نشریه معرفت - موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره) - الصفحة ٤ - خردورزى در الميزان راه كارها، آفت ها

سال بيست و سوم ـ شماره ٢٠٦ (ويژه فلسفه)

سيدعلى اكبر ربيع نتاج[١]

رمضان مهدوى آزادبنى[٢]

يكى از شبهات مخالفان دين، طرح نظريه ناسازگارى اسلام با تعقل و خردورزى است. اين مقاله با محوريت تفسير الميزان مى كوشد به برخى از اين پرسش ها در اين زمينه پاسخ دهد؛ ازجمله: آيا دين با تفكر و تعقل سازگارى دارد؟ آيا تعبد محض در برابر بارى تعالى با عقلانيت منافات دارد؟ رابطه دين با عقل چگونه است؟ راه كارهاى شكوفايى عقل و آفت هاى رشد آن از ديدگاه مفسر الميزان چيست؟ علّامه طباطبائى، در تفسير الميزان معتقد است كه هيچ دينى به اندازه اسلام به اين موضوع توجه نداشته است. او جايگاه ويژه اى براى عقل قايل است، راه كارهايى براى رشد و بالندگى خرد انسانى پيشنهاد مى كند. آسيب ها و آفت هاى شكوفايى آن را به تصوير مى كشد، شبهه ناسازگارى عقل و وحى، تعارض تعبد با خردورزى را برنمى تابد، نهى از تفسير به رأى كه ظاهرا با خردورزى منافات دارد را پاسخ مى گويد. بررسى ها نشان مى دهد مفسر الميزان، عقل را رسول باطنى و حجيت آن را ذاتى مى داند و دعوت به خردورزى را دعوت به دين دارى، و دعوت به دين دارى را عين عقلانيت مى داند.

كليدواژه ها: علّامه طباطبائى، الميزان، خردورزى، قرآن، تعقل.