آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٣

فهرست طرح ١١٠ جلدى بزرگان شيعه

مؤسسه كتابشناسى شيعه

مقدمه

برگ برگ تاريخ زندگى بشر مملو از سرگذشت افراد نيك و بدى است كه هريك به فراخور زمان و مكان در اين دفتر بزرگ, صفحات روشن يا تاريكى را به خود اختصاص داده و رفتار, گفتار و كردارشان را به ثبت رسانده اند.
هر انسانى در عرصه گسترده گيتى بسان ستاره اى است كه مى درخشد, خواه اين درخشش كم فروغ باشد, خواه پرفروغ… اما آنچه كه به جا مى ماند, انوار ساطعه از ستارگان پرفروغ است و در واقع ستاره هاى كم سو محكوم به فنا هستند… .
بارى, تنها درخشندگى ستاره هاى پرفروغ است كه مى ماند, آن هم در كوير جهل و ظلمت. دانشمندان و علماى بزرگ نيز به مثابه همان اختران تابناك آسمان اند كه كوير تاريك و دهشتناك جهالت را روشنى مى بخشند و راه گم كردگان از پرتو تابنده آنان كسب نور كرده, راه را از چاه باز مى شناسند. منافاتى ندارد كه درخشندگى اين ستاره ها در عصر حاضر باشد يا از سال هاى بسيار دور, همچنان كه ممكن است عمر ستاره اى ميليون ها سال پيش به پايان رسيده باشد و ما هنوز شاهد درخشش آنها هستيم… .
تأثيرگذارى و تأثيرپذيرى ويژگى خاصى است كه در زندگى بشر نهفته است. يكى تأثير مى گذارد و ديگرى تأثير مى پذيرد, يكى مؤثر است و ديگرى متأثر. در طول تاريخ پرفراز و نشيب اسلام نيز ستارگان پرفروغى وجود دارند كه از سال هاى بسيار دور از سرچشمه هاى ناب نور گرفته و به افراد ديگر بخشيده اند و اگر امروز مذهب حقه شيعه اثنى عشرى پابرجاست, به بركت نورافشانى همان ستاره هاى پرفروغ است, همان هايى كه چون شمع سوختند تا دليل راهى براى آيندگان باشند و راهنمايى براى جويندگان اسلام ناب محمدى(ص).
زندگى علماى اسلام و شيعه از ساليانِ دور در كتاب هاى گوناگونى مطرح بوده و در آن كتاب ها به بررسى ابعادِ مختلف زندگى آنها پرداخته شده است, در برخى كتاب ها به درس هاى اخلاقى, در دسته ديگرى به سختى ها و مرارت هاى زندگى و در منابع ديگر به ذكر آثار و… .
مهم اين است كه شرح حال بزرگان با هر زاويه ديدى براى همگان سودمند است و منحصر به قشر خاصى نيست. آشنايى با فراز و نشيب هاى زندگى مردانى خودساخته و مهذب, راهى است به سوى رشد و تعالى جويندگان علم و حقيقت… .
آنچه در اين طرح عرضه مى شود, زندگى نامه علمى بزرگانى است كه در عرصه علم و عمل گوى سبقت را از ديگران ربوده, منشأ خدمات كم نظيرى به مكتب پوياى شيعه شده اند و نقشى اساسى در حفظ و پاسداشت حريم تشيع ايفا كرده اند.
پرداختن به ابعاد مختلف زندگى نامه همه بزرگان كارى است بس دشوار و عظيم; با اين حال مؤسسه كتاب شناسى شيعه براى تحقق بخشى از وظايف حوزه هاى علوم دينى در زمينه معرفى دقيق و همه جانبه عالمان, بزرگان, مؤلفان و آثار مكتوب مترقى تشيع و نيز تبيين صحيح و عالمانه پيشينه علمى و فرهنگى شيعه, ترويج فرهنگ ناب اين مكتب و تأمين پشتوانه هاى علمى براى كارآمد سازى تحقيقات پژوهشگران اين طرح را در دستور كار خود دارد. حال پيش از معرفى اين عزيزان گوشزدِ مطالب زير بى فايده نيست:
١. هر جلد از اين دوره ١١٠ جلدى به يكى از عالمان بزرگ شيعه اختصاص دارد و ٤٠٠ تا ٦٠٠ صفحه وزيرى خواهد داشت.
٢. احفاد, فرزندان و خاندان, شاگردان, استادان و معاصرانِ برخى بزرگان صاحب اثرند, ولى چون نياز نيست كتابى به آنان اختصاص يابد در همان جلد معرفى مى شوند, مثلاً پدر شيخ صدوق در همان كتاب صدوق و ابوعلى طوسى با پدرش شيخ طوسى.
٣. هر كتاب به عنوان عام و كلّى (بزرگان شيعه) معنون است كه عبارت اخراى (أعلام الشيعة) در زبان عربى است, سپس عنوان خاص يعنى شهرت شخصيت و سپس نام و نام پدر و نسبت, مثلاً:
ـ شهيد اول, محمد بن مكى عاملى;
ـ شهيد ثانى, زين الدين بن على عاملى;
ـ محقق حلّى, حسن بن سعيد حلّى.
٤. شماره فروست هر كتاب به ترتيب تاريخى است, هرچند هنوز تأليف نشده باشد, مثلاً شماره ١ به فضل بن شاذان مى پردازد, هرچند آخرين كتابى باشد كه تأليف و آماده مى شود.
٥. عمده توجه در اين مجموعه به آثار مكتوب و آرا و نظريات عالمان شيعه و برجستگى هاى اخلاقى و مردمى و انسانى آنان است و آنچه به حجم فرهنگ بشرى و اسلامى افزوده اند و نيز نقش آنان در حركات سازنده اجتماعى عصر خود و تلاش آنها در ابعاد مختلف انسانى است و داستان ها, سوانح حيات و مانند آن جنبه طفيلى و ثانوى دارد, هرچند به اهم حوادث حيات هريك اشاره مى شود, ولى آثار آنان به طور مبسوط مانند غاية المراد در طرح تدوين كتاب شناسى بزرگ شيعه شناسايى مى شود.
٦. اين دوره ١١٠ جلدى علاوه بر اينكه خود با قطع نظر از دانشنامه ارزش مستقل بسيارى دارد, مواد اوليه دانشنامه آثار شيعه را تشكيل مى دهد.
٧. در آغاز يا در خاتمه يا در فصلى مستقل همه كارهاى انجام شده درباره شخصيت هاى مورد بحث اعم از كتاب و مقاله معرفى مى شود و منابع ارزشمند و دست اول و داراى مطالب بكر از ساير منابع تميز داده مى شود و نيز معيّن مى شود كه ما از كدام منبع بيشتر استفاده كرده ايم و حق ّ تقدّم ها محفوظ مى مانند, مانند (الشهيد الأوّل: حياته و آثاره).
٨. شرح حال خودنوشت يا كوتاه هر شخصيت در منابع اوّليه ـ مانند شرح حال شيخ مفيد و شيخ صدوق در رجال نجاشى ـ عيناً درج مى شود. همچنين فوائد و اجازات كوتاه, اشعار متفرّق, دستورالعمل هاى مختصر ـ مانند الشهيد الأوّل: حياته و آثاره عيناً ـ مى آيد.
٩. نكاتى كه در چكيده طرح تدوين كتاب شناسى راجع به معرفى آثار آمده, در اين مجموعه نيز لحاظ مى شود, اين نكات عبارت اند از:
ـ موضوع, زبان و نام دقيق و كامل كتاب و نيز نام هايى كه به آن شهرت دارد يا با آن نام ها از آن اثر ياد مى شود;
ـ ذكر نام مُهدى اليه;
ـ تاريخ دقيق شروع و پايان تأليف و اينكه آيا تحريرهاى متعدد دارد يا نه؟
ـ ارزش علمى كتاب;
ـ خلاصه محتواى كتاب;
ـ روش مؤلف در تدوين و بخش بندى;
ـ كتاب هايى كه از اثر مورد بحث به نحو محسوس و ملموس تأثير پذيرفته اند;
ـ ذكر همه نسخه هاى خطى و در مواردى اهم ّ نسخه هاى خطى كتاب (هرگاه كتابى بيش از بيست نسخه خطى داشته باشد با اشاره به تعداد مخطوطاتِ شناخته شده آن, بيست نسخه از اهم ّ و اصح ّ و اقدم نسخ معرفى مى شود);
ـ كتاب چاپ شده است يا نه؟ بر فرض تعداد چاپ, تعداد چاپ ها, اوصاف و مشخصات دقيق آنها و در صورت عدم چاپ, ذكر آغاز و انجام;
ـ يادآورى منابع پژوهش بيشتر درباره كتاب;
ـ يادكرد اجمالى شروح, حواشى, تعليقه ها, ترجمه ها, تلخيص ها, مستدرك ها, ردّيه ها و نظم كتاب;
ـ ذكر ديگر آثار نويسنده كه در اثر موردِ بحث نام برده يا به آنها ارجاع داده است و نيز تصريح به عدم آن در صورتى كه نامى از ديگر آثارش نبرده باشد;
ـ ذكر مواردى كه نويسنده در ديگر آثار از اثر مورد بحث ياد كرده است (دو مورد اخير در صحّت انتساب كتاب ها نقش اساسى دارد);
ـ فوايد گوناگون علمى, تاريخى و كتاب شناختى كه از آثار استفاده مى شود, مانند نام بردن و نقل از كتاب هايى كه اكنون مفقودند;
ـ با استفاده از ارجاعات دقيق و روشمند از تكرارهاى بى ثمر پرهيز مى شود;
ـ نمونه هايى از دستخط علماى شيعه و تصوير صفحاتى از نسخه هاى خطى مهم و معتمد در مواضعِ مناسب كليشه مى شود.
١٠. اين مجموعه به زبان فارسى و عربى تدوين مى شود.
١١. دلايل ضرورتِ اين طرح در اظهار نظرها درباره طرح دانشنامه آمده و در دفترِ سوم نسخه پژوهشى چاپ شده است.
١٢. برخى از علماى شيعه ـ كه كتابى مستقل به آنها اختصاص نداده ايم ـ در سرگذشت معاصران يا استادان يا شاگردانشان به تفصيل معرفى مى شوند, مثلاً ضياءالدين و عميدالدين در سرگذشت شاگردشان شهيد اوّل و سرگذشت ميرزاى رشتى و سيدحسين كوه كمرى در سرگذشت شاگردان بزرگ شيخ انصارى.
١٣. درباره بسيارى از اين ١١٠ نفر كتاب هاى مستقل نوشته شده است و نبايد دوباره كارى كرد, بنابراين با موافقت پديدآوردندگان آثار مذكور, آثارشان متناسب با اين طرح ساماندهى مى شود.
١٤. نثر مجموعه, متقن و بدون حشو و زوايد و تكرار و خالى از عبارت پردازى هاى شاعرانه خواهد بود.
١٥. فهارس نسخه هاى خطى آكنده از اغلاط مختلف است, از اين رو اعتماد مطلق به آنها نمى شود و اغلاطشان حتّى الامكان به اين مجموعه راه پيدا نمى كند.
١٦. عمده آثار و مآثر شيعه در اين مجموعه به نحوى معرّفى مى شود, حتى كسانى كه كتابى مستقل به نامشان تدوين نمى شود به مناسبت شاگردى يا استادى يا همعصرى يا خاندان و مانند آن, آثارشان ياد مى شود.
١٧. به گونه علمى و محترمانه به ضعف و ايراد برخى آثار و آرا اشاره مى شود, بدون اينكه لطمه اى به حيثيت مذهب تشيع بخورد. هدف اصلى تدوين اين مجموعه پشتوانه علمى ـ فرهنگى قوى مذهب تشيع است و اگر هم اثر يا نظرى نقد مى شود با عنايت بدين نكته خواهد بود.
١٨. اين فهرست و طرح نهايى نيست, بلكه بهانه اى براى اظهار نظر اهل فن است.
١٩. فاز اول اين طرح مشتمل بر ١١٠ نفر از عالمانى است كه تا سال ١٤٠٠ يعنى آغاز قرن پانزدهم از دنيا رفته اند.
٢٠. ملاك انتخابِ اين عالمان كثرتِ آثار مكتوب يا تأثيرگذارى در فرهنگ شيعى يا اتقانِ آثار آنان است و صرفِ كثرت آثار مكتوب ملاك نيست.
تذكر ١: علامت ستاره پيش از شماره هريك از عالمان نشانه آن است كه تأليف سرگذشت آن عالم شروع شده يا با نويسنده آن قرارداد امضا شده است.
تذكر ٢: سزاوار است مراكز حوزوى و دانشگاهى اين طرح را موضوع پايان نامه هاى دكترى و سطح چهار قرار دهند, همچنان كه در برخى دانشگاه هاى خارج از ايران رساله هايى به عنوان پايان نامه درباره اين شخصيت ها تأليف شده است. روشن است كه برخى بزرگان شيعه داراى ابعاد گوناگون اند مانند شيخ طوسى, خواجه نصيرالدين طوسى و علامه حلّى و بررسى هريك از ابعاد علمى آنان نيازمند پايان نامه اى مستقل است.
اين ١١٠ نفر به ترتيب تاريخ وفات عبارت اند از:
١. فضل بن شاذان نيشابورى (م ٢٦٠).
٢. احمد بن محمد بن عيسى اشعرى (م حدود ٢٧٤) و اشعريون قم.
٣. ابوسهل نوبختى (م ٣١١) و ساير نوبختيان.
٤. كلينى (م ٣٢٩) و برخى از مشايخ و معاصران مانند محمد بن همام اسكافى و كشى ّ و ابن وليد (م ٣٤٣).
٥. ابن قولويه (م ٣٦٨) و پدرش ابن قبه (م ٣١٧) و نيز قديمين: ابن جنيد (م ٣٦٠) و ابن ابى عقيل (م ٣٢٩).
٦. شيخ صدوق (م ٣٨١) و پدر و برادر و احفاد تا منتجب الدين.
٧. صاحب بن عبّاد (م ٣٨٥).
٨. شريف رضى (م ٤٠٦) و پدر و خاندان.
٩. حكيم فردوسى (م ٤١١).
١٠. شيخ مفيد (م ٤١٣).
١١. ابوعلى مسكويه رازى (م ٤٢١) و مكتب اخلاقى و فلسفى وى.
١٢. سيد مرتضى (م ٤٣٦).
١٣. ابوالصلاح حلبى (م ٤٤٧) و ساير علماى حلب از جمله ابن زهره صاحب غنيه (م ٥٨٥) و ساير بنى زهره.
١٤. كراجكى (م ٤٤٩) و ديگر شاگردان مفيد مانند نجاشى (م ٤٥٠), سلاّ ر (م ٤٣٦) و ابو يعلى (م ٤٦٣) و معاصرشان ابن برّاج (م ٤٨١).
١٥. شيخ طوسى (م ٤٦٠) و فرزندش ابوعلى طوسى.
١٦. ابوعلى طبرسى (م ٥٤٨) و خاندان يعنى ديگر طبرسى هاى وابسته و غيروابسته به وى.
١٧. ابوالفتوح رازى (م ٥٥٤).
١٨. قطب راوندى (م ٥٧٣) و ضياء الدين راوندى و ساير راونديان.
١٩. عبدالجليل قزوينى صاحب نقض (م بعد از ٥٨٥) و معاصر متكلّم وى سديدالدين حمّصى (م ٥٨٥).
٢٠. ابن ادريس حلى (م ٥٩٨) و همشهرى و معاصر وى ابن بطريق حلّى (م ٦٠٠).
٢١. على بن طاووس (م ٦٦٤) و برادر و احفاد هركدام.
٢٢. خواجه نصيرالدين طوسى (م ٦٧٢).
٢٣. محقق حلى (م ٦٧٦) و پدر و پسرعمو يعنى يحيى بن سعيد حلّى و برخى اساتيد محقق مانند ابن نما (م ٦٤٥).
٢٤. ابن ميثم بحرانى (زنده در ٦٨١) و برخى شارحان قديم نهج البلاغه.
٢٥. رضى استرآبادى (م ٦٨٨) و ساير ادباى بزرگ شيعه از جمله ابن سكيّت.
٢٦. على بن عيسى اربلى (م ٦٩٣) و طبرى امام صاحب كامل بهائى (زنده در ٧٠٨).
٢٧. علامه حلى (م ٧٢٦) و پدر و برادر.
٢٨. فخرالمحققين (م ٧٧١) و عمده شاگردان علامه حلّى.
٢٩. شهيد اوّل (م ٧٨٦) و فرزندان و خاندان و برخى از شاگردان و استادان بزرگ وى.
٣٠. غياث الدين جمشيد كاشانى (م ٨٣٢) و ديگر رياضيدانان بزرگ شيعه.
٣١. ابن فهد حلى (م ٨٤١) و معاصر و همشهرى اش ابن قطّان حلّى (م ٨٣٢).
٣٢. على بن يونس بياضى نباطى (م ٨٧٧) و ساير علماى نبطيه.
٣٣. ابن ابى جمهور احسائى (م بعد از ٩٠٩).
٣٤. على بن عبدالعالى ميسى (م ٩٣٨) و فرزندان و احفاد به خصوص شيخ لطف اللّه ميسى (م ١٠٣٣).
٣٥. محقق كركى (م ٩٤٠) و فرزند و احفاد.
٣٦. غياث الدين منصور دشتكى (م ٩٤٨) و مكتب فلسفى شيرازى.
٣٧. شهيد ثانى (م ٩٦٥) و فرزندش صاحب معالم (م ١٠١١) و نوه اش صاحب مدارك (م ١٠٠٩) و احفاد آن.
٣٨. مولى فتح اللّه كاشانى (م ٩٨٨) صاحب تفسير و احفادش از جمله علامه شعرانى (م ١٣٩٣) و برخى از اساتيد وى.
٣٩. مقدس اردبيلى (م ٩٩٣).
٤٠. قاضى نوراللّه شوشترى (م ١٠١٩) و برخى از شوشترى هاى معاصر وى مانند مولى عبداللّه شوشترى (م ١٠٢١).
٤١. محمدامين استرآبادى (م ١٠٢٣) و مكتب و برخى معاصران وى مانند ميرزا محمد استرآبادى (م ١٠٢٨).
٤٢. شيخ بهايى (م ١٠٣٠) و پدر و خاندان وى از جمله كفعمى.
٤٣. ميرداماد (م ١٠٤٠).
٤٤. مولى صدرا (م ١٠٥٠).
٤٥. ميرفندرسكى (م ١٠٥٠).
٤٦. مولى محمدتقى مجلسى (م ١٠٧٠) و خاندان و مولى صالح (م ١٠٨٦) و آقاهادى مازندرانى.
٤٧. فياض لاهيجى (م ١٠٧٠) و فرزند و برخى اساتيدش.
٤٨. محقق سبزوارى (م ١٠٩٠) و فرزند و احفاد.
٤٩. فيض كاشانى (م ١٠٩١) با فرزندش علم الهدى.
٥٠. آقاحسين خوانسارى (م ١٠٩٨) و فرزندش آقاجمال (م ١١٢٥) و ساير علماى خاندان.
٥١. شيخ حر عاملى (م ١١٠٤) و خاندان.
٥٢. سيدهاشم بحرانى (م ١١٠٧) و بحرانى هاى معاصر وى مانند سليمان بن عبداللّه ماحوزى (م ١١٢١).
٥٣. محمدباقر مجلسى (م ١١١٠).
٥٤. سيدعلى خان مدنى (م ١١٢٠) و برخى از معاصرانش مانند سيدنعمت اللّه جزائرى (م ١١١٢).
٥٥. فاضل هندى (م ١١٣٧) و معاصرش مولى عبداللّه اصفهانى صاحب رياض (م ح ١١٣٠).
٥٦. مولى اسماعيل خواجويى (م ١١٧٣).
٥٧. شيخ يوسف بحرانى (م ١١٨٦) و شيخ حسين آل عصفور (م ١٢١٦) و ساير علماى خاندان.
٥٨. آقامحمد بيدآبادى (م ١١٩٧).
٥٩. وحيد بهبهانى (م ١٢٠٥) با فرزندان و احفاد.
٦٠. مولى مهدى نراقى (م ١٢٠٩) و فرزندش مولى احمد نراقى (م ١٢٤٥) و ساير علماى خاندان.
٦١. سيدمهدى بحرالعلوم (م ١٢١٢) و احفاد.
٦٢. سيدجواد عاملى (م ١٢٢٨).
٦٣. شيخ جعفر كاشف الغطاء (م ١٢٢٨) با فرزندان به استثناى شيخ محمدحسين كه كتاب مستقل دارد.
٦٤. صاحب رياض (م ١٢٣١) با فرزندان و احفاد.
٦٥. ميرزاى قمى (م ١٢٣١) و برخى از معاصران.
٦٦. محقّق تسترى صاحب مقابس (م ١٢٣٤) و احفادش به خصوص معزّى دزفولى.
٦٧. سيد دلدار على نقوى (م ١٢٣٥) و فرزندان.
٦٨. سيد عبداللّه شبّر (م ١٢٤٢) و اساتيد و شاگردان.
٦٩. محمدتقى اصفهانى صاحب هدايه (م ١٢٤٨) و احفادش و برادرش صاحب فصول (م ١٢٥٠) و احفاد وى.
٧٠. حجة الاسلام شفتى (م ١٢٦٠) و احفاد.
٧١. محمدابراهيم كلباسى (م ١٢٦١) و احفاد.
٧٢. صاحب جواهر (م ١٢٦٦) و احفاد.
٧٣. شيخ انصارى (م ١٢٨١) و احفاد و برخى اساتيد مانند شريف العلماء (م ١٢٤٥).
٧٤. مولى هادى سبزوارى (م ١٢٨٩).
٧٥. شيخ جعفر شوشترى (م ١٣٠٣) و خاندان.
٧٦. ميرحامد حسين هندى (م ١٣٠٦) و پدر و برادر و احفاد.
٧٧. مولى على كنى (م ١٣٠٦) و احفاد.
٧٨. آقاعلى مدرس تهرانى (م ١٣٠٧) و شاگردان و استادان وى.
٧٩. شيخ محمود عراقى صاحب قوامع (م ١٣٠٨) و ديگر شاگردان بزرگ شيخ انصارى.
٨٠. آخوند مولى حسينقلى همدانى (م ١٣١١) و مكتب اخلاقى وى و شاگردانش تا مرحوم قاضى.
٨١. ميرزاى بزرگ شيرازى (م ١٣١٢) و برخى از شاگردان و معاصران وى.
٨٢. صاحب روضات (م ١٣١٣) و برادر و خاندان.
٨٣. سيدجمال الدين اسدآبادى (م ١٣١٤).
٨٤. ميرزا محمدحسن آشتيانى (م ١٣١٩) و احفاد.
٨٥. محدّث نورى (م ١٣٢٠) و پدر.
٨٦. شيخ هادى تهرانى (م ١٣٢١) و شاگردان بى واسطه و با واسطه اش مانند ميرسيدعلى بهبهانى (م ١٣٩٥).
٨٧. شيخ فضل اللّه نورى (م ١٣٢٧).
٨٨. آخوند خراسانى (م ١٣٢٩).
٨٩. سيد محمد كاظم يزدى (م ١٣٣٧) و فرزند و احفاد از جمله آقاى سيد عبدالعزيز طباطبائى.
٩٠. سيداسماعيل صدر (م ١٣٣٨) و اجداد و احفاد و خاندان از جمله سيدحسن صدر.
٩١. ميرزا محمد تقى شيرازى (م ١٣٣٨) و معاصرش شيخ الشريعه اصفهانى (م ١٣٣٩).
٩٢. سيد عبدالحسين لارى (م ١٣٤٢) و احفاد.
٩٣. شيخ محمدجواد بلاغى (م ١٣٥٢).
٩٤. ميرزاى نائينى (م ١٣٥٥) و برخى از شاگردان بزرگ وى.
٩٥. حاج شيخ عبدالكريم حائرى (م ١٣٥٥) و فرزندان و برخى از شاگردان بزرگ و برخى از معاصران وى.
٩٦. سيدحسن مدرس (م ١٣٥٦) و برخى استادان و معاصران و همفكرانش از جمله آية اللّه كاشانى.
٩٧. حاج شيخ عباس قمى (م ١٣٥٩).
٩٨. محقق اصفهانى (م ١٣٦١) ـ و آقا ضياء عراقى (م ١٣٦١) ـ و شاگردان بزرگش مانند آية اللّه ميلانى.
٩٩. آية اللّه سيد ابوالحسن اصفهانى (م ١٣٦٥) و برخى از شاگردان.
١٠٠. ميرزا مهدى اصفهانى (م ١٣٦٥) و مكتب تفكيك و بزرگان اين مكتب.
١٠١. سيدمحسن امين عاملى (م ١٣٧١) و فرزندش سيدحسن امين و خاندان وى.
١٠٢. شيخ محمدحسين كاشف الغطاء (م ١٣٧٣).
١٠٣. سيد عبدالحسين شرف الدين عاملى (م ١٣٧٧) و اجداد.
١٠٤. آيةاللّه حاج آقا حسين بروجردى (م ١٣٨٠) و برخى از شاگردان بزرگ وى.
١٠٥. آيةاللّه سيد محسن حكيم (م ١٣٩٠) و خاندان.
١٠٦. شيخ آقابزرگ تهرانى (م ١٣٨٩).
١٠٧. علامه امينى (م ١٣٩٠).
١٠٨. امام موسى صدر (تاريخ ربوده شدن ١٣٩٨) و پدر بزرگوارش.
١٠٩. استاد شهيد مرتضى مطهرى (م ١٣٩٩).
١١٠. آيةاللّه شهيد سيدمحمد باقر صدر (م ١٤٠٠) و برادر و خواهرش.