الإيضاح في شرح المفصل
(١)
١ ص
(٢)
١٢ ص
(٣)
٢٢ ص
(٤)
٣٤ ص
(٥)
٣٨ ص
(٦)
٣٩ ص
(٧)
٤٥ ص
(٨)
٥٢ ص
(٩)
٥٥ ص
(١٠)
١٢٠ ص
(١١)
١٢٣ ص
(١٢)
١٢٣ ص
(١٣)
١٢٨ ص
(١٤)
١٢٩ ص
(١٥)
١٣٨ ص
(١٦)
١٤٤ ص
(١٧)
١٧٥ ص
(١٨)
١٨٣ ص
(١٩)
١٨٦ ص
(٢٠)
٢١٢ ص
(٢١)
٢١٦ ص
(٢٢)
٢١٧ ص
(٢٣)
٢٣٧ ص
(٢٤)
٢٤١ ص
(٢٥)
٢٤٢ ص
(٢٦)
٢٤٦ ص
(٢٧)
٢٤٨ ص
(٢٨)
٢٤٩ ص
(٢٩)
٢٥٣ ص
(٣٠)
٢٥٧ ص
(٣١)
٢٦١ ص
(٣٢)
٢٧٠ ص
(٣٣)
٢٧٦ ص
(٣٤)
٢٨١ ص
(٣٥)
٢٨٢ ص
(٣٦)
٢٨٨ ص
(٣٧)
٢٩٠ ص
(٣٨)
٢٩٢ ص
(٣٩)
٢٩٥ ص
(٤٠)
٢٩٩ ص
(٤١)
٣٠٢ ص
(٤٢)
٣١٤ ص
(٤٣)
٣١٤ ص
(٤٤)
٣٢٣ ص
(٤٥)
٣٣٧ ص
(٤٦)
٣٣٨ ص
(٤٧)
٣٤٠ ص
(٤٨)
٣٤٢ ص
(٤٩)
٣٤٣ ص
(٥٠)
٣٤٤ ص
(٥١)
٣٤٨ ص
(٥٢)
٣٥٢ ص
(٥٣)
٣٥٥ ص
(٥٤)
٣٦٢ ص
(٥٥)
٣٦٦ ص
(٥٦)
٣٦٨ ص
(٥٧)
٣٧٠ ص
(٥٨)
٣٧٢ ص
(٥٩)
٣٧٤ ص
(٦٠)
٣٧٥ ص
(٦١)
٣٧٦ ص
(٦٢)
٣٧٨ ص
(٦٣)
٣٨٠ ص
(٦٤)
٣٨٣ ص
(٦٥)
٣٨٥ ص
(٦٦)
٣٨٦ ص
(٦٧)
٣٨٨ ص
(٦٨)
٣٨٩ ص
(٦٩)
٣٩١ ص
(٧٠)
٣٩٣ ص
(٧١)
٣٩٦ ص
(٧٢)
٣٩٨ ص
(٧٣)
٤٠٢ ص
(٧٤)
٤٠٤ ص
(٧٥)
٤٠٧ ص
(٧٦)
٤١٠ ص
(٧٧)
٤١٣ ص
(٧٨)
٤١٥ ص
(٧٩)
٤٢٠ ص
(٨٠)
٤٢١ ص
(٨١)
٤٢٦ ص
(٨٢)
٤٢٩ ص
(٨٣)
٤٣١ ص
(٨٤)
٤٣٢ ص
(٨٥)
٤٣٥ ص
(٨٦)
٤٣٨ ص
(٨٧)
٤٤١ ص
(٨٨)
٤٤٣ ص
(٨٩)
٤٤٥ ص
(٩٠)
٤٤٧ ص
(٩١)
٤٥٠ ص
(٩٢)
٤٥٣ ص
(٩٣)
٤٥٤ ص
(٩٤)
٤٥٦ ص
(٩٥)
٤٥٨ ص
(٩٦)
٤٦٠ ص
(٩٧)
٤٦١ ص
(٩٨)
٤٧٧ ص
(٩٩)
٤٨٧ ص
(١٠٠)
٤٩٦ ص
(١٠١)
٥٠١ ص
(١٠٢)
٥٠١ ص
(١٠٣)
٥٠٦ ص
(١٠٤)
٥١٢ ص
(١٠٥)
٥١٤ ص
(١٠٦)
٥٢٧ ص
(١٠٧)
٥٤٦ ص
(١٠٨)
٥٦٢ ص
(١٠٩)
٥٧٠ ص
(١١٠)
٥٨٤ ص
(١١١)
٥٩٧ ص
(١١٢)
٦٠٢ ص
(١١٣)
٦١٢ ص
(١١٤)
٦١٨ ص
(١١٥)
٦١٩ ص
(١١٦)
٦٢٦ ص
(١١٧)
٦٣٦ ص
(١١٨)
٦٤٠ ص
(١١٩)
٦٤١ ص
(١٢٠)
٦٦٤ ص
(١٢١)
٦٧٠ ص
(١٢٢)
٦٧١ ص
(١٢٣)
٦٧٢ ص
(١٢٤)
٦٧٣ ص
(١٢٥)
٦٧٥ ص
(١٢٦)
٦٧٦ ص
(١٢٧)
٦٧٨ ص
(١٢٨)
٦٨٠ ص
(١٢٩)
٦٨١ ص
(١٣٠)
٦٨٢ ص
(١٣١)
٦٨٣ ص
(١٣٢)
٦٨٥ ص
(١٣٣)
٦٨٨ ص
(١٣٤)
٦٨٨ ص
(١٣٥)
٦٨٨ ص
(١٣٦)
٦٨٩ ص
(١٣٧)
٦٩٠ ص
(١٣٨)
٦٩٤ ص
(١٣٩)
٦٩٤ ص
(١٤٠)
٦٩٥ ص
(١٤١)
٦٩٦ ص
(١٤٢)
٦٩٨ ص
(١٤٣)
٧٠٠ ص
(١٤٤)
٧٠١ ص
(١٤٥)
٧٠٢ ص
 
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص
٥٥٦ ص
٥٥٧ ص
٥٥٨ ص
٥٥٩ ص
٥٦٠ ص
٥٦١ ص
٥٦٢ ص
٥٦٣ ص
٥٦٤ ص
٥٦٥ ص
٥٦٦ ص
٥٦٧ ص
٥٦٨ ص
٥٦٩ ص
٥٧٠ ص
٥٧١ ص
٥٧٢ ص
٥٧٣ ص
٥٧٤ ص
٥٧٥ ص
٥٧٦ ص
٥٧٧ ص
٥٧٨ ص
٥٧٩ ص
٥٨٠ ص
٥٨١ ص
٥٨٢ ص
٥٨٣ ص
٥٨٤ ص
٥٨٥ ص
٥٨٦ ص
٥٨٧ ص
٥٨٨ ص
٥٨٩ ص
٥٩٠ ص
٥٩١ ص
٥٩٢ ص
٥٩٣ ص
٥٩٤ ص
٥٩٥ ص
٥٩٦ ص
٥٩٧ ص
٥٩٨ ص
٥٩٩ ص
٦٠٠ ص
٦٠١ ص
٦٠٢ ص
٦٠٣ ص
٦٠٤ ص
٦٠٥ ص
٦٠٦ ص
٦٠٧ ص
٦٠٨ ص
٦٠٩ ص
٦١٠ ص
٦١١ ص
٦١٢ ص
٦١٣ ص
٦١٤ ص
٦١٥ ص
٦١٦ ص
٦١٧ ص
٦١٨ ص
٦١٩ ص
٦٢٠ ص
٦٢١ ص
٦٢٢ ص
٦٢٣ ص
٦٢٤ ص
٦٢٥ ص
٦٢٦ ص
٦٢٧ ص
٦٢٨ ص
٦٢٩ ص
٦٣٠ ص
٦٣١ ص
٦٣٢ ص
٦٣٣ ص
٦٣٤ ص
٦٣٥ ص
٦٣٦ ص
٦٣٧ ص
٦٣٨ ص
٦٣٩ ص
٦٤٠ ص
٦٤١ ص
٦٤٢ ص
٦٤٣ ص
٦٤٤ ص
٦٤٥ ص
٦٤٦ ص
٦٤٧ ص
٦٤٨ ص
٦٤٩ ص
٦٥٠ ص
٦٥١ ص
٦٥٢ ص
٦٥٣ ص
٦٥٤ ص
٦٥٥ ص
٦٥٦ ص
٦٥٧ ص
٦٥٨ ص
٦٥٩ ص
٦٦٠ ص
٦٦١ ص
٦٦٢ ص
٦٦٣ ص
٦٦٤ ص
٦٦٥ ص
٦٦٦ ص
٦٦٧ ص
٦٦٨ ص
٦٦٩ ص
٦٧٠ ص
٦٧١ ص
٦٧٢ ص
٦٧٣ ص
٦٧٤ ص
٦٧٥ ص
٦٧٦ ص
٦٧٧ ص
٦٧٨ ص
٦٧٩ ص
٦٨٠ ص
٦٨١ ص
٦٨٢ ص
٦٨٣ ص
٦٨٤ ص
٦٨٥ ص
٦٨٦ ص
٦٨٧ ص
٦٨٨ ص
٦٨٩ ص
٦٩٠ ص
٦٩١ ص
٦٩٢ ص
٦٩٣ ص
٦٩٤ ص
٦٩٥ ص
٦٩٦ ص
٦٩٧ ص
٦٩٨ ص
٦٩٩ ص
٧٠٠ ص
٧٠١ ص
٧٠٢ ص

الإيضاح في شرح المفصل - ابن الحاجب - الصفحة ٦١٠

كقولك: «زيد ضارب عمرا»، فلا بدّ في‌ «ضارب» من ضمير هو فاعل، و كذلك‌ «زيد ضارب غلامه عمرا»، فلم لا يكون المصدر كذلك، أو يكون اسم الفاعل كالمصدر؟

فالفرق بينهما أنّ اسم الفاعل لا يعمل إلّا معتمدا على من هو له، أو على حرف استفهام أو حرف نفي، فإن اعتمد على من هو له وجب رجوع الضمير إليه، لكونه صفة له أو خبرا أو حالا، و إذا اعتمد على حرف استفهام‌ [١] أو نفي‌ [٢] وجب ذكر الفاعل، لأنّه حينئذ أحد جزأي الجملة، فكان كالفاعل مع الفعل، بخلاف المصدر، فإنّ عمله ليس كاسم الفاعل في الاعتمادين المذكورين حتّى يلزم فيه الفاعل، و أيضا فإنّ اسم الفاعل واقع في المعنى موقع الفعل المبنيّ للفاعل، كقولك:

«زيد ضارب» بمعنى‌ «زيد يضرب»، فكما أنّه لا بدّ ل «يضرب» من فاعل فكذلك لما حلّ محلّه بخلاف المصدر، فإنّه ليس واقعا موقع الفعل، ألا ترى أنّك لو قلت في موضع‌ «زيد يضرب» «زيد ضرب» لم يستقم كما يستقيم‌ «زيد ضارب»، لأنّ ضاربا بمعنى‌ «يضرب».

و قوله تعالى: وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ‌ [٣] يجوز أن يكون تمثيلا لحذف الفاعل خاصّة، لأنّه أورده‌ [٤] بعد قوله: «أو ضرب» تفسيرا لقوله: «ضرب زيد»، و يجوز أن/ يكون أورده على المثالين جميعا، لجواز التقديرين‌ [٥] و الأوّل أظهر لأنّ‌ «هم» ظاهر في ضمير الرّوم، و هم المغلوبون، و الضمير في‌ «غلبهم» لهم، فهو مضاف إلى المفعول، و الضمير في‌ «سيغلبون» للضمير الذي هو «و هم»، لأنّه لم‌ [٦] يتقدّم لغيرهم ذكر، و يجوز أن يكون الضمير في‌ «و هم» للرّوم أيضا، و في‌ «غلبهم» للمجوس، فيكون مضافا إلى الفاعل، و «سيغلبون» عائد على‌ «هم» على كلّ تقدير لأنّه خبره.

و قوله: [٧]


[١] في د: «الاستفهام».

[٢] في د: «النفي».

[٣] الروم: ٣٠/ ٣

[٤] أي الزمخشري، انظر المفصل: ٢٢٤

[٥] في ط: «التقدير».

[٦] في د: «لا».

[٧] هو رؤبة، و الرجز في ملحقات ديوانه: ١٨٧، و الكتاب: ١/ ١٩١، و نسبه ابن يعيش إلى زياد العنبري و صحّح العيني هذه النسبة، انظر شرح المفصل لابن يعيش: ٦/ ٦٥، و المقاصد: ٣/ ٥٣٠، و ورد الرجز بلا نسبة في مغني اللبيب: ٥٢٨، و الأشموني: ٢/ ٢٩٠- ٢٩١، و حسان: اسم رجل، و لواه دينه ليّانا: مطله.