اوصاف الاشراف - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٩ - شخصيت نويسنده

كمال موقوف به يك نگاه او است.[١]

او در جمادى الاولى سال ٥٩٧ در طوس (از استان خراسان) به دنيا آمد، نام پدرش محمد بن الحسن طوسى بود. نامش محمد[٢]، كنيه‌اش أبو جعفر، و ملقب به نصير الدين بود.

در عقليات شاگرد فريد الدين داماد[٣] و در شرعيات شاگرد پدر بزرگوار خود[٤]، و در رياضيات شاگرد كمال الدين يونس موصلى بود، و در كليه علوم زمان به درجات عالى نائل آمد.

او مدتى بخاطر آنكه مورد خشم و غضب ناصر الدين عبد الرحيم بن أبي منصور، حاكم قهستان كه از امراى اسماعيليه بود قرار گرفته و در قلاع اسماعيليه محبوس بود، و در آن ايام بود كه بيشتر تحريرات رياضى او و شرح اشارات و اساس الاقتباس نوشته شد، و بالاخره در حدود سال ٦٥٤ با پيروزى هلاكوخان بر اسماعيليان و فتح قلاع اسماعيليه، خواجه نجات پيدا كرد[٥]، اما گرفتار دربار هلاكوخان مغول شد ولى از آن فرصت به خوبى استفاده كرد، آنان را نصيحت و هدايت مى‌فرمود و شر آنان را از شيعه بازداشت، و خود به ترويج دين شيعه و شرح كتب فلسفى و رياضى پرداخت، آنگاه رصدخانه در مراغه مرتب ساخت‌[٦]. و در همان محل كتابخانه‌اى كه مشتمل بر چهار صد نسخه كتاب بود فراهم كرد[٧].

او در آخرين سفرى كه در سال ٦٧٢ با جمعى از شاگردانش به بغداد رفت بيمار شد و در همانجا درگذشت، و طبق وصيت خودش‌

[١]شرح تجريد شعرانى- ١٤.

[٢]پدرش نام خود را بر خواجه گذاشت‌

[٣]كه او با چهار واسطه شاگرد بوعلى سينا بود.

[٤]كه او با يك واسطه شاگرد سيد مرتضى علم الهدى بود.

[٥]اساس الاقتباس- مقدمه- ١٥.

[٦]شرح تجريد شعرانى- ١٥.

[٧]اساس الاقتباس مقدمه- ص ١٨.