فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٢٨ - شطرنج از نگاه آيه اللّه سيد احمد خوانسارى محمد رحمانى
پاسخ: در چنين مواردى از باب ناميدن اسم مسبب بر سبب به آلات قمار نيز قمار و ميسر اطلاق شده و يا اين كه اين اطلاق مجازى است از باب قرينه مشارفت.
ثالثا، بر فرض بپذيريم كه مقصود از ميسر در اين آيه و حديث آلات و وسايل قمار است باز هم دلالت بر حرمت بازى بدون برد و باخت نمىكند، زيرا ممكن است گفته شود:
در ذيل حديث كه از خريد و فروش و نفع بردن از آنها نهى شده تنها بر حرمت وضعى دلالت دارد نه حرمت تكليفى. رابعا، اين حديث از نظر سند اعتبار ندارد، زيرا افزون بر ارسال به علت افتادگى (٣٨)
شخص ابوجارود توثيق ندارد.
ب - روايات
اساسى ترين دليل بر حرمت بازى با وسايل مخصوص قمار به ويژه شطرنج اخبار است كه با مضامين گوناگون وارد شده است. از جمله:
١- روايت تحف العقول:
شيخ انصارى نخست قمار را به چهار قسم اساسى تقسيم مىكند:
قمار يا با وسايل مخصوص قمار و با برد و باخت است و يا با وسايل مخصوص قمار و بدون برد و باخت و نيز يا با غير وسايل قمار و با برد و باخت مىباشد و يا بدون برد و باخت است. وى نسبت به قسم دوم پس از نقد و بررسى ادله حرمت اين صورت مىنويسد:
والاولى الاستدلال على ذلك بما تقدم فى روايه تحف العقول فى ان ما يجى منه الفساد محضا لايجوز التقلب فيه فى جميع وجوه الحركات. (٣٩)
استدلال صحيح بر حرمت بازى با وسايل مخصوص قمار بى برد و باخت عبارت است از روايت تحف العقول آنجا كه دارد هر چيزى كه از آن تنها
(٣٨)همان، ج١٢١، باب ١٠٣ از ابواب مايكتسب به، ١٢، ص٢٣٩.
(٣٩)شيخ انصارى، مكاسب محرمه، ج١، ص٣٢، منشورات دارالحكمه.