نشریه معرفت - موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره) - الصفحة ١ - سخن آغازين
سخن آغازين
نوآوري فرهنگي و فرهنگ نوآوري
هر نوع توسعهاي نيازمند قالب، چارچوب، روش، سازوكار و فرهنگ خاص خود است. توسعهاي به سرانجام خواهد رسيد و موجب شكوفايي در ابعاد گوناگون جامعه خواهد شد كه بومي، اصيل و برگرفته از ارزشها و هنجارهاي فرهنگي و ديني باشد و يا كمترين مغايرتي با فرهنگ و ارزشهاي ديني نداشته باشد. نقش دانش، معرفت و علم در توسعه فرهنگي و نيز حضور فعّال نخبگان علمي و فرهنگي در آن امري ضروري است. نيازسنجي، آسيبشناسي، بازتوليد و بازشناسي ابزارها، سازوكارها، و نيز نوآفريني، نيازآفريني، زايش مستمر علمي، نظريهپردازي، توليد علم و بهرهگيري از فناوريهاي نوين در عرصه فرهنگ، در عين تأكيد بر اصول، ارزشها و هنجارهاي ديني، فرهنگي و ملّي، لازمه پويايي، نشاط و به روز بودن فرهنگ يك جامعه ميباشد. در عين حال، نيازسنجي و نيازآفريني در عرصه تحوّلات فرهنگي بايد بر ملاك نوآوري صورت پذيرد، و اين مهم ضرورتي انكارناپذير است؛ چراكه از يكسو، علم و فناوري جديد، فرهنگ را زنده و پوپا نگه ميدارد و از سوي ديگر، نوآوري در عرصه فرهنگ، نوعي فرهنگسازي است كه موجب شكوفايي جامعه در عرصههاي گوناگون سياسي، اجتماعي، علمي و فرهنگي ميشود.
اگر ما در عرصه نوآوري وارد نشويم و فرهنگ غني خويش را در قالبي جذاب و نو ارائه نكنيم و در اين عرصه فرهنگسازي نكنيم، ديگران با اهداف پنهان و ناميمون خويش، با نوآوري و بهرهگيري از علم و فناوري نوين، فرهنگ كممايه خويش را در قالبي جذاب به ملت ما و جوانان اين مرز و بوم قالب و تحميل خواهند كرد.
از آنجا كه نوانديشي و نوجويي امري فطري است، اگر ما در عرصه فرهنگ خويش فاقد نوآوري باشيم و جوانان را در اين عرصه به نوجويي تشويق نكنيم، نبايد انتظار داشت كه جوان نوانديش ما هر روز براي ارضاي اين نياز طبيعي خويش به سمتوسوي فرهنگ جاذب غربي سوق نيابد و اين نياز خويش را از مسيري ديگر ارضا نكند.
از سوي ديگر، از جمله پيامدهاي نوآوري و شكوفايي در عرصه فرهنگ، خودباوري فرهنگي و تقويت فرهنگ بومي و ملّي است و اين موجب نشاط و پويايي و شادابي فرهنگ ملي و ديني است. بنيانگذار انقلاب اسلامي، حضرت امام خميني قدسسرهالگوي نوين و طرحي نو در انقلابها درانداخت و انقلاب اسلامي ايران را با مهندسي نوين خود، با مردمسالاري ديني هماهنگ ساخت. اين خود نوعي نوآوري در تشكيل حكومت ديني بود؛ نوآوري بينظيري كه همه انقلابهاي بزرگ دنيا را تحتالشعاع قرار داد و ميليونها انسان مسلمان و آزاده را از سراسر جهان مجذوب خويش و فرهنگ ديني آن نمود. سرانجام نيز انقلاب اسلامي در ايران با الگوي مردمسالاري ديني، نظامهاي سكولار را به چالش كشاند و فرهنگ ملّي و ديني محجور ما را احيا كرد.
نوآوري فرهنگي پيشنياز شكوفايي فرهنگي است و شكوفايي ثمره نوآوري.
رمز و راز توفيق در ارائه نوآوري در عرصه فرهنگ، خواستن، اتكا به خود و
ظرفيتها و استعدادهاي خدادادي است. تحقيق، پژوهش، تفكر، آفرينش، ابتكار،
اختراع و نوآوري، تنها راه تداوم حيات در دنياي افسونزده كنوني است. و
از همينروست كه رهبر فرزانه انقلاب ميفرمايند: «نوآوري نياز لحظه به لحظه
كشور ماست.» ١
دبير گروه جامعه شناسي
١ـ ديدار با نخبگان شيراز، ١٨ ارديبهشت ١٣٨٧.