نشریه معرفت - موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره) - الصفحة ١٢ - در رفتار كمك خواهى دانش آموزان

نقش «حرمت خود»

در رفتار كمك خواهى دانش آموزان

دكتر مهرانگيز شعاع كاظمى

دانش آموزان در دوران تحصيل خود با مشكلاتى روبه رو مى شوند كه نمى توانند به تنهايى آن ها را حل كنند و گاهى اوقات خود را در رفع اين مشكلات ناكارآمد مى دانند. (روزن، ١٩٨٣) در چنين مواقعى برخى از آنان از ديگران كمك مى گيرند و برخى ديگر از دريافت كمك اجتناب مىورزند. كمك خواهى دانش آموزان ممكن است از منابع رسمى يا غيررسمى باشد. در كمك خواهى رسمى، دانش آموزان از معلم، مشاور يا دست اندركاران مدرسه كمك مى گيرند. اما در كمك خواهى غيررسمى، بيشتر از دوستان، همسالان يا همكلاسى ها كمك مى گيرند. به طور كلى، در كمك خواهى، فعاليت هاى ديگران نقش اساسى در بهبود عملكرد دانش آموزان دارند و با راهنمايى و كمك آن هاست كه دانش آموزان به يادگيرى خود نظم مى دهند.[١]

تحقيقات گوناگون نشان داده است كه دانش آموزان به هنگام مواجه شدن با عملكرد تحصيلى ضعيف وقتى نتوانند مشكل تحصيلى خود را به تنهايى حل كنند احساس ناكارآمدى مى كنند، ولى صرفاً تشخيص ناكارآمدى به رفتار جبرانى منجر نمى شود; بدين معنا كه برخى از آنان هيچ گاه براى رفع مشكل خود درخواست كمك نمى كنند. بنابراين، پژوهش گران به بررسى عوامل مختلفى پرداخته اند كه از كمك خواهى دانش آموزان به هنگام نياز جلوگيرى مى كنند.

«حرمت خود»[٢] به عنوان يكى از عوامل مؤثر در اين زمينه مى باشد. (روزن، ١٩٨٣ و نپ، ١٩٨٨) در خصوص رابطه بين كمك خواهى و حرمت خود دو فرضيه ارائه شده است:

١. فرضيه آسيب پذيرى;[٣] ٢. فرضيه ثبات.[٤] فرضيه آسيب پذيرى بر اين باور است كه افراد داراى حرمت نفس پايين در مقايسه با افراد داراى حرمت نفس بالا كمك خواهى را به عنوان تهديدى براى خود به حساب مى آورند و كمتر كمك مى خواهند. بر عكس، فرضيه ثبات بيان مى كند كه افراد داراى حرمت خود پايين براى جبران كمبود حرمت خود اقدام به كمك خواهى مى كنند. بنابراين، فرضيه ثبات رابطه معكوسى را بين كمك خواهى و حرمت خود پيش بينى مى كند. بر طبق اين دو نظر، اخيراً نظر سومى نيز مطرح شده است و آن اينكه افرادى كه ادراك لياقت بالا يا پايين دارند نسبت به افرادى كه داراى

لياقت متوسط هستند، كمتر رفتار كمك خواهى را از خود بروز مى دهند. على رغم اينكه رفتار كمك خواهى براى رسيدن به موقعيت تحصيلى است، ولى زيان هايى نيز دارد و آن اينكه به عنوان تهديدى براى خود است. (كارانبيك و نپ، ١٩٩١)[٥]

تحقيق حاضر بر آن است تا الگويى را كه بيانگر نحوه تأثير حرمت نفس و نگرش و كمك خواهى (تهديد به توانايى[٦] و تهديد به حرمت خود)، بر رفتار اجتناب از كمك خواهى است مورد بررسى قرار دهد.