ولی اگر کمی بردباری پیش گرفته و به بیوگرافی‌شان سری زده و در تاریخچه‌ زندگی‌شان تأمل کنیم ، خواهیم دید که هیچکدام از آنان با سفسطه از مادر نزاییده و زبان با سفسطه باز نکرده و فطرت ادراک و اراده انسانی را گم‌ نکرده ، هیچ نشده که

&gt است ، اما در عین حال برای محسوسات ، وجود خارجی قائل نیست و منشأ احساس را تأثیرات خارجی نمی‌داند ، و برای اثبات اینکه " احساس " دلیل وجود خارجی محسوسات نیست خطاهای حواس را دلیل می‌آورد . بر کلی برای خود تصورات ذهنی وجود حقیقی قائل است و از همین راه وجود نفس را اثبات می‌کند و می‌گوید ادراک ، ادراک کننده می‌خواهد و آن " نفس " است . برکلی چنین وانمود می‌کند که منکر وجود اشیاء نیست ، لکن می‌گوید معنای‌ این جمله که می‌گوییم " فلان چیز موجود است " اگر درست دقت شود این‌ است : " من برای او ادراک وجود می‌کنم " مثلا اگر بگوییم : زمین هست ، آسمان هست ، کوه هست ، دریا هست و یا آنکه بگوییم : خورشید نورانی‌ است و جسم دارای بعد است و زمین می‌چرخد ، همه صحیح است اما اگر حقیقت معنای این جمله‌ها را بشکافیم این است : " ما اینطور علم پیدا کرده‌ایم " . پس وجود داشتن یعنی بودن در ادراک شخص ادراک کننده . برکلی می‌گوید من سوفسطائی نیستم زیرا وجود موجودات را منکر نیستم لکن‌ معنای وجود داشتن را غیر آن می‌دانم که دیگران خیال می‌کنند . من می‌گویم‌ وجود داشتن یعنی بودن در ادراک شخص ادراک کننده . چنانکه گفته شد برکلی منشأ علم را حس می‌داند لکن منشأ حس را وجود خارجی شی محسوس نمی‌داند و به وجود نفس که قوه ادراک کننده است و به‌ وجود خدا قائل است . برای اثبات ذات خدا اینطور استدلال می‌کند : چون می‌بینیم صور محسوسات با ترتیب و نظم مخصوص در ذهن ما پیدا می‌شوند و از بین می‌روند و این آمدن و رفتن از اختیار نفس ما خارج است ، مثلا گاهی احساس می‌کنیم روز است و در آن حال نمی‌توانیم شب را احساس‌ کنیم و پس از چند ساعت احساس می‌کنیم شب است و در آن حال نمی‌توانیم‌ روز را احساس کنیم ، و همچنین در سایر مدرکات بصری و سمعی و غیره نظام‌ و ترتیب مخصوصی را می‌یابیم ، پس ، از اینجا می‌فهمیم یک ذات دیگری‌ هست که این تصورات را با نظم و &gt