حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٤٤

علامه محمدتقی مجلسی; انتساب وی را به جبر و تشبیه صحیح نمی‌داند. ایشان سبب خطای نجاشی و علامه را این می‌داند که «محمد بن جعفر» در کتاب خود اخباری را نقل کرده است که _ ظاهراً _ بر تشبیه دلالت می‌کنند و از آن‌جا که عده‌ای، واژه‌های این احادیث را به معنای حقیقی خود گرفته‌اند و متوجه مجازگویی معصوم٧ نشده‌اند، روایات را تکذیب و ناقل آن را منتسب به مشبهه کرده‌اند. شارح در این باره می‌گوید:

و ذکر صدوق فی کمال الدین أخبارا کثیرة تدل علی جلاله قدره و عظم محله عند صاحب الزمان صلوات الله علیه و حاشا من مثله أن یکون اعتقاده فاسداً و الذی یخطر ببالی أنه... ذکر أخباراً تدل علی التشبیه کما هو مذکور فی القرآن المجید فنسب الیهما.[٥١٨]

مؤلف، این احادیث را مانند آیاتی می‌داند که ظاهراً‌ بر تشبیه دلالت می‌کنند؛ مانند آیه «الرحمن علی العرش استوی»[٥١٩] و «یدالله فوق أیدیهم»[٥٢٠]، در حالی که تمام علمای شیعه این آیات را بر معنای مجازی حمل می‌کنند.

د) شرح اصطلاح‌ها

یکی از تحولاتی که در زبان‌ها ممکن است رخ دهد، تبدیل معنای لغوی واژه به معنای اصطلاحی آن است. این پدیده در صدر اسلام و پس از آن، در لسان فقها و اصولیون به وفور مشاهده می‌شود. از آن‌جایی که روایات اهل‌بیت: بر طبق اصطلاحات خاص شرعی صدر اسلام بیان شده و کمتر معانی لغوی در آن‌ها مراد است، غالباً اشکالی در فهم حدیث پیش نمی‌آید، ولی گاهی از الفاظی که در لسان اهل‌بیت: به معنای اصلی و لغوی استعمال شده است، معنای اصطلاحی پدیدآمده در عصر فقها برداشت می‌شود؛ برای مثال، واژه «ثقه» در عرف فقها و علمای حدیث به کسی گفته می‌شود که عادل و ضابط باشد، در صورتی که معنای لغوی آن، شخصی است که مورد اعتماد و اطمینان باشد.

در مقبوله عمر بن حنظله در بحث «تعارض خبرین» آمده است:

فإن کان الخبران عنکم مشهورین قد رواهما الثقات عنکم[٥٢١]؛


[٥١٨]. إلی الجبر و التشبیه.

[٥١٩]. طه: ۵.

[٥٢٠]. فتح: ۱۰.

[٥٢١]. من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۱۱.