" صواب " و " خطا " ( یا با الفاظ مرادف با آنها ) می‌نامیم و از همین جا روشن می‌شود که مورد صواب و خطا سه شرط اساسی را لازم دارد : . ١ نسبت و قیاس . . ٢ وحدت میان مقیس و مقیس علیه . . ٣ حکم که عبارت بوده باشد از معنای " این اوست " .

&gt کمی از کمیات یا کیفیتی از کیفیات جسمانی را تصور کنیم لازم است که‌ تصور ما خودش مصداق " جوهر " یا مصداق " کم " یا مصداق " کیف‌ جسمانی " بوده باشد و قهرا خواص و آثار آنها را داشته باشد و حال آنکه‌ ما می‌دانیم تصورات ما کیفیات نفسانی هستند و مصداق مقوله کیف بوده و خواص و آثار کیف نفسانی را دارا می‌باشند . فلاسفه پاسخهای متعددی به این شبهه داده‌اند . بهترین پاسخها همان است‌ که صدرالمتألهین داده و مورد قبول فلاسفه بعد از خودش واقع شده . ما با حذف مقدمات و دلائلی که این فیلسوف بزرگ آورده به اصل نظریه‌اش اشاره‌ می‌کنیم زیرا بیان مفصل این نظریه احتیاج به بیان مقدمات و توضیح‌ اصطلاحات دارد که مناسب این مقاله نیست . غرض ما فعلا اشاره به یکی از ریشه‌های اشتباهات ماتریالیسم دیالکتیک است و آن اینکه : مفاهیم از یک لحاظ عین ماهیت " معلوم " هستند ( به حمل اولی ذاتی ) ولی از لحاظ دیگر عین آن نیستند یعنی مصداق ماهیت " معلوم " نیستند ( حمل شایع صناعی ) و لهذا خواص و آثار " معلوم " را ندارند و از این‌ جهت اگر ما یک شی متکمم ( دارای کمیت ) یا متکیف ( دارای کیفیت ) یا متحرک ( دارای حرکت ) را تصور کنیم ، مفهوم متصور ما در عین اینکه با خارج عینیت و تطابق دارد خواص و آثار شی خارجی را ندارد یعنی مفهوم‌ متصور ما دارای کمیت و کیفیت یا حرکت نخواهد بود . از خوانندگان ما آنان که به فلسفه آشنا هستند به همین اشاره مختصر به‌ ریشه این اشتباه خوب متوجه شدند و تار و پود این منطق دینامیک ! را که‌ همه جا به منطق قدیم حمله‌ور می‌شود و آن را جامد ( استاتیک ) می‌خواند به‌ دست آوردند و دانستند که ریشه این منطق متحرک فقط یک اشتباه بزرگی‌ است که قرنهاست پنبه آن زده شده است . راه سوم : تنها طریقه شناختن حقیقی یک شی عبارت است از اینکه روابط آن &gt