نشریه معرفت - موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره) - الصفحة ١ - سخن آغازين
سخن آغازين
بحرانهاي اقتصادي، اجتماعي غرب و شكست حباب حاكميت پول
رهبر فرزانه انقلاب اسلامي: «امروز حباب كاذب حاكميت پول در دنياي غرب شكسته شده و فرياد آنان به آسمان بلند شده است... مكتب ليبرال ـ دموكراسي با همه هيمنه سياسي، اقتصادي و نظامي خود، در مقابل جهانيان به زمين خورده است... مشكلات جاري دنياي غرب نشاندهنده وضعيت ادعاهاي اقتصادي ليبرال ـ دموكراسي غرب است.»[١]
ركود بيسابقه اقتصادي، بحرانهاي شديد اجتماعي و فرهنگي در جوامع غربي و كاهش شديد ارزش برابري دلار در مقابل ساير ارزها از جمله يورو، نوسانهاي شديد بهاي نفت و افزايش بيسابقه قيمت آن تا ١٤٠ دلار در هر بشكه، افزايش شديد بهاي مسكن پس از سال ٢٠٠٠ در آمريكا، افزايش بيسابقه قيمت كالاهاي اساسي و ضروري و نيز افزايش بيسابقه تورم جهاني، گسترش ناامني، دامن زدن به جنگ و اشغال ساير كشورها توسط آمريكا و مانند آن از جمله بحرانهاي شديد اقتصادي و اجتماعي جهاني است كه كم و بيش بسياري از جوامع جهاني را تحت تأثير خود قرار داده است.
با نگاهي گذرا به وضعيت جهاني، براي عبور از اين بحرانها بايد چارهاي انديشيد. بحرانهاي مزبور جامعه اسلامي ما را نيز تا حدّي تحت تأثير خود قرار داده است به نظر ميرسد، براي عبور از اين بحرانها و پيشگيري آسيبديدگي كمتر، توجه به چند نكته ضروري است:
١. توجه به ظرفيتهاي بومي، ملّي و فرهنگي و يافتن راهحلهاي بومي در اين زمينه؛
٢. خروج از سلطه دلار در معاملات تجاري و اقتصادي و نيز خروج از اتكا به درآمد نفت و منابع نفتي و تقويت صادرات غيرنفتي؛
٣. جايگزيني منابع مالي مهمتر براي دولت به جاي نفت ـ مانند ماليات ـ و توجه به درآمدهاي حاصل از صادرات غيرنفتي و توسعه طرحهاي عمراني و زيربنايي، كه اهرم مهمي براي كاهش شديد كسري بودجه دولت، خنثا نمودن تورّم در جامعه و يا به حداقل رساندن آثار تورم بر زندگي مردم است.
٤. توجه و تأكيد مضاعف بر توليدات داخلي، تجارت و مبادلات خارجي، صادرات و افزايش گستره فعاليت شركتهاي دولتي و خصوصي در اين عرصه و توجه به افزايش درآمدها و پساندازهاي مردمي، به گونهاي كه نيازي به افزايش و يا كاهش نرخ سود بانكي براي جذب پساندازهاي مردمي نباشد.
٥. اجتناب از تكيه بر اقتصاد مبتني بر بازار آزاد و راهحلهاي آن و تأكيد بر نظارت و برنامهريزي دولت در اين زمينه؛ چراكه به وجود آمدن حباب و تركيدن آن در اقتصاد غربِ سكولار و اقتصاد آزاد و سرمايهداري نشان ميدهد كه نظريه «نئوكلاسيك»ها، كه به مفاهيم بازار آزاد اعتقاد دارند، شكست خورده است؛ زيرا بدون دخالت دولت و بانكها، نميتوان اقتصاد را از حالت حبابي يا ركود خارج كرد.
٦. برنامهريزي جامع براي نهادينه كردن فرهنگ پرداخت ماليات، به ويژه ماليات بر ارزش افزوده كالاها و خدمات و نيز نهادينه كردن پرداخت وجوهات شرعي از سوي مردم براي پر كردن شكاف طبقاتي و بيعدالتي اجتماعي؛
٧. باور مسئولان و نخبگان تأثيرگذار سياسي به اينكه فرهنگ و اقتصاد غرب به بنبست رسيده و معضلات اجتماعي امروز جامعه غربي، معلول اقتصاد حبابي سكولار و فرهنگ دستساز و بشري غربي است. از اينرو، مقابله جدّي با رواج و حاكميت انديشههاي غربي، غيرديني و سكولار در همه عرصهها، به ويژه در عرصه اقتصاد، فرهنگ و خانواده ضروري است.
٨. تكيه بر اقتصاد اسلامي و فرهنگ ديني و راهحلهاي برگرفته از آموزههاي ديني، راهحلهاي بومي، كوچك كردن دولت و واگذاري شركتهاي بزرگ به بخش خصوصي، تأكيد بر حمايت دولت در اين بخش، و نهادينهسازي فرهنگ ديني در جامعه.
آنچه ذكر شد از جمله راههاي برونرفت از وضعيت بحراني جهاني است كه امروزه جامعه ما نيز دچار آن شده است.
دبير گروه جامعهشناسي
[١]ـ روزنامه كيهان، ٢٣ مهر ١٣٨٧.