محاضرات في الإعتقادات
(١)
٢١ ص
(٢)
٢٥ ص
(٣)
٢٦ ص
(٤)
٢٦ ص
(٥)
٢٨ ص
(٦)
٢٩ ص
(٧)
٣٠ ص
(٨)
٣١ ص
(٩)
٣٥ ص
(١٠)
٣٥ ص
(١١)
٣٩ ص
(١٢)
٤٣ ص
(١٣)
٤٧ ص
(١٤)
٤٩ ص
(١٥)
٥٣ ص
(١٦)
٥٥ ص
(١٧)
٥٩ ص
(١٨)
٦٣ ص
(١٩)
٦٥ ص
(٢٠)
٦٦ ص
(٢١)
٦٩ ص
(٢٢)
٧٥ ص
(٢٣)
٧٧ ص
(٢٤)
٧٧ ص
(٢٥)
٧٩ ص
(٢٦)
٨١ ص
(٢٧)
٨٣ ص
(٢٨)
٨٣ ص
(٢٩)
٨٧ ص
(٣٠)
٨٧ ص
(٣١)
٨٧ ص
(٣٢)
٨٨ ص
(٣٣)
٩٠ ص
(٣٤)
٩٧ ص
(٣٥)
٩٩ ص
(٣٦)
١٠١ ص
(٣٧)
١٠٧ ص
(٣٨)
١٠٧ ص
(٣٩)
١٠٧ ص
(٤٠)
١٠٨ ص
(٤١)
١٠٩ ص
(٤٢)
١٠٩ ص
(٤٣)
١١٠ ص
(٤٤)
١١١ ص
(٤٥)
١١٢ ص
(٤٦)
١١٣ ص
(٤٧)
١١٣ ص
(٤٨)
١١٥ ص
(٤٩)
١١٩ ص
(٥٠)
١٢٣ ص
(٥١)
١٢٧ ص
(٥٢)
١٢٩ ص
(٥٣)
١٣٢ ص
(٥٤)
١٣٤ ص
(٥٥)
١٣٥ ص
(٥٦)
١٣٩ ص
(٥٧)
١٣٩ ص
(٥٨)
١٤٠ ص
(٥٩)
١٤٠ ص
(٦٠)
١٤١ ص
(٦١)
١٤٣ ص
(٦٢)
١٤٥ ص
(٦٣)
١٤٩ ص
(٦٤)
١٥١ ص
(٦٥)
١٥٥ ص
(٦٦)
١٦٣ ص
(٦٧)
١٦٥ ص
(٦٨)
١٦٧ ص
(٦٩)
١٧١ ص
(٧٠)
١٧٧ ص
(٧١)
١٧٩ ص
(٧٢)
١٨٥ ص
(٧٣)
١٨٩ ص
(٧٤)
١٩٣ ص
(٧٥)
١٩٣ ص
(٧٦)
١٩٤ ص
(٧٧)
١٩٥ ص
(٧٨)
١٩٧ ص
(٧٩)
٢٠٥ ص
(٨٠)
٢٠٧ ص
(٨١)
٢١٣ ص
(٨٢)
٢٢٤ ص
(٨٣)
٢٢٥ ص
(٨٤)
٢٢٧ ص
(٨٥)
٢٢٧ ص
(٨٦)
٢٣٠ ص
(٨٧)
٢٣١ ص
(٨٨)
٢٣٢ ص
(٨٩)
٢٣٣ ص
(٩٠)
٢٤١ ص
(٩١)
٢٤٣ ص
(٩٢)
٢٤٩ ص
(٩٣)
٢٥٧ ص
(٩٤)
٢٥٧ ص
(٩٥)
٢٥٧ ص
(٩٦)
٢٥٨ ص
(٩٧)
٢٥٨ ص
(٩٨)
٢٦٢ ص
(٩٩)
٢٦٣ ص
(١٠٠)
٢٦٤ ص
(١٠١)
٢٦٧ ص
(١٠٢)
٢٧١ ص
(١٠٣)
٢٧١ ص
(١٠٤)
٢٧١ ص
(١٠٥)
٢٧١ ص
(١٠٦)
٢٧٢ ص
(١٠٧)
٢٧٢ ص
(١٠٨)
٢٧٥ ص
(١٠٩)
٢٧٥ ص
(١١٠)
٢٧٨ ص
(١١١)
٢٧٩ ص
(١١٢)
٢٧٩ ص
(١١٣)
٢٨٠ ص
(١١٤)
٢٨١ ص
(١١٥)
٢٨١ ص
(١١٦)
٢٨١ ص
(١١٧)
٢٨١ ص
(١١٨)
٢٨١ ص
(١١٩)
٢٨٢ ص
(١٢٠)
٢٨٢ ص
(١٢١)
٢٨٣ ص
(١٢٢)
٢٨٥ ص
(١٢٣)
٢٨٦ ص
(١٢٤)
٢٩١ ص
(١٢٥)
٢٩٥ ص
(١٢٦)
٢٩٩ ص
(١٢٧)
٣٠٠ ص
(١٢٨)
٣٠٠ ص
(١٢٩)
٣٠٠ ص
(١٣٠)
٣٠٥ ص
(١٣١)
٣٠٦ ص
(١٣٢)
٣٠٨ ص
(١٣٣)
٣٠٩ ص
(١٣٤)
٣١٠ ص
(١٣٥)
٣١١ ص
(١٣٦)
٣١٢ ص
(١٣٧)
٣١٣ ص
(١٣٨)
٣١٥ ص
(١٣٩)
٣١٧ ص
(١٤٠)
٣٢١ ص
(١٤١)
٣٢٣ ص
(١٤٢)
٣٢٧ ص
(١٤٣)
٣٢٨ ص
(١٤٤)
٣٣٣ ص
(١٤٥)
٣٣٥ ص
(١٤٦)
٣٣٧ ص
(١٤٧)
٣٤١ ص
(١٤٨)
٣٥٧ ص
(١٤٩)
٣٥٩ ص
(١٥٠)
٣٦٥ ص
(١٥١)
٣٦٧ ص
(١٥٢)
٣٦٧ ص
(١٥٣)
٣٧٣ ص
(١٥٤)
٣٧٧ ص
(١٥٥)
٣٧٨ ص
(١٥٦)
٣٨١ ص
(١٥٧)
٣٨٢ ص
(١٥٨)
٣٨٣ ص
(١٥٩)
٣٨٣ ص
(١٦٠)
٣٨٣ ص
(١٦١)
٣٨٤ ص
(١٦٢)
٣٨٤ ص
(١٦٣)
٣٨٤ ص
(١٦٤)
٣٨٥ ص
(١٦٥)
٣٨٥ ص
(١٦٦)
٣٨٦ ص
(١٦٧)
٣٨٧ ص
(١٦٨)
٣٩١ ص
(١٦٩)
٣٩٣ ص
(١٧٠)
٤٠٥ ص
(١٧١)
٤٠٧ ص
 
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص

محاضرات في الإعتقادات - الحسيني الميلاني، السيد علي - الصفحة ٣٩٦

وفي السنن، وفي المعاجم، وفي جميع كتب الحديث، والروايات هذه مقبولة عند الفريقين.

فقد اتفق المسلمون على رواية: "من مات ولم يعرف إمام زمانه مات ميتة جاهليّة".

هذا الحديث بهذا اللفظ موجود في بعض المصادر، وقد أرسله سعد الدين التفتازاني إرسال المسلّم، وبنى عليه بحوثه في كتابه شرح المقاصد[١].

ولهذا الحديث ألفاظ أُخرى قد تختلف بنحو الإجمال مع معنى هذا الحديث، إلاّ أنّي أعتقد بأنّ جميع هذه الألفاظ لابدّ وأن ترجع إلى معنى واحد، ولابدّ أن تنتهي إلى مقصد واحد يقصده رسول الله (صلى الله عليه وآله وسلم) .

فمثلاً في مسند أحمد: "من مات بغير إمام مات ميتة جاهلية"[٢]، وكذا في عدّة من المصادر: كمسند أبي داود الطيالسي[٣]، وصحيح ابن حبّان[٤]، والمعجم الكبير للطبراني[٥]، وغيرها.

وعن بعض الكتب إضافة بلفظ: "من مات ولم يعرف إمام زمانه فليمتْ إن شاء يهودياً وإن شاء نصرانياً"، وقد نقله بهذا اللفظ بعض العلماء عن كتاب المسائل الخمسون للفخر الرازي.

وله أيضاً ألفاظ أُخرى موجودة في السنن، وفي الصحاح، وفي المسانيد أيضاً، نكتفي بهذا القدر، ونشير إلى بعض الخصوصيات الموجودة في لفظ الحديث:


[١] شرح المقاصد ٥/٢٣٩ وما بعدها.

[٢] مسند أحمد ٥/٦١ رقم ١٦٤٣٤.

[٣] مسند أبي داود الطيالسي: ٢٥٩ ـ دار المعرفة ـ بيروت.

[٤] صحيح ابن حبّان ١٠/٤٣٤ رقم ٤٥٧٣ ـ مؤسسة الرسالة ـ بيروت ـ ١٤١٨ هـ، وفيه: "من مات وليس له إمام".

[٥] المعجم الكبير للطبراني ١٩/٣٨٨ رقم ٩١٠.