الإيضاح في شرح المفصل
(١)
١ ص
(٢)
١٢ ص
(٣)
٢٢ ص
(٤)
٣٤ ص
(٥)
٣٨ ص
(٦)
٣٩ ص
(٧)
٤٥ ص
(٨)
٥٢ ص
(٩)
٥٥ ص
(١٠)
١٢٠ ص
(١١)
١٢٣ ص
(١٢)
١٢٣ ص
(١٣)
١٢٨ ص
(١٤)
١٢٩ ص
(١٥)
١٣٨ ص
(١٦)
١٤٤ ص
(١٧)
١٧٥ ص
(١٨)
١٨٣ ص
(١٩)
١٨٦ ص
(٢٠)
٢١٢ ص
(٢١)
٢١٦ ص
(٢٢)
٢١٧ ص
(٢٣)
٢٣٧ ص
(٢٤)
٢٤١ ص
(٢٥)
٢٤٢ ص
(٢٦)
٢٤٦ ص
(٢٧)
٢٤٨ ص
(٢٨)
٢٤٩ ص
(٢٩)
٢٥٣ ص
(٣٠)
٢٥٧ ص
(٣١)
٢٦١ ص
(٣٢)
٢٧٠ ص
(٣٣)
٢٧٦ ص
(٣٤)
٢٨١ ص
(٣٥)
٢٨٢ ص
(٣٦)
٢٨٨ ص
(٣٧)
٢٩٠ ص
(٣٨)
٢٩٢ ص
(٣٩)
٢٩٥ ص
(٤٠)
٢٩٩ ص
(٤١)
٣٠٢ ص
(٤٢)
٣١٤ ص
(٤٣)
٣١٤ ص
(٤٤)
٣٢٣ ص
(٤٥)
٣٣٧ ص
(٤٦)
٣٣٨ ص
(٤٧)
٣٤٠ ص
(٤٨)
٣٤٢ ص
(٤٩)
٣٤٣ ص
(٥٠)
٣٤٤ ص
(٥١)
٣٤٨ ص
(٥٢)
٣٥٢ ص
(٥٣)
٣٥٥ ص
(٥٤)
٣٦٢ ص
(٥٥)
٣٦٦ ص
(٥٦)
٣٦٨ ص
(٥٧)
٣٧٠ ص
(٥٨)
٣٧٢ ص
(٥٩)
٣٧٤ ص
(٦٠)
٣٧٥ ص
(٦١)
٣٧٦ ص
(٦٢)
٣٧٨ ص
(٦٣)
٣٨٠ ص
(٦٤)
٣٨٣ ص
(٦٥)
٣٨٥ ص
(٦٦)
٣٨٦ ص
(٦٧)
٣٨٨ ص
(٦٨)
٣٨٩ ص
(٦٩)
٣٩١ ص
(٧٠)
٣٩٣ ص
(٧١)
٣٩٦ ص
(٧٢)
٣٩٨ ص
(٧٣)
٤٠٢ ص
(٧٤)
٤٠٤ ص
(٧٥)
٤٠٧ ص
(٧٦)
٤١٠ ص
(٧٧)
٤١٣ ص
(٧٨)
٤١٥ ص
(٧٩)
٤٢٠ ص
(٨٠)
٤٢١ ص
(٨١)
٤٢٦ ص
(٨٢)
٤٢٩ ص
(٨٣)
٤٣١ ص
(٨٤)
٤٣٢ ص
(٨٥)
٤٣٥ ص
(٨٦)
٤٣٨ ص
(٨٧)
٤٤١ ص
(٨٨)
٤٤٣ ص
(٨٩)
٤٤٥ ص
(٩٠)
٤٤٧ ص
(٩١)
٤٥٠ ص
(٩٢)
٤٥٣ ص
(٩٣)
٤٥٤ ص
(٩٤)
٤٥٦ ص
(٩٥)
٤٥٨ ص
(٩٦)
٤٦٠ ص
(٩٧)
٤٦١ ص
(٩٨)
٤٧٧ ص
(٩٩)
٤٨٧ ص
(١٠٠)
٤٩٦ ص
(١٠١)
٥٠١ ص
(١٠٢)
٥٠١ ص
(١٠٣)
٥٠٦ ص
(١٠٤)
٥١٢ ص
(١٠٥)
٥١٤ ص
(١٠٦)
٥٢٧ ص
(١٠٧)
٥٤٦ ص
(١٠٨)
٥٦٢ ص
(١٠٩)
٥٧٠ ص
(١١٠)
٥٨٤ ص
(١١١)
٥٩٧ ص
(١١٢)
٦٠٢ ص
(١١٣)
٦١٢ ص
(١١٤)
٦١٨ ص
(١١٥)
٦١٩ ص
(١١٦)
٦٢٦ ص
(١١٧)
٦٣٦ ص
(١١٨)
٦٤٠ ص
(١١٩)
٦٤١ ص
(١٢٠)
٦٦٤ ص
(١٢١)
٦٧٠ ص
(١٢٢)
٦٧١ ص
(١٢٣)
٦٧٢ ص
(١٢٤)
٦٧٣ ص
(١٢٥)
٦٧٥ ص
(١٢٦)
٦٧٦ ص
(١٢٧)
٦٧٨ ص
(١٢٨)
٦٨٠ ص
(١٢٩)
٦٨١ ص
(١٣٠)
٦٨٢ ص
(١٣١)
٦٨٣ ص
(١٣٢)
٦٨٥ ص
(١٣٣)
٦٨٨ ص
(١٣٤)
٦٨٨ ص
(١٣٥)
٦٨٨ ص
(١٣٦)
٦٨٩ ص
(١٣٧)
٦٩٠ ص
(١٣٨)
٦٩٤ ص
(١٣٩)
٦٩٤ ص
(١٤٠)
٦٩٥ ص
(١٤١)
٦٩٦ ص
(١٤٢)
٦٩٨ ص
(١٤٣)
٧٠٠ ص
(١٤٤)
٧٠١ ص
(١٤٥)
٧٠٢ ص
 
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص
٥٥٦ ص
٥٥٧ ص
٥٥٨ ص
٥٥٩ ص
٥٦٠ ص
٥٦١ ص
٥٦٢ ص
٥٦٣ ص
٥٦٤ ص
٥٦٥ ص
٥٦٦ ص
٥٦٧ ص
٥٦٨ ص
٥٦٩ ص
٥٧٠ ص
٥٧١ ص
٥٧٢ ص
٥٧٣ ص
٥٧٤ ص
٥٧٥ ص
٥٧٦ ص
٥٧٧ ص
٥٧٨ ص
٥٧٩ ص
٥٨٠ ص
٥٨١ ص
٥٨٢ ص
٥٨٣ ص
٥٨٤ ص
٥٨٥ ص
٥٨٦ ص
٥٨٧ ص
٥٨٨ ص
٥٨٩ ص
٥٩٠ ص
٥٩١ ص
٥٩٢ ص
٥٩٣ ص
٥٩٤ ص
٥٩٥ ص
٥٩٦ ص
٥٩٧ ص
٥٩٨ ص
٥٩٩ ص
٦٠٠ ص
٦٠١ ص
٦٠٢ ص
٦٠٣ ص
٦٠٤ ص
٦٠٥ ص
٦٠٦ ص
٦٠٧ ص
٦٠٨ ص
٦٠٩ ص
٦١٠ ص
٦١١ ص
٦١٢ ص
٦١٣ ص
٦١٤ ص
٦١٥ ص
٦١٦ ص
٦١٧ ص
٦١٨ ص
٦١٩ ص
٦٢٠ ص
٦٢١ ص
٦٢٢ ص
٦٢٣ ص
٦٢٤ ص
٦٢٥ ص
٦٢٦ ص
٦٢٧ ص
٦٢٨ ص
٦٢٩ ص
٦٣٠ ص
٦٣١ ص
٦٣٢ ص
٦٣٣ ص
٦٣٤ ص
٦٣٥ ص
٦٣٦ ص
٦٣٧ ص
٦٣٨ ص
٦٣٩ ص
٦٤٠ ص
٦٤١ ص
٦٤٢ ص
٦٤٣ ص
٦٤٤ ص
٦٤٥ ص
٦٤٦ ص
٦٤٧ ص
٦٤٨ ص
٦٤٩ ص
٦٥٠ ص
٦٥١ ص
٦٥٢ ص
٦٥٣ ص
٦٥٤ ص
٦٥٥ ص
٦٥٦ ص
٦٥٧ ص
٦٥٨ ص
٦٥٩ ص
٦٦٠ ص
٦٦١ ص
٦٦٢ ص
٦٦٣ ص
٦٦٤ ص
٦٦٥ ص
٦٦٦ ص
٦٦٧ ص
٦٦٨ ص
٦٦٩ ص
٦٧٠ ص
٦٧١ ص
٦٧٢ ص
٦٧٣ ص
٦٧٤ ص
٦٧٥ ص
٦٧٦ ص
٦٧٧ ص
٦٧٨ ص
٦٧٩ ص
٦٨٠ ص
٦٨١ ص
٦٨٢ ص
٦٨٣ ص
٦٨٤ ص
٦٨٥ ص
٦٨٦ ص
٦٨٧ ص
٦٨٨ ص
٦٨٩ ص
٦٩٠ ص
٦٩١ ص
٦٩٢ ص
٦٩٣ ص
٦٩٤ ص
٦٩٥ ص
٦٩٦ ص
٦٩٧ ص
٦٩٨ ص
٦٩٩ ص
٧٠٠ ص
٧٠١ ص
٧٠٢ ص

الإيضاح في شرح المفصل - ابن الحاجب - الصفحة ١١٦

علل إحداها العلميّة، و هي مؤثّرة [١]، إلّا و هي شرط في جميعها، أو فيما سوى واحدة منها، و ذلك أنّ العلل تسع إحداها العلميّة، بقيت ثمانية [٢]، الوصف لا يكون مع العلميّة لتضادّهما، و التأنيث شرط العلميّة، إن كان بالتاء أو معنويّا، و إن كان بالألف فلا أثر للعلميّة، فسقط التأنيث أيضا، و العجمة شرطها العلميّة، و التركيب كذلك، و الجمع لا يؤثّر معه‌ [٣] العلميّة، فسقط أيضا، و الألف و النون إذا كان ممّا ليس مؤنّثه فعلى فشرطه العلميّة، و إلّا فلا يجامع العلميّة، فسقط أيضا، بقي العدل و وزن الفعل، و هما لا يجتمعان، و بيانه أنّ للعدل زنات مخصوصة، ليس منها شي‌ء على زنة الفعل، فلا يجتمع مع وزن الفعل‌ [٤]، فإذا ثبت أنّه لا يكون مع العلميّة مؤثّرة إلّا ما العلميّة شرط فيه أو واحد من العدل أو وزن الفعل، و لا يطرأ بالتنكير اعتبار ما لم يكن معتبرا إلّا في باب أحمر على خلاف، وجب أن يكون ما عداه إذا نكّر انصرف لبقائه بلا سبب إن لم يكن فيه عدل أو وزن فعل، أو على سبب إن كان/ فيه عدل أو وزن فعل، و لا يرد رجل سمّي بمساجد أو صحراء أو ما أشبههما، لأنّ العلميّة في مثل ذلك لا أثر لها، و الحكم ثابت بالجمع على انفراده و الألف على انفرادها، فسقط إيراده.

قال: «إلّا نحو أحمر».

فإنّه مستثنى من هذه القواعد [٥] عند سيبويه لوجوب اعتبار الصفة بعد التنكير، و جار عليها عند الأخفش، فإذا سمّي بأحمر و شبهه ممّا فيه الصفة قبل العلميّة ثمّ نكّر فسيبويه يمنعه من الصرف، و الأخفش يصرفه‌ [٦].

و وجه قول الأخفش أنّ العلميّة تنافي الوصفية، فإذا سمّي به فقد خرج عن الوصفيّة، و بقي ممنوعا من الصرف للعلميّة و وزن الفعل، فإذا نكّر زالت العلميّة، و بقي على سبب واحد،


[١] سقط من د: «و هي مؤثرة»، خطأ.

[٢] كذا و لعل الصواب: «ثماني».

[٣] في د: «مع».

[٤] ردّ الرضي على ابن الحاجب، و رأى أنه يمكن أن يرتكب عدم التضاد بين العدل و وزن الفعل، انظر شرح الكافية: ١/ ٦٦.

[٥] في ط: «القاعدة».

[٦] حكى المبرد مذهب الأخفش في هذه المسألة و رآى فيها رأيه، انظر الكتاب: ٣/ ١٩٨، و المقتضب:

٣/ ٣١٢، و ما ينصرف و ما لا ينصرف: ٧- ٨، و المسائل المنثورة: ٢٠٥.