مطرد و هو المنع و الإحاطة علی الشیء... و حَجَّر القمرُ إذا صارت حوله دارة»[٤٢٥]، «الحَجَرُ: الصَّخْرَةُ... یقال: حَجْرُ المرأَة وحِجْرُها حِضْنُها، و الجمع الحُجُورُ. و فی حدیث عائشة، رضی الله عنها: هی الیتیمة تکون فی حَجْر وَلِیها، و یجوز من حِجْرِ الثوب و هو طرفه المتقدم لأَن الإِنسان یربّی ولده فی حِجْرِه»[٤٢٦].

ترجمه صحیح

کتاب‌های لغت بالا با صراحت معنای «حجر» در روایت را بیان نکرده‌اند. اما نشان می‌دهند که «حِجْر» به معنای چیزی است که جایی را احاطه کرده باشد. ظاهراً «حجر» در حدیث مورد بحث، به کسر و فتح حاء و سکون جیم است و می‌خواهد بگوید که امام علی٧ هنگام شدت گرسنگی، دامن لباسش را به شکم می‌بست؛ چنان که معمولاً انسان گرسنه شکم خود را با دست می‌فشارد. پس معنای سخن امام٧ چنین است:

خود را به یاد می‌آورم که در زمان پیامبر خدا از گرسنگی، دامن لباس را بر شکم می‌بستم و امروز، صدقه‌های [واجب‌] من، چهل هزار [سکه‌] است.

در لسان العرب به این معنا نزدیک شده اما «حِجْرِ الثوب» را به قسمت جلو لباس معنا کرده است.

٥. معنای ناس

همگان «ناس» را به «مردم» ترجمه می‌کنند و «مردم» یعنی توده انسان‌ها نه قشری خاص که ذیل عنوانی بگنجند. مثلاً وقتی می‌گوییم: «مردم فلان کار را کردند» مراد صرفا کشاورزان یا جنگاوران یا کارمندان نیست. براساس آنچه در لغت‌نامه‌ها آمده، کلمه «ناس» در هر حدیثی را به «مردم» ترجمه می‌کنند؛ غافل از اینکه گاه احادیث به قشری خاص اشاره دارند. هرگاه پیامبر٦ لشکری را برای جنگ اعزام می‌کرد، به آنها می‌فرمود:

تَأَلَّفُوا النّاسَ وتَأَنَّوا بِهِم، ولا تُغیروا عَلَیهِم حَتّی‌ تَدعوهُم؛ فَما عَلَی الأَرضِ مِن أهلِ بَیتِ مَدَرٍ ولا وَبَرٍ إلّا و أن تَأتونی بِهِم‌ مُسلِمینَ، أحَبُّ إلَی مِن أن تَقتُلوا رِجالَهُم وتَأتونی بِنِسائِهِم.[٤٢٧]

با مردم به مهر و بردباری رفتار کنید و تا دعوتشان نکرده‌اید، به آنان یورش نبرید؛ چرا

[٤٢٥]. معجم مقاییس اللغة.

[٤٢٦]. لسان العرب.

[٤٢٧]. المطالب العالیة، ج٢، ص١٦٦، ح ١٩٦٢.