حواس ما مخالف بوده باشد چنانکه برخی آزمایشها در برخی از آنها این نظر را تأیید می‌نماید .
و همچنین می‌توان احتمال داد که اگر چنانچه ما در غیر این زمین زندگی‌

&gt مقاله ٣ روشن کرده‌ایم و قطع نظر از آنچه در مقاله ٥ بیان خواهیم کرد که در میان افکار ما یک سلسله افکار مطلق و غیر قابل تغییر موجود است و چنانکه در متن اشاره شده است خود مادیین نیز ( بدون توجه ) یک سلسله‌ افکار خود را مطلق و غیر نسبی و غیر قابل تغییر می‌دانند ، آیا اینجا این‌ پرسش پیش نمی‌آید که پس ما باید بگوییم آنچه ما از جهان ، چه به وسیله‌ حس و چه به وسیله فکر ( عقل ) ادراک می‌کنیم و می‌فهمیم همه آنطور هستند که ساختمان مغز ما در وضع و موقعیت مخصوص اقتضاء می‌کند و اما واقع و نفس الامر چگونه است ، نمی‌دانیم ؟ آیا لازمه همه این مقدمات این نیست که ما باید از لحاظ واقع‌بینی به‌ هیچ فکری اعتماد نکنیم و فلسفه ( حتی خود ماتریالیسم دیالکتیک ) و جمیع‌ رشته‌های علوم طبیعی و ریاضی را با تردید و شک تلقی کنیم ؟ آیا شکاکان قدیم و جدید ( قطع نظر از راه استدلال ) غیر از این مقصودی‌ داشتند ؟ آیا بین نظریه کانت و نظریه ماتریالیسم دیالکتیک از لحاظ ارزش‌ معلومات فرق است یا نه ؟ مادیین ، کانت آلمانی را شکاک به حساب می‌آورند از راه اینکه بین " شی بنفسه " ( واقعیت خارجی شی ) و " شی برای ما " ( تصوری که از آن‌ شی در ذهن ما هست ) فرق گذاشته زیرا کانت معتقد است که ذهن فطرتا یک‌ معانی قبلی ( از قبیل زمان و مکان ) از خود دارد که در خارج نیستند و هرچه را ادراک می‌کند در ظرف آن معانی و در قالب آنها ادراک می‌کند ، پس نتیجه می‌گیرد همیشه بین " شی بنفسه " و " شی برای ما " اختلاف‌ است . همچنانکه خواننده محترم متوجه است خود مادیین نیز بین " شی بنفسه " و " شی برای ما " فرق می‌گذارند با این تفاوت که کانت از راهی وارد شده که نتیجه‌اش اختلاف بین " شی بنفسه " و " شی برای ما " است ولی‌ " شی برای ما " نسبت به اشخاص فرق نمی‌کند ولی مادیین از راهی وارد شده‌اند که بین " شی بنفسه " و " شی‌ء &gt