اصول فلسفه و روش رئالیسم 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٨
از سه مسألهای است که در اول این مقدمه اشاره کردیم و مادر مقاله ٥ درباره آنها گفتگو خواهیم کرد . نظریه کانت را درباره ارزش معلومات میتوان در طی سه قسمت بیان کرد : الف . فلسفه اولی . کانت درباره مسائل فلسفه اولی عقیده دارد که اساسا موضوع علم واقع نمیشوند و آنچه در این باره تاکنون گفته شده است علم نیست بلکه لفاظی و خیالبافی است . پس ارزش معلومات در فلسفه اولی که دکارت و پیروانش آنها را " یقینیات " میخواندند صفر است ولی از باب " سالبه به انتفاء موضوع " یعنی اساسا آنچه در این باره گفته شده است علم نیست ، فقط لفاظی است زیرا حصول علم شرایطی دارد که در فلسفه اولی موجود نیست . ب . ریاضیات . کانت ریاضیات را یقینی میداند و سر یقینی بودن آنها را اینطور بیان میکند که موضوعات ریاضی صرفا مخلوق عقل و ذهن انسان است ( بر خلاف موضوعات طبیعی یا موضوعاتی که فلسفه اولی مدعی حل مسائل مربوط به آنهاست ) مثلا ذهن اموری از قبیل دایره و مثلث و مربع و غیرها فرض میکند و برای آنها خاصیتها تشخیص میدهد و چون این موضوعات صرفا مخلوق خود عقل است هر حکمی که درباره آنها بکند قهرا راست و یقینی خواهد بود. کانت منشأ پیدایش مفاهیم ریاضی را " فطرت " میداند و برخلاف نظریه فلاسفه حسی که برای مفاهیم ریاضی نیز منشأ حسی قائلاند برای آنها منشئی از حس و تجربه قائل نیست . نظریه کانت درباب ریاضیات شامل دو جهت است : نخست اینکه کمیات که موضوعات ریاضیات هستند وجود خارجی ندارند و تنها وجودشان در ذهن است . دوم اینکه مفاهیم ریاضی بلاواسطه از قوه عاقله ناشی میشود و هیچ استنادی به احساس ندارد . دانشمندان به هر دو قسمت از نظریه کانت اعتراض کردهاند و چنانکه در مقاله ٥ خواهیم گفت با بیان کانت نمیتوان یقینی بودن ریاضیات را اثبات نمود ، راه دیگری را باید جستجو کرد . ج . طبیعیات . بیان کانت در طبیعیات مفصل است ، خلاصهاش آنکه در امور