ثالثا اگر دانشمند دیالکتیک ، راستی خارج را تعقل نسبی می‌کند باید هم‌ خارج مطلق و هم تعقل مطلق را بپذیرد زیرا تعقل نسبی تعقلی است که نسبی‌ است و وصف و موصوف غیر همدیگر می‌باشند . اساسا چگونه امر نسبی را بی‌امر مطلق می‌توان تصور کرد ؟ ثالثا ایده آلیسم که علم به واقعیت خارج را نفی می‌کرد مرادش همان علم‌ مطلق به واقعیت خارج بود ( هر چه را که خارج تصور کنیم فکری است که غیر از خارج است بنابراین به چه دلیل دانشمندان دیالکتیک با گروهی که هم‌ عقیده خودشان می‌باشند به جنگ برخاسته و سخنانشان را ابطال می‌نمایند ؟

دانشمندان دیالکتیک دوباره پاسخ می‌دهند :

واقعیت خارج چون در تحول دائمی است ثابت نیست و تغییر عین ذاتش‌ می‌باشد و وصف و موصوف در وی یکی است اگرچه به حسب تعبیر از این مصداق‌ با مجموع دو مفهوم حکایت می‌کنیم و آنگاه متافیزیک دو مفهوم مطلق‌ می‌پندارد .

ما در پاسخ این پاسخ نیز می‌گوییم :

تغییر و تحول را در واقعیت ماده قبول داریم ولی " فکر " این خاصه را ندارد و همین سخن که شما می‌گویید " این مفهوم در پندار شما مطلق و ثابت‌ است " دلیل ماست به مدعای خودمان .

نکته ٣

ایده آلیست حقیقی کسی است که مطلق واقعیات را نفی می‌کند که در معنای‌ نفی مطلق است و اینان اگرچه بسیار کم و نایاب و شاید در این عصر مصداق‌ نداشته باشند ولی دسته‌ای از قدما را تاریخ با این مسلک ضبط نموده است و در هر حال

&gt ارزش معلومات که در حاشیه پیش شرح دادیم نظریه‌ای را انتخاب کرده‌ است که منتهی به مسلک شکاکان می‌شود و اما در این مسأله ( مسأله ماهیت‌ علم ) نظریه‌ای را انتخاب کرده است که منتهی به مسلک سوفسطائیان می‌شود . تحقیق مسأله ماهیت علم بنا بر اصول فلسفه اولی ( متافیزیک ) در مقاله‌ چهارم و پنجم خواهد آمد . &gt