دوّم استقراء كه آن استدلال است از حال جزئيّات بر حال كلّى چنانكه گويى: هريك از انسان و طيور و بهائم فكّ اسفل را مى‌جنبانند در حال مضغ، پس جميع حيوانات چنين باشند، پس استدلال كردى از حال جزئيّات كه انسان و طيور و بهائم است بر حال حيوان كه كلّى ايشان است.

سيّم تمثيل و آن استدلال است از حال جزئى بر حال جزئى ديگر چنانكه گويى نبيذ حرام است بنابراين كه خمر حرام است و هر دو جزئى مسكرند.

فصل: [استقراء و تمثيل‌]

استقراء و تمثيل مفيد ظنّ باشند و قياس مفيد يقين. پس عمده در

(*)

در تناقض هشت وحدت شرط دان‌

وحدت شرط و اضافه جزء و كلّ‌

وحدت موضوع و محمول و مكان‌

قوّه فعل است در آخر زمان‌