خانه و باغ و آسيا و عصار ١ و خانه و امثال آن، قيمت درخت و اسباب و آلات از سنگ و در و پنجره و غير از آنها را مىگيرد.
و حضانت صغير به غير مادر با كسى نيست در صورت سؤال. والله يعلم.
١٩٥ - سؤال: زيد فوت شده و چند زوجه دارد كه هر يك صداق خود را از ورثهء زيد مىطلبند. و ورثهء زيد بعضى صغير مىباشند. و اين اجناسى كه از زيد مانده بعضى از براى صغير نفع دارند و بعضى نفع ندارند. آيا صداق زوجه‌هاى زيد را از آن چيزى كه نفع از براى صغير ندارند بايد داد؟ يا از هر يك زوجه‌ها خود خواسته باشند؟.
جواب: اختيار مال با وارث است. صاحبان صداق حق خود را مىطلبند اگر عينى در صداق ايشان هست عين را بايد به آنها داد. و اگر دين است هر مالى را كه وارث خواهد بفروشد و حق آنها را بدهد. و اگر نقد طلب دارند نمىتوانند كه آنها را الزام كنند كه جنسى را كه نمىخواهند بر دارند. و از جانب صغير ولى شرعى او متوجه مىشود و صلاح او را ملاحظه مىكند. و بعد فقد جد و وصى، حاكم شرع - به تفصيلى كه در سؤال پيش مذكور شد - عمل مىكند. والله العالم.
١٩٦ - سؤال: در تصرف ولى مصلحت ضرور است يا عدم فساد كافى است؟ -؟.
جواب: قال الله تعالى " ولا تقربوا مال اليتيم الا بالتى هى احسن " اى بالطريقة التى هى احسن. وقد يتوهم ان هذه الاية تدل على وجوب ابتغاء الطريقة الاحسن والانفع من جميع الطرايق، و لا يكفى مجرد حصول المصلحة فى التصرف. و اقول: لا دلالة فى الاية على ذلك.
اذ مفهوم الاستثناء هو جواز التصرف على الطريقة التى هى احسن، فان الكلام فى قوة ان يقال " يحرم قرب مال اليتيم والتصرف فيه الاعلى الطريقة الاحسن. فانه ليس بحرام " و كون الولى مكلفا باصلاح ماله امر آخر، لادخل له فى الاية. والخطاب فى الاية عام لا يختص بالاولياء كقوله تعالى " ولا تقتلوا النفس التى حرم الله الا بالحق " قبيل هذه الاية. فاذا جاز ابقائه على حاله

١: و در نسخه: آسيا و عصا. - در حالى كه عصا از منقولات است و حكمش قبلا بيان شده، و مراد از عصار آسياب مخصوص روغن‌كشى از حبوبات است

(٤٥٥)