حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٢٥ - آسیبِ بسندگی به لغتنامهها در فهم حدیث

علی٧ می‌فرماید:

الطَّعامُ یؤکلُ عَلی‌ ثَلاثَةِ أضرُبٍ: مَعَ الإِخوانِ بِالسُّرورِ، ومَعَ الفُقَراءِ بِالإِیثارِ، ومَعَ أبناءِ الدُّنیا بِالمُروءَةِ.[٤٣١]

غذا را سه گونه باید خورد: با برادران به شادی، با فقیران به ایثار، و با دنیاپرستان به جوان‌مردی.

أحسَنُ المُروءَةِ حِفظُ الوُدِّ.[٤٣٢]

بهترینْ جوان‌مردی، نگهداشتِ دوستی است.

أوَّلُ المُروءَةِ طَلاقَةُ الوَجهِ، وآخِرُهَا التَّوَدُّدُ إلَی النّاسِ.[٤٣٣]

آغاز مردانگی، گشاده‌رویی است و انجام آن، دوستی نمودن با مردم.

«جوانمردی» به معنای سخاوت و «مردانگی» به معنای شجاعت است.[٤٣٤] غذا خوردن با دنیاپرستان و نگه‌داشت دوستی و خوش‌رویی ربطی به سخاوت و شجاعت ندارد.

در کتاب‌های لغت، «مروءه» را به «مردانگی» و «انسانیت» معنا کرده اند: «المروءة: کمال الرجولیة»[٤٣٥]، «المروءة: الانسانیة، ولک أن تشدّد»[٤٣٦] .

ترجمه صحیح

امور مذکور در روایت‌های پیش‌گفته _ براساس ترجمه مشهور _ نمی‌توانند، کمال انسانیت باشند. اما «مروءه» از «مرء» گرفته شده و همانگونه که در لغتنامه دهخدا آمده، معنای دیگر این واژه، «مردمی بودن» است.[٤٣٧] اگر «مروءه» را به «مردمی بودن» معنا کنیم، معنای حدیث‌های بالا روشن می‌شود. بنابراین ترجمه درست آن حدیث‌ها به ترتیب بدین قرار است:

_ غذا را سه گونه باید خورد: با برادران به شادی، با فقیران به ایثار، و با دنیاپرستان به مردم‌داری (نادیده گرفتن لغزش‌های آنها).

[٤٣١]. غرر الحكم، ح٢١١١.

[٤٣٢]. غرر الحكم، ح٣٠١٧.

[٤٣٣]. غرر الحكم، ح٣٢٩٠.

[٤٣٤]. ر.ک: لغتنامه دهخدا.

[٤٣٥]. العین.

[٤٣٦]. الصحاح.

[٤٣٧]. لذا در کتاب‌های فقهی، یکی از شرایط عدالت را مرتکب نشدن خلاف مروت شمرده‌اند یعنی شخص، کاری نکند که عموم مردم نمی‌پسندند مانند غذا خوردن در کوچه.