برآن است. روش تحقيق، توصيفي از نوع پيمايشي و جامعه آماري شامل ١٤٦٤ نفر دانشجويي كه درنيمسال اول سال تحصيلي٩٠ـ٨٩، در دانشكده‌هاي مختلف مشغول تحصيل بودند. نمونه آماري ٢١٨ نفر مي‌باشد كه بر اساس روش تصادفي طبقه‌اي و ساده انتخاب شدند. براي جمع‌آوري اطلاعات، از پرسش‌نامه ٢٩ سؤالي سنجش شادي آكسفورد با پايايي ٨٩/٠بر مبناي آلفاي كرانباخ استفاده شده است. براي تجزيه و تحليل اطلاعات، علاوه بر روش‌هاي توصيفي، از آمار استنباطي درحد آزمون تحليل واريانس فريدمن وآزمونT براي مقايسه ميانگين‌ها در قالب نرم‌افزار SPSS استفاده شد. تجزيه وتحليل اطلاعات نشان مي‌دهد، كه ميزان شادي دانشجويان پرديس قم دانشگاه تهران درسطح مطلوب مي‌باشد. بين ميزان شادي دانشجويان دانشكده‌هاي مديريت، حقوق وفقه و فلسفه تفاوت معني داري وجود دارد. اما بين ميزان شادي دانشجويان دختر و پسر و مقاطع مختلف كارشناسي وكارشناسي ارشد تفاوت معني داري مشاهده نشد. همچنين شش عامل به عنوان عوامل مؤثر بر شادي دانشجويان شناسايي شد كه به ترتيب زير اولويت‌بندي شدند:١. تعامل بين دانشجو و استاد؛ ٢. امكانات رفاهي دانشگاه؛ ٣. جوّ سازماني حاكم بر دانشگاه؛ ٤. مشاركت دانشجو در فعاليت‌هاي كلاسي؛ ٥. شيوه‌هاي تدريس و ارزشيابي استادان؛ ٦. عضويت در گروه‌هاي خاص(ورزشي، فرهنگي، مذهبي و...).

كليد واژه‌ها: شادي و نشاط، دانشجويان پرديس قم، فعاليت آگاهانه.

نشاط و شادماني، به عنوان يكي از مهم‌ترين نيازهاي رواني بشر، به دليل تأثيرات عمده‌اي كه بر شكل‌گيري شخصيت آدمي مجموعه زندگي انسان دارد، همواره ذهن انسان را
به خود مشغول كرده است. با مطرح‌شدن روزافزون اهميت شادي در امر سلامتي روان وخوشبختي و همچنين تأثير آن در تقويت قواي رواني انسان، براي مقابله با پيچيدگي‌ها و مشكلات دنياي امروز، توجه و نظر محققان، انديشمندان وحتي عوام مردم نسبت به
آن تغيير نموده است. تحقيقات نشان مي‌دهد كه شادي، صرف نظر از چگونگي به دست آوردن آن، مي‌تواند سلامتي جسماني را بهبود بخشد؛ افرادي كه شاد هستند،
احساس امنيت بيشتري مي‌كنند، آسان‌تر تصميم مي‌گيرند، داراي روحيه مشاركتي بيشتري هستند و نسبت به كساني كه با آنان زندگي مي‌كنند، بيشتر احساس رضايت مي‌كنند.[١] در اواخر قرن بيستم، موضوع نشاط شادماني بشر، به عنوان يكي از موضوعات مهم مورد بررسي قرار گرفت. يكي از مشكلات هر جامعه، غفلت از شادي و نشاط و در نتيجه، افزايش بيماري‌هاي رواني از قبيل اضطراب و افسردگي است. با شادي و نشاط زندگي معني پيدا مي‌كند و در پرتو آن، نوجوانان و جوانان مي‌توانند خود را ساخته و قله‌هاي سلوك و پله‌هاي ترقي را بپيمايند. جامعه زنده و پويا، جامعه‌اي است كه عناصر شادي آفرين در آن فراوان باشد. نشاط و شادابي در دانشگاه، موجب رشد و شكوفايي در همة ابعاد وجودي يك دانشجو مي‌شود. در محيط شاد، ذهن انسان پويا، زبان او گويا و استعداد وي شكوفا مي‌گردد. در واقع توجه به تمام عوامل موثر بر شادي، توجه به تمامي ارزش‌ها، ‌خوبي‌ها و شايستگي‌ها است. كساني كه چنين عواملي را بشناسند، خواهند توانست شادتر زندگي نمايند. دانشجويان دانشگاه نيز، كه از مهم‌ترين اقشار جامعه محسوب مي‌شوند، درصورت برخورداري از شادي، حقيقي در ذات و شخصيت خود، احتمال موفقيت خود را در تمامي شئون تحصيلي و معنوي در زمان دانشجويي وحتي پس از طي دوران تحصيلي دانشگاهي و در زمان اشتغال به كار افزايش خواهند داد.[٢] با توجه به اهميت شادي و نشاط در ميان دانشجويان، مسئلة اصلي در اين تحقيق سنجش ميزان شادي دانشجويان پرديس قم دانشگاه تهران و شناسايي عوامل مؤثر بر نشاط دانشجويان واولويت‌بندي آنها مي‌باشد.

شادماني از اهداف مشترك انسان‌هاست و همه در تلاش براي تحقق آن هستند و به نوعي، ارزشيابي افراد از خود و زندگيشان است كه معمولاً از چند جزء خشنودي از زندگي، خلق وهيجانات مثبت وخوشايند و فقدان خلق و هيجانات منفي تشكيل مي يابد. افراد شادكام افكار و رفتارهاي سازگار و حمايت كننده‌اي داشته، ديدگاهي روشن دارند و از افكار بدبينانه دوري مي‌كنند. آنان سالم، فرهيخته، برون گرا، مذهبي، خوش بين و باهوش هستند. بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه روان شناسان از مدت‌ها پيش واقتصاددانان نيز اخيراً به تحقيق و مطالعه در زمينه شادي را شروع كرده‌اند.[٣] در بحث از عوامل مؤثر بر شادي، روان شناسان و اقتصاددانان نظريه‌هاي متفاوتي را مطرح ساخته‌اند.

در نظريه اقتصادي، اعتقاد براين است كه شرايط زندگي، بويژه رشد درآمد، بر شادي اثر پايداري دارد. اقتصاددانان ترجيح مي‌دهند كه به جاي تمركز برحالات ذهني، كه امري انتزاعي است، بر رفتارهاي قابل مشاهده تمركزكنند. از اين رو، آنان بحث مطلوبيت را مطرح مي‌سازند و معتقدندكه فرد مي‌تواند سطح شادي خود را از طريق افزايش درآمد افزايش دهد.[٤] گرچه برخي تحقيقات نشان مي‌دهندكه افراد با درآمد بالا، نسبتاً شادترند اما تحقيقات و مطالعات زيادي در روان شناسي نشان مي دهد كه پول و شادي همواره ملازم و همراه نيستند، اين تحقيقات نشان مي‌دهد كه زماني كه نيازهاي اساسي برآورده مي‌شود، درآمد تأثير چنداني بر شادي ندارد.

رايج‌ترين نظريه مربوط به شادي و نشاط درروان شناسي، نظريه نقطه ثابت[٥] است. اين نظريه بيان مي‌كند كه هر فرد با توجه به عوامل ژنتيكي وشخصيتي، داراي ميزان معيني شادي است. رويدادهاي مختلف زندگي ممكن است سطح معين شادي رابه‌طور موقتي افزايش و يا كاهش دهند، اما به علت اثرسازگاري با خوشي،[٦] شادي با گذشت زمان به مقدار اوليه خود برخواهدگشت. طرفداران اين نظريه معتقدند كه نقش رويداد‌هاي زندگي در شادي ناچيز است.[٧] در اين نظريه، سه عامل به عنوان عوامل مؤثر بر شادي در نظرگرفته شده است. اين سه عامل اصلي، بر «سطح دائمي شادي»[٨] اثر خواهند گذاشت. اين سه عامل عبارتنداز:

١. نقطه‌ ثابت: بزرگترين سهم شادي در عوامل ژنتيكي است كه اين عامل را نقطه ثابت مي‌نامند؛ يعني سطح معين و ثابتي ازشادي كه از والدين به ارث مي‌رسد و موروثي مي‌باشد.[٩]

٢. جزء دوم شادي، شرايط زندگي١٠ است كه ١٠ درصد از كل شادي را به خود اختصاص مي‌دهد و شامل عوامل مليتي، جغرافيايي، فرهنگي - منطقه‌اي، عوامل جميعت شناسي، مانند سن، جنسيت و قوميت مي‌باشد. اين بُعد از شادي، تاريخچه زندگي فرد و حوادثي مانند سانحه‌ تصادف، آسيب‌هاي دوران كودكي و. . . را در بر مي‌گيرد. شرايط زندگي همچنين متغيرهاي موقعيت زندگي،[١١] مانند موقعيت اجتماعي، امنيت شغلي، درآمد، سلامتي و عوامل مذهبي را در برمي‌گيرد.[١٢]

٣. فعاليت‌هاي آگاهانه:١٣ شلدان اين عامل را اين گونه تعريف مي‌كند: اين سطح شامل دسته وسيعي از فعاليت‌هايي است كه مردم انجام مي‌دهند يا در فكر انجام دادن آنها هستند.[١٤] رفتارها و فعاليت‌هاي فراواني وجود دارند كه افراد براي انجام آنها انرژي صرف مي‌كنند. اين فعاليت‌هاي مجزا را كه افراد براي انجام دادن آنها وقت و انرژي صرف مي‌كنند، «فعاليت‌هاي آگاهانه» مي‌نامند.[١٥]

اين بُعد، كه ٤٠ درصد در شادي نقش دارد، خود به سه حوزه تفكيك مي‌شود: ‌

١. فعاليت‌هاي رفتاري:[١٦] مانند ورزش منظم، محبت ورزيدن به ديگران، صرف كردن زمان براي حضور در اجتماع؛

٢. فعاليت‌هاي شناختي:[١٧] شامل توجه به نعمت‌ها و موهبت‌ها، تفكر راجع به امور مثبت در زندگي؛

٣. فعاليت‌هاي داوطلبانه:[١٨] شامل تلاش‌هاي معنادار در زندگي و هم چنين تلاش‌ جهت رسيدن به اهداف شخصي.[١٩]

با توجه به مزاياي يك زندگي شاد براي افراد جامعه، بويژه دانشجويان به عنوان نيروي جوان آينده‌ساز درجامعه، برخي روان‌شناسان و پژوهشگران، كه راجع به شادي تحقيقاتي انجام داده‌اند، ‌كوشيده‌اند روش‌هايي براي افزايش ميزان شادي در بين دانشجويان ارائه دهند.[٢٠] روشن است برنامه ريزي‌هاي صحيح مي‌تواند در افزايش اميدواري آنان و تقويت انگيزه آنان به كار و تلاش بيشترنقش بسزايي داشته باشد. همچنين روان‌شناسان مشاهده نمودند كه موفقيت‌هاي شغلي و تحصيلي دانشجويان همبستگي معني داري با خوشحالي آنان داشته است. اميد دادن به دانشجويان، كه دانشگاه مي‌تواند براي كسب موفقيت‌هاي شغلي در تمامي جنبه‌هاي زندگي يك فرصت تلقي شود، مي‌تواند درخوشحالي آنان مؤثر واقع گردد. نتايج پژوهش‌ها نشان مي‌دهد دانشجوياني كه درگروه‌هاي داوطلبانه مشاركت و فعاليت دارند، احساس خوشحالي بيشتري دارند. مشاركت دادن دانشجويان در سازندگي مملكت و باور آنان به عنوان نيروهاي پرانرژي وخلاق، مي‌تواند فوايد زيادي از جمله افزايش خوشحالي آنان را به همراه داشته باشد.[٢١] همچنين با عمل نمودن به هريك از موارد زير، دانشجويان مي‌توانند شادي خود را افزايش دهند:

- توجه به ارزش‌ها و هدفهاي معنوي، نيازهاي بنيادي، عشق وعلايق ديني و الهي(نگرش ديني)؛[٢٢]

- سالم ماندن و از سلامتي خود مواظبت كردن؛

- امنيت داشتن در خانه، محل زندگي، محيط دانشگاه، محل كار وجامعه؛

- معني‌داركردن زندگي با داشتن آرزو و دنبال كردن هدفي ارزشمند و دست يافتني؛

- سرگرم بودن به كارهايي كه از انجام آن لذت برند و براي آينده شغلي آنان مفيد باشد؛

- داشتن تفكر و نگرش مثبت؛

- پذيرش خويش و به خود اعتماد داشتن؛

- برشمردن نعمت‌هاي خود وسپاسگزار بودن؛

- استفاده كردن و لذت بردن از وجود خويش؛

- مقايسه نكردن خود و دارايي‌هاي خويش با ديگران؛

- شوخ طبع بودن و به زندگي خنديدن؛

- بخشيدن خود و ديگران؛

- تعادل داشتن دركار و تفريح و . . .؛

- اعتماد داشتن به خود واحترام گذاشتن به مردم؛

- اعتقاد داشتن؛

- آزادي داشتن؛

- كارگروهي كردن.[٢٣]

علاوه برموارد ذكر شده عواملي مانند ١. تعامل بين دانشجو و استاد؛ ٢. امكانات رفاهي دانشگاه؛ ٣. جّو سازماني حاكم بردانشگاه؛ ٤. مشاركت دانشجو درفعاليت‌هاي كلاسي؛ ٥. شيوه‌هاي تدريس و ارزشيابي استادان؛ ٦. عضويت در گروه‌هاي خاص(ورزشي، فرهنگي، مذهبي و. . . ) نيز در افزايش شادي دانشجويان مؤثر است.

در رابطه باحمايت اجتماعي، نتايج تحقيقات نشان مي‌دهد كه حمايت اجتماعي ازجانب معلمان وهمسالان، با شادكامي رابطه مثبت دارد، ولي ميزان اين رابطه در معلمان بالاتر بود. به‌علاوه، نتايج نشان مي‌دهد كه دانش آموزاني كه احساس عدم شادكامي مي‌كردند، نشانه‌هاي جسمي بيشتري را گزارش دادند و ميانگين مشكلات جسمي آنها بالاتر بود.[٢٤]

لوكاس،[٢٥] داينر،[٢٦] و ساح[٢٧] (١٩٩٦) دريافتند كه خوش‌بيني با مقياس‌هاي شادماني مانند رضايت از زندگي، عاطفه مثبت و عاطفه منفي رابطه دارد.[٢٨]

شوارتز و استراك[٢٩] (١٩٩١) معتقدندكه افراد شادكام، كساني هستند كه در پردازش اطلاعات درجهت خوش‌بيني و خوشحالي سوگيري دارند؛ يعني اطلاعات را به‌گونه‌اي پردازش و تفسير مي‌كنند كه به شادماني و شادكامي آنها منجر شود.[٣٠]

ع‌ل‌وي‌ (١٣٧٩) در تحقيقي به دنبال ي‌اف‌ت‌ن‌ ارت‌ب‌اط ب‌ي‌ن‌ ج‌ن‌ب‌ه‌ه‌اي‌ م‌خ‌ت‌ل‌ف‌ ش‌خ‌ص‌ي‌ت‌ ب‌ا ش‌ادي‌ درج‌ام‌ع‌ه‌ دان‌ش‌ج‌وي‌ان‌ دخ‌ت‌ر ورزش‌كار و غ‌ي‌ر ورزش‌ك‌ار دان‌ش‌گ‌اه‌ ت‌ب‌ري‌ز ب‌ود. ن‌ت‌اي‌ج‌ ن‌ش‌ان‌ مي‌دهد گ‌روه‌ آزم‌ودن‌ي‌ ورزش‌ك‌ار، م‌ي‌زان‌ ش‌ادي‌ ب‌الات‌ري‌ ن‌س‌ب‌ت‌ ب‌ه‌ گ‌روه‌ غ‌ي‌رورزش‌ك‌ار داش‌ت‌ن‌د. اي‌ن‌ ت‌ف‌اوت‌ ن‌ي‌ز درح‌د ٠١ /٠ a= م‌ع‌ن‌ي‌دار ب‌ود.[٣١]

نصوحي‌دهنوي(١٣٨٢) نشان داد كه بين ميزان شادماني دانش آموزان با كيفيت روابط آنها با مديران، دبيران، دبير ورزش و مشاور مدرسه و امكانات مدرسه همبستگي معناداري وجود دارد.[٣٢]

عباسي (١٣٨٣) در پژوهشي به بررسي برخي عوامل مؤثر بر نشاط و شادابي دانش آموزان دبيرستان‌هاي دخترانه شهر اصفهان مي‌پردازد. اين عوامل عبارتند از: تعامل معلم با دانش آموزان، مشاركت دانش آموزان در فعاليت‌هاي كلاس و مدرسه، روش‌هاي تدريس و ارزشيابي معلم، جّو سازماني مدرسه و امكانات آموزشگاهي. نتايج نشان مي‌دهد بيشترين و كمترين تأثير به‌ترتيب مربوط به جّوسازماني و كمترين، مشاركت در فعايت‌هاي كلاسي بوده است.[٣٣]

جعفري (١٣٨٧) در پژوهشي به بررسي رابطه بين ابعاد شخصيت و خلاقيت با شادكامي در بين دانشجويان دانشگاه تبريز پرداخته است. يافته‌ها نشان دهنده وجود ارتباط معنادار ما بين ابعاد شخصيت و خلاقيت با شادكامي بود.[٣٤]

حياتي(١٣٨٧) در پژوهشي با هدف بررسي تأثير محيط فيزيكي مدرسه بر نشاط دانش‌آموزان شهرستان ساري، نشان مي‌دهد كه سرسبزي محيط مدرسه بر نشاط دانش‌آموزان پسر تأثير زيادتري دارد. همچنين به نظر دانش‌آموزان دختر، تجهيزات سمعي و بصري مدرسه و رنگ‌آميزي محيط مدرسه، بر نشاط دانش‌آموزان تأثير زيادتري دارد. به نظر دانش‌آموزان دختر، وضعيت استقرار تجهيزات كلاس‌هاي درس بر نشاط دانش‌آموزان نيز تاثير زيادتري دارد.[٣٥]

١. بررسي وضعيت شادي و نشاط در بين دانشجويان پرديس قم؛

٢. رتبه‌بندي عوامل مؤثر بر شادي دانشجويان؛

٣. ارائه راهكار براي افزايش شادي با توجه به عوامل مؤثر بر شادي دانشجويان.

١. وضعيت شادي در بين دانشجويان پرديس قم دانشگاه تهران چگونه مي‌باشد؟ و راهكارهاي افزايش آن كدامند؟

٢. وضعيت شادي در بين دانشجويان دانشكده مديريت پرديس قم چگونه مي‌باشد؟

٣. وضعيت شادي در بين دانشجويان دانشكده حقوق پرديس قم چگونه مي‌باشد؟

٤. وضعيت شادي در بين دانشجويان دانشكده فقه و فلسفه پرديس قم چگونه مي‌باشد؟

٥. آيا بين ميزان شادي دانشجويان دانشكده‌هاي مديريت، ‌حقوق و فقه و فلسفه تفاوت معني‌دار وجود دارد؟

٦. آيا بين ميزان شادي دانشجويان دختر و پسر تفاوت معني‌داري وجود دارد؟

٧. آيا ميزان شادي دانشجويان مقاطع كارشناسي بيش ازكارشناسي ارشد است؟

٨. آيا عوامل مؤثر بر شادي دانشجويان پرديس قم دانشگاه تهران از نظر اهميت رتبة يكساني دارند؟

٩. براي افزايش شادي دانشجويان چه پيشنهاداتي مي‌توان ارائه كرد؟

روش تحقيق، توصيفي و از نوع پيمايشي مي‌باشد. جامعة آماري كلية دانشجويان پرديس قم دانشگاه تهران مي‌باشندكه درنيمسال اول سال تحصيلي٩٠-٨٩ در دانشكده‌هاي مختلف و در سطوح كارشناسي وكارشناسي ارشد مشغول تحصيل بوده و طبق آمار ١٤٦٤ نفر بودند. نمونه آماري طبق فرمول نمونه گيري كوكران، ٣٠٨ نفر به دست آمد كه به علت ريزش نمونة واقعي، ٢١٨ نفر از جامعة آماري مورد نظر مي باشد كه به‌شيوه تصادفي طبقه‌اي وساده انتخاب گرديدند. درجدول زير جامعه آماري و حجم نمونه انتخاب شده به تفكيك دانشكده‌ها ومقاطع ملاحظه مي‌شود:

جدول ١: اندازة نمونه به تفكيك دانشكده‌ها

ابزار گردآوري اطلاعات پرسش‌نامه‌ استاندارد ٢٩ سؤالي سنجش شادي آكسفورد مي‌باشد. از آنجايي كه اين پرسش‌نامه در ايران، بارها مورد استفاده قرارگرفته است، روايي آن مورد تأييد واقع شده است. براي تعيين پايايي پرسش‌نامه، ٣٠ پرسش‌نامه را وارد نرم افزار spss كرده و آلفاي كرونباخ آن ٨٩٢/٠ بدست آمد كه بيانگر اين است كه پرسش‌نامه از پايايي لازم برخوردار است (آلفا بالاتر از ٧٠/٠ مي‌باشد) در اين تحقيق، براي تجزيه وتحليل اطلاعات، علاوه بر روش‌هاي توصيفي، از آمار استنباطي درحد آزمون تحليل واريانس فريدمن وآزمونT براي مقايسه ميانگين‌ها در قالب نرم‌افزار SPSS استفاده شد.

داده‌هاي جدول زير ويژگي‌هاي جمعيتي گروه نمونه آماري را نشان مي‌دهد. حدود ٦١ درصد (١٣٣ نفر) از پاسخگويان زن وحدود ٩/٢٨ درصد (٦٣ نفر) آنها مرد هستند. همچنين ٣/٥٨ درصد (١٢٧نفر) از دانشجويان ليسانس و ٣٣ درصد(٧٢ نفر) فوق ليسانس مي‌باشند.

١/٦٥ درصد پاسخگويان يعني (١٤٢ نفر) از نمونه، مجرد و ٢/٢٠ درصد (٤٤ نفر) از نمونه متاهل مي‌باشند. ٣/٢٤ درصد ( ٥٣ دانشجويان) دانشجوي دانشكدة مديريت، ٢/٢٥درصد( ٥٥) دانشجوي دانشكدة حقوق و ٤٥درصد (٩٨) دانشجوي دانشكده فقه وفلسفه مي‌باشند.

جدول شمارة ٣: ويژگي‌هاي جمعيتي گروه نمونه مورد مطالعه

تجزيه وتحليل استنباطي داده‌ها، براي بررسي شادي دانشجويان دانشكدة مديريت پرديس قم دانشگاه تهران، بر اساس آزمون ميانگين يك جامعه نشان مي‌دهد كه متغير شادي در بين دانشجويان دانشكدة مديريت داراي وضعيت مطلوب مي‌باشد. چون ضريب معنا داري آنها كوچك تر از ٠٥/٠ است. و حد بالا و پايين آن مثبت مي‌باشد.

جدول ٤: آماره هاي آزمون ميانگين يك جامعة آماري براي شادي دانشجويان دانشكدة مديريت

جدول ٥: نتايج آزمون ميانگين جامعة آماري براي شادي دانشجويان دانشكدة مديريت

ميزان شادي دانشجويان دانشكدة حقوق پرديس قم دانشگاه تهران در بررسي پاسخ به سؤال وضعيت شادي در بين دانشجويان دانشكده حقوق پرديس قم، بر اساس آزمون ميانگين جامعه، جدول ٧ نشان مي‌دهد كه متغير شادي در بين دانشجويان دانشكدة حقوق داراي وضعيت مطلوب مي‌باشد؛ زيرا ضريب معنا داري آنها كوچك تر از ٠٥/٠ است، و حد بالا و پايين آن مثبت مي‌باشد.

جدول ٦: آماره هاي آزمون ميانگين جامعة آماري براي شادي دانشجويان دانشكدة حقوق

جدول ٧: نتايج آزمون ميانگين جامعة آماري براي شادي دانشجويان دانشكدة حقوق

در پاسخ به سؤال چهارم يعني وضعيت شادي در بين دانشجويان دانشكده فقه و فلسفه پرديس، نيز بر اساس آزمون ميانگين يك جامعه، يعني جدول ٩ نشان مي‌دهد كه متغير شادي در بين دانشجويان دانشكدة فقه و فلسفه، داراي وضعيت مطلوب مي‌باشد؛ زيرا ضريب معنا داري آنها كوچك تر از ٠٥/٠ است، و حد بالا و پايين آن مثبت مي‌باشد.

جدول ٨: آماره هاي آزمون ميانگين جامعة آماري براي شادي دانشجويان دانشكدة فقه و فلسفه

جدول ٩: نتايج آزمون ميانگين جامعة آماري براي شادي دانشجويان دانشكدة فقه و فلسفه

در پاسخ به سؤال چهارم يعني ميزان شادي دانشجويان دانشكده‌هاي مديريت، ‌حقوق و فقه و فلسفه، بر اساس آزمون مقايسة ميانگين چند گروه، (جداول ١٠، ١١ و ١٢) نشان مي‌دهد كه ضريب معني داري آزمون، كوچك‌تر از ٠٥/٠ مي‌باشد. بنابر اين، تفاوت معناداري بين ميانگين گروههاوجود دارد.

جدول ١٠: نتايج آزمون مقايسة ميانگين چند گروه

ولي اين آزمون به تنهايي مشخص نمي‌كند كه كدام ميانگين‌ها متفاوت هستند. به همين دليل، براي نيل به اين هدف از آزمون توكي استفاده شد. تا مشخص شود تفاوت بين كدام دانشكده‌ها وجود دارد. نتايج اين آزمون، در جدول شمارة ٨ آمده است:

جدول شمارة ١١: مقايسات چندگانه

همان طور كه جدول شمارة ١١ نشان مي‌دهد، تفاوت‌هاي معنادار با نشانه ستاره مشخص شده است. طبق آزمون توكي، بين ميانگين شادي دانشجويان دانشكدة مديريت با دانشكدة فقه و فلسفه تفاوت معناداري وجود دارد. اما بين شادي دانشجويان دانشكده‌هاي مديريت و حقوق، حقوق و فقه و فلسفه تفاوت معناداري وجود ندارد. با توجه به ميانگين شادي دانشجويان دانشكده‌ها، كه در جداول ٤،٦ و ٨ آمده است و با توجه به نتايج اين آزمون، مي توان گفت: دانشجويان دانشكدة فقه و فلسفه شادترند.

براي پاسخ به سؤال فرعي هفتم يعني تفاوت شادي دانشجويان دختر و پسر، بر اساس آزمون مقايسة ميانگين دوگروه (جدول ١٢) نشان مي‌دهد. ضريب معني داري مربوط
به آزمون لوين(آزمون مقايسة واريانس‌ها) بزرگ‌تر از ٠٥/٠ است. از اين‌ رو، فرض
برابري واريانس‌ها پذيرفته مي‌شود. بررسي سطر اول معلوم مي‌كند كه ضريب معني داري آزمون تساوي ميانگين‌ها با فرض تساوي واريانس‌ها بيش تر از ٠٥/٠ است. از اين رو، فرض تساوي شادي در بين دانشجويان دختر و پسر پرديس قم دانشگاه تهران، باسطح خطاي ٠٥/٠ پذيرفته مي‌شود؛ يعني در پاسخ به سؤال هفتم؛ تفاوت شادي دانشجويان دختر و پسر، منفي بوده و بين ميزان شادي دانشجويان دختر و پسر تفاوت معني داري وجود ندارد.

جدول شماره ١٢: نتايج آزمون مقايسة ميانگين دو گروه براي مقايسة شادي دانشجويان پسر و دختر

براي پاسخ به اين سؤال كه ميزان شادي دانشجويان مقاطع كارشناسي بيش ازكارشناسي ارشد است،‌ بر اساس آزمون مقايسة ميانگين دوگروه، جدول ١٣ نشان مي‌دهد كه خروجي اين آزمون شامل دو قسمت مي‌باشد: قسمت اول، مربوط به تساوي واريانس‌هاي دوگروه و قسمت دوم، نتايج آزمون تساوي ميانگين دو گروه را براي هر دو حالت تساوي و عدم تساوي واريانس‌ها نشان مي‌دهد. ضريب معنا داري مربوط به آزمون لوين بزرگ‌تر از ٠٥/٠است. از اين رو، فرض برابري واريانس‌ها پذيرفته مي‌شود. براي نتيجه گيري درمورد ميانگين‌ها، اطلاعات سطر اول را مورد بررسي قرار مي‌دهيم. ضريب معنا داري، آزمون تساوي ميانگين‌ها، با فرض تساوي واريانس‌ها بيش تر از ٠٥/٠ است و فرض تساوي شادي در بين دانشجويان مقطع كارشناسي و كارشناسي ارشد پرديس قم دانشگاه تهران، در سطح خطاي ٠٥/٠ پذيرفته مي‌شود؛ يعني پاسخ به سؤال منفي بوده و بين ميزان شادي دانشجويان مقاطع كارشناسي و ارشد تفاوت معني داري وجود ندارد.

جدول شماره ١٣: نتايج آزمون مقايسة ميانگين شادي دانشجويان مقطع كارشناسي و كارشناسي ارشد

براي پاسخ به سؤال از وضعيت شادي در بين دانشجويان پرديس قم دانشگاه تهران، مطابق آزمون ميانگين يك گروه( جدول ١٥)، متغير شادي دربين دانشجويان پرديس قم دانشگاه تهران، داراي وضعيت مطلوب مي‌باشد؛ زيرا ضريب معنا داري آنها كوچك‌تر از ٠٥/٠ است، و حد بالا و پايين آن مثبت مي‌باشد.

جدول ١٤: آماره هاي آزمون ميانگين يك جامعه آماري براي دانشجويان پرديس قم دانشگاه تهران

جدول ١٥: نتايج آزمون ميانگين يك جامعه آماري براي دانشجويان پرديس قم دانشگاه تهران

براي رتبه‌بندي عوامل مؤثر در افزايش شادي دانشجويان و تعامل بين دانشجو واستاد، مشاركت دانشجو درفعاليت‌هاي كلاسي، شيوه‌هاي تدريس وارزشيابي اساتيد، جوسازماني حاكم بر دانشگاه، امكانات رفاهي دانشگاه، عضويت در گروه‌هاي خاص؛ يعني پاسخ به سؤال هشتم، ازآزمون فريدمن استفاده شده است كه نتايج آن در جدول ١٦ و ١٧ آمده است.

جدول ١٦: معنا داري آزمون فريدمن براي عوامل مؤثر بر شادي دانشجويان پرديس قم دانشگاه تهران

نتايج نشان مي‌دهد كه مقدار عدد معناداري به دست آمده از سطح معناداري پذيرفته شده(٠٥/٠)كمتر مي‌باشد. از اين رو، فرض صفر ردّ مي‌شود. مي‌توان گفت مؤلفه‌هاي شادي رتبة يكساني ندارند. اولويت‌بندي اين مؤلفه‌ها در جدول شمارة ١٧ آمده است.

جدول ١٧: اولويت‌بندي عوامل مؤثر برشادي دانشجويان بر حسب تحليل واريانس فريدمن

با توجه به جدول ١٧، عوامل مؤثر بر شادي دانشجويان را مي‌توان به صورت زير اولويت‌بندي كرد:

١. تعامل بين دانشجو و استاد؛ ٢. شيوه‌هاي تدريس و ارزشيابي استادان؛ ٣. جوّ سازماني حاكم بر دانشگاه؛ ٤. امكانات رفاهي دانشگاه؛ ٥. مشاركت دانشجو در فعاليت‌هاي كلاسي؛ ٦. عضويت در گروه‌هاي خاص(ورزشي، فرهنگي، مذهبي و. . . )؛

١. مديريت دانشگاه‌ها بايد بستري را براي دانشجويان فراهم كنند تا آنها بتوانند به راحتي و با شيوه‌هاي مختلف با استادان خود ارتباط برقرار كنند.

٢. پيشنهاد مي‌گردد براي ايجاد شادي و انگيزش برنامه‌هاي رفاهي – تفريحي برگزار گردد.

٣. دستگاه‌ها وسازمان‌هاي مختلف بايستي درحوزه مسئوليت خود، براي گسترش فرهنگ شادي برنامه‌هاي لازم را تدوين وبراي اجراي آن برنامه‌ها به صورت جدي تلاش نمايند .

٤. ايجاد محيطي شاد درمحيط دانشگاه و كلاس درس جوّ تفاهم، ‌همدلي وخلاقيت را هم افزايش مي‌دهد.

٥. پيشنهاد مي‌شود به منظور افزايش ميزان شادي دانشجويان، رفتارهاي عملي، هنري، اخلاقي و ديني درآنان افزايش يابد. به عبارت ديگر، مجموعه عوامل ومؤلفه‌هاي نظام آموزش عالي و دانشگاه، نظام برنامه‌ريزي آموزشي و درسي، روش‌هاي تدريس و ارزش‌يابي و مديريت آموزشي و ساير عوامل مؤثر به گونه‌اي طراحي و اجرا شود كه به تقويت و بهبود هركدام از اين رفتارها در دانشجويان توجه بيش‌تري شود.

٦.توجه به معنويات و تقويت بنيا‌ن‌هاي ارزشي و ديني از طريق توسعه دانش‌ها، ارزش‌ها ونمادهاي اصيل اسلامي در دانشگاه‌ها براي افزايش شادماني ونشاط دانشجويان و محيط هاي آموزشي.

٧. زدودن عوامل ايجاد تشويش خاطر و اضطراب و افزايش رضامندي از زندگي؛

٨. ايجاد فضاي شاد و نشاط آور در ارتباطات و بها دادن به فعاليت‌هاي خودانگيخته در جهت پرورش عواطف مثبت؛

٩. برنامه ريزي اصولي و استفاده بهينه از منابع و امكانات مادي دانشگاه؛

١٠. فراهم آوردن شرايط محيطي مناسب براي افزايش شادي در بين دانشجويان و بهبود جوّ سازماني؛

١١. پيشنهاد مي‌گردد به بهداشت رواني دانشجويان توجه ويژه‌اي شود. اين مهم را مي‌توان از طريق ارائه برنامه‌ها وكارگاه‌هاي آموزشي و در قالب برنامه‌هاي مراكز مشاوره رواني به طورهمگاني براي دانشجويان وخانواده‌هاي آنها انجام داد.

شادماني و نشاط به عنوان يكي از مهم‌ترين نيازهاي رواني، نه تنها تأثيرات عمده‌اي بر شكل‌گيري شخصيت و زندگي انسان دارد، بلكه اهميّت زيادي در سلامت رواني و مقابله با مشكلات دنياي امروز دارد. انسان با نشاط، انساني كارا، مبتكر، مولد و سازنده است. دانشگاه‌ها به عنوان نهادي علمي، كه رسالت توليد و مديريت دانش، تأمين و تربيت نيروي انساني متخصص و مولد را در جامعه به عهده دارند، مي‌توانند با ايجاد شادي و نشاط در بين دانشجويان، علاوه بر حفظ سلامت جسمي و رواني آنان، احتمال موفقيت خود را در همة شئون تحصيلي و معنوي افزايش دهند. دانشجويان شاد، احساس كنترل شخصي بيشتري بر توانائي‌هاي خود داشته، درماندگي و افسردگي را از خود دور مي‌كنند و از ابعاد گوناگون شناختي، اجتماعي، هيجاني و جسماني رشد كرده، از ويژگي‌هاي خوش‌بيني، هدفمندي، كنترل دروني، خلاقيت، برونگرايي و نوع‌دوستي، توافق اجتماعي و ارتباط مثبت، عزت نفس و سلامت شخصيت برخوردار مي‌شوند.[٣٦] و نقش زيادي در توسعه و تحول علمي و تفكر خلاق و پشرفت تحصيلي خواهند داشت.

نتايج حاصل از تحليل داده‌هاي اين پژوهش نشان مي‌دهد، شادي دانشجويان پرديس قم دانشگاه تهران، مناسب و مطلوب بوده و وضعيت نشاط و شادي دانشجويان سه دانشكده مديريت، فقه، فلسفه و حقوق نيز در حد مطلوب قرار دارد. بين ميزان شادي دانشجويان دانشكده‌هاي مذكور تفاوت معناداري در سطح اطمينان ٩٥/٠ وجود دارد. دانشجويان دانشكده فقه و فلسفه از دانشجويان ساير دانشكده‌ها شادترهستند كه با يافته‌هاي كاظميان مقدم و همكاران(١٣٨٨)، مبني بر تأثير ارزش‌ها و هدف‌هاي معنوي، نيازهاي بنيادي، عشق و علايق ديني و الهي( نگرشي ديني)در شاد ي، هماهنگي دارد. و بين ميزان شادي دانشجويان دختر و پسر و دانشجويان مقاطع كارشناسي و كارشناسي ارشد، تفاوت معناداري مشاهده نمي‌شود. همچنين عوامل مختلفي در افزايش شادي دانشجويان تأثير دارد كه به ترتيب شامل تعامل بين دانشجو و استاد، شيوه‌هاي تدريس و ارزشيابي استادان، جو سازماني حاكم بر دانشگاه، امكانات رفاهي دانشگاه، مشاركت دانشجو در فعاليت كلاس و عضويت در گروه‌هاي خاص ورزشي، فرهنگي، مذهبي و... مي‌باشد كه با يافته‌هاي عباسي(١٣٨٣ )، نصوحي دهنوي(١٣٨٢)، علوي(١٣٧٩)، تاحدودي هماهنگي دارد.

اميديان، مرتضي، «بررسي وضعيت سلامت عمومي و شادكامي در دانشجويان دانشگاه يزد»، فصلنامه مطالعات تربيتي و روانشناسي دانشگاه فردوسي، ش ١(١٠)، ١٣٨٨، ص ١١٦- ١٠١

جعفري، علي، «رابطه ابعاد شخصيت وخلاقيت با شادكامي دربين دانشجويان مقطع كارشناسي دانشگاه تبريز»، پ‌اي‌ان ‌ن‌ام‌ه‌كارشناسي ارشد دانشگاه پيام نور مركز تهران، ١٣٨٧.

حياتي، حميدرضا، «تأثير محيط فيزيكي مدرسه بر نشاط دانش‌آموزان دورة متوسطه شهرستان ساري»، پ‌اي‌ان‌ن‌ام‌ه‌ كارشناسي ارشد دانشگاه آزاد اسلامي رودهن، ١٣٨٧.

زارعي متين، حسن و همكاران، «نقش دانشگاه در ايجاد عوامل مؤثر برشادي»، فصلنامة فرهنگ در دانشگاه اسلامي، ش٢، ص ٢٧-٤، ١٣٨٨.

ظهوري، عليرضا، فكوري، عيلرضا، «وضعيت شادابي دانشجويان دانشكده مديريت و اطلاع رساني پزشكي دانشگاه علوم پزشكي ايران»، فصلنامه ارمغان دانش، ش٣٠، ص٧٢ – ٦٣، ١٣٨٢.

عباسي، ناهيد، «بررسي عوامل موثر بر نشاط و شادابي دانش آموزان از ديدگاه دبيران و دانش آموزان دبيرستانهاي دخترانه شهر اصفهان درسال تحصيلي ۱۳۸۲‌-۱۳۸۳»، پايان ‌نامه كارشناسي ارشد دانشكده علوم تربيتي دانشگاه آزاد خوراسگان، ١٣٨٣.

علوي، پروانه، «ب‌ررس‌ي‌ راب‌طه‌ ش‌ادي‌ ب‌اش‌خ‌ص‌ي‌ت‌ در دان‌ش‌ج‌وي‌ان‌ دخ‌ت‌ر ورزش‌ك‌ار و غ‌ي‌رورزش‌ك‌ار دان‌ش‌گ‌اه‌ تبريز»، پايان نامه كارشناسي ارشد دان‌ش‌ك‌ده‌ ت‌ربيت‌ ب‌دن‌ي‌ و ع‌ل‌وم‌ ورزش‌ي دان‌ش‌گ‌اه‌ آزاد اس‌لام‌ي‌واح‌د ت‌ه‌ران‌ م‌رك‌زي، ١٣٧٩‌.

كاظميان مفدم، كبري و مهرابي زاده هنرمند، مهناز، «بررسي رابطه نگرش مذهبي با شادكامي و سلامت رواني دانشجويان دختر و پسر دانشگاه آزاد اسلامي واحد بهبهان»، فصلنامه روانشناسي ودين، سال دوم، ش٤، زمستان، ص ١٧٤- ١٥٧، ١٣٨٨.

مرداي، مريم و همكاران، «شادماني و شخصيت بررسي موردي»، تازه‌هاي علوم شناختي، ش٢، ص ٦٣-٦١، ١٣٨٤.

نصوحي دهنوي، محمود. «بررسي رابطه بين ميزان شادماني و عوامل آموزشگا‌هي دانش‌آموزان دبيرستاني شهرستان مباركه سال تحصيلي ۸۲ – ۸۱»، پ‌اي‌ان‌ن‌ام‌ه‌كارشناسي ارشد دانشگاه آزاد اسلامي واحد خوراسگان، ١٣٨٢.

Easterline, H. R., "Explaining Happiness", Proceding of the National Academy of Sciences, v ١٦, septamber ٢٠٠٣, p ١١٦ـ١٩٣.

Graham, C., "The Economics of Happiness", The Brooking Institution, ٢٠٠٥.

Lucas , R , E & Diner, E, & Suh, E,"Discriminant Validity of Well – Beinge Measures", Journal of Personality and Social Psychology, v٧١, ١٩٩٦, p ٦١٦-٦٢٨.

Lyubomirsky, S. et al., "Pursuing Happiness: The Architecture of Sustainable Change", Review of General Psychology, v ٩, ٢٠٠٥, p ١١١ـ ١٣١.

Montier , J, "Global Equity Strategy", Journal of the Psychology of Happiness, ٢٠٠٤.

Schwartz, N., Strack, F., "Evaluating one’s Life: Ajudgement Model of Subjective Well – Being", Subjective Well – Being: an Interdisciplinary Approach, ١٩٩١, p ٢٧- ٤٧

* عضو هيأت علمي دانشگاه آزاد اسلامي قم [email protected]

** کارشناس مديريت وبرنامه ريزي آموزشي پرديس قم دانشگاه تهران              دريافت: ٤/١٢/٨٩ پذيرش: ٧/٢/٩٠

*** دانشجوي دکتري رشتة رفتار سازماني، پرديس قم دانشگاه تهران

[١]. مريم مرداي و همکاران، «شادماني و شخصيت بررسي موردي»، تازه‌هاي علوم شناختي، ش٢، ص ٦٣-٦١.

[٢]. پروانه علوي، «ب‌ررس‌ي‌ راب‌طه‌ ش‌ادي‌ ب‌اش‌خ‌ص‌ي‌ت‌ در دان‌ش‌ج‌وي‌ان‌ دخ‌ت‌ر ورزش‌ک‌ار و غ‌ي‌رورزش‌ک‌ار دان‌ش‌گ‌اه‌ تبريز»، پايان نامه كارشناسي ارشد دان‌ش‌ک‌ده‌ ت‌رب‌ي‌ت‌ ب‌دن‌ي‌ و ع‌ل‌وم‌ ورزش‌ي دان‌ش‌گ‌اه‌ آزاد اس‌لام‌ي‌واح‌د ت‌ه‌ران‌ م‌رک‌زي، ص٩٨.

[٣]. C. Graham, "The Economics of Happiness ", The Brooking Institution, p٢٣١.

[٤]. H.R. Easterline, "Explaining Happiness", Proceding of the National Academy of Sciences,v ١٦, p ١١٦ ـ ١٩٣.

[٥]. Set Point

[٦]. Hedonic Adaptation

[٧]. H, R, Easterline, Op.cit, p ١١٧.

[٨]. Chronic Happiness Level

[٩]. H, R, Easterline, Op.cit, p ١١٢.

[١٠]. Circumstances

[١١]. Life Status

[١٢]. H, R, Easterline, Opsit.

[١٣]. Intentional Activity

[١٤]. J, Montier, "Global Equity Strategy", Journal of the Psychology of Happiness, v.٩, p ١٢١.

[١٥]. S, Lyubomirsky et al., "Pursuing Happiness: The Architecture of Sustainable Change", Review of General Psychology, v ٩, .p ١١٣.

[١٦]. Behavior Activity

[١٧]. Cognitive Activity

[١٨]. Voluntary Activity

[١٩]. J. Montier, Op.cit, p ١٢٣.

[٢٠]. حسن زارعي متين و همکاران، «نقش دانشگاه در ايجاد عوامل مؤثر برشادي»، فصلنامة فرهنگ در دانشگاه اسلامي، ش ٢، ص ٤.

[٢١]. علي‌رضا ظهوري و عيلرضا فكوري، «وضعيت شادابي دانشجويان دانشکده مديريت و اطلاع رساني پزشکي دانشگاه علوم پزشکي ايران»، فصلنامه ارمغان دانش، ش ٣٠، ص ٦٣. اسم مجله اصلاح شود

[٢٢]. کبري کاظميان مفدم ومهناز مهرابي زاده هنرمند، "بررسي رابطه نگرش مذهبي با شادکامي و سلامت رواني دانشجويان دختر و پسر دانشگاه آزاد اسلامي واحد بهبهان"، روانشناسي ودين، ش ٤(٢)، ص ١٥٩.

[٢٣]. حسن زارعي متين و همکاران، همان، ص ٥.

[٢٤]. مرتضي اميديان، «بررسي وضعيت سلامت عمومي و شادکامي در دانشجويان دانشگاه يزد»، فصلنامه مطالعات تربيتي و روانشناسي دانشگاه فردوسي، ش ١(١٠)، ص ١١٦-١٠١.

[٢٥]. Lucas

[٢٦]. Diener

[٢٧]. Suh

[٢٨]. R , E, Lucas & E, Diner & E, Suh.,"Discriminant Validity of Well – Beinge Measures", Journal of Personality and Social Psychology, v ٧١, p ٦١٦-٦٢٨.

[٢٩]. Schwartz & Strack

[٣٠]. F. Strack & N. Schwartz, "Evaluating One’s Life: a Judgement Model of Subjective Well – Being", Subjective Well – Being: an Interdisciplinary Approach, p ٢٧-٤٧.

[٣١]. پروانه علوي، همان، ص٧١.

[٣٢]. محمود نصوحي دهنوي، «بررسي رابطه بين ميزان شادماني و عوامل آموزشگا‌هي دانش‌آموزان دبيرستاني شهرستان مبارکه سال تحصيلي ۸۲ – ۸۱»، پ‌اي‌ان ‌ن‌ام‌ه‌كارشناسي ارشد دانشگاه آزاد اسلامي واحد خوراسگان، ص ٩٦.

[٣٣]. ناهيد عباسي، «بررسي عوامل موثر بر نشاط و شادابي دانش آموزان از ديدگاه دبيران و دانش آموزان دبيرستانهاي دخترانه شهر اصفهان درسال تحصيلي ۱۳۸۲‌-۱۳۸۳»، پايان ‌نامه كارشناسي ارشد علوم تربيتي دانشگاه آزاد خوراسگان، ص ٨٩.

[٣٤]. علي جعفري، «رابطه ابعاد شخصيت وخلاقيت با شادکامي دربين دانشجويان مقطع کارشناسي دانشگاه تبريز»، پ‌اي‌ان‌ن‌ام‌ه‌كارشناسي ارشد دانشگاه پيام نور مركز تهران، ص ١٢٨.

[٣٥]. حميدرضا حياتي، «تأثير محيط فيزيکي مدرسه بر نشاط دانش‌آموزان دوره‌ي متوسطه شهرستان ساري»، پ‌اي‌ان‌ن‌ام‌ه‌ كارشناسي ارشد دانشگاه آزاد اسلامي رودهن، ص ١٠٦.

[٣٦]. مريم مرادي وهمکاران، همان، ص٦٧