پرسش پیش می‌آید که در صورتی که واقعیت خارج هیچگاه به فکر وارد نمی‌شود ما از کجا فهمیدیم که واقعیت خارج هست و فکر ما زاییده وی می‌باشد و حال‌ آنکه هرچه را در خارج فرض کنیم ، فکری است که غیر از خارج است ، پس‌ آیا نتیجه جز این به دست می‌آید که ما هیچگاه راه به خارج نداریم یعنی‌ علم به خارج نداریم ؟ و این سخن بعینه سخن ایده‌آلیست است .

دانشمندان دیالکتیک به ما پاسخ می‌دهند :

شما با روش متافیزیک فکر کرده و سخن می‌گویید و در نتیجه مفاهیم را " مطلق " گرفته و به خطا می‌افتید ، پس اینکه می‌خواهید نفی علم به خارج‌ مطلق را به گردن

&gt مفاهیم و تصاویر ذهنی است ولی این مفاهیم دارای یک خاصیت مخصوصی‌ هستند و آن اینکه آینه و نشان دهنده خارج می‌باشند به‌طوری که انسان در مرحله اول خیال می‌کند که بلاواسطه به خارج نائل شده است ، در مرحله دوم‌ می‌گوید این مفاهیمی که من تصور می‌کنم ( زمین و آسمان و . . . ) در خارج‌ وجود دارد و در مرحله سوم می‌گوید منشأ و مبدأ پیدایش تصورات ذهنی‌ تأثیرات خارجی است . پس هر چند ذهن در مراحل بعدی درک می‌کند که‌ پیدایش تصورات ذهنی در اثر تأثیرات خارجی است باید دید چه رابطه‌ای‌ بین مفهوم ذهنی و وجود خارجی است که پیش از آنکه نوبت به مرحله سوم‌ برسد در مرحله اول - همان‌طوری که گفته شد - مفاهیم ، خارج را ارائه‌ می‌دهند و در مرحله دوم انسان می‌گوید عین همین چیزهایی که در تصور من است‌ ( زمین و آسمان ، درخت ، انسان و . . . ) خارجیت و واقعیت دارند ؟ و بالاخره چه خصوصیتی در علم است که شخص عالم را به خارج توجه می‌دهد ؟ هر چند هر کس اعم از ایده آلیست یا رئالیست ، تابع هر مسلک و پیرو هر مکتب بوده باشد ، به حسب فطرت خود عملا برای علم کاشفیت تامه از خارج قائل است و تردیدی ندارد که عین آنچه در ذهن است واقعیت خارجی‌ دارد نه چیز دیگر و یک نحوه وحدت و عینیت بین ذهن و خارج هست ( برای‌ فهم کامل این مطلب رجوع شود به مقاله چهارم ) لکن تشریح فلسفی مطلب ، یکی از مسائل مهم فلسفه است و مسأله ارزش معلومات که در حاشیه قبل‌ اشاره شد از این مسأله سرچشمه می‌گیرد . چنانکه از مطالب گذشته معلوم شد ایده‌آلیستها ( سوفسطائیان ) از آنجا که منکر &gt