چنانکه مشروحا گفته شد حقیقت نسبی به این معنی که به معنای حقیقت‌ احتمال است ، در برخی از علوم قابل قبول است . ج . نظریه نسبی که در بالا بیان شد مربوط به نسبیت حقایق ذهنی بود و این مسأله است که در فلسفه طرح می‌شود . برخی از دانشمندان فیزیک و ریاضی ، واقعیتها و پدیده‌های فیزیکی را نسبی می‌دانند و البته این نسبیت‌ فیزیکی ربطی به نسبیت فلسفی که در بالا بیان شد ندارد . حالا خوب است به بیان مختصری از سیر عقاید و آراء از دوره یونان‌ باستان تا عصر حاضر در این مسأله بپردازیم و البته نظری به عقاید فلاسفه‌ هند و چین که مقارن با دوره یونانیان قدیم افکاری شبیه به افکار آنها داشته‌اند نداریم .

پیدایش سوفیسم در یونان

در حدود قرن پنجم قبل از میلاد در یونان قدیم که در آن وقت دارای تمدنی‌ عالی بود و فلاسفه و دانشمندان بزرگی در آن سرزمین ظهور کرده بودند و مکاتب فلسفی گوناگونی را به وجود آورده بودند ، به واسطه حوادث چندی - که از آن جمله است بروز عقاید و آراء گوناگون و متضاد در مسائل فلسفی و پیدایش نظریه‌های مختلف درباره توجیه جهان - عده‌ای از دانشمندان یکباره‌ حیرت زده شدند و تمام ادراکات و آراء عقاید بشری حتی بدیهیات اولیه را باطل و خیال محض دانستند و هیچ ارزشی برای هیچ فکر و هیچ ادراکی قائل‌ نشده جهان معلومات را هیچ در هیچ دانستند و به این ترتیب مکتب سفسطه ( سوفیسم ) پدید آمد . ولی در مقابل این عده ، سقراطیون و بالاخص ارسطو قیام کردند ، راههای‌ مغلطه آنان را باز و ارزش معلومات را تثبیت نمودند و ثابت کردند که‌ جهان معلومات هیچ در هیچ نیست و انسان نیرویی دارد که می‌تواند اشیاء را آنطور که در واقع و نفس الامر هستند دریابد و اگر انسان فکر خود را راست‌ و درست راه ببرد می‌تواند به ادراک واقع و نفس‌الامر نائل شود .